Werteporfina

Działanie - Werteporfina

Mechanizm działania
Werteporfina składa się z mieszaniny równie aktywnych izomerów monokwasów pochodnych benzoporfiryny (benzoporphyrin derivative monoacids – BPD-MA): BPD-MAC oraz BPD-MAD w stosunku 1:1. Werteporfina jest lekiem aktywowanym przez światło i uwrażliwiającym na działanie światła. Podawana w zalecanej dawce nie jest cytotoksyczna, natomiast po jej aktywacji przez światło w obecności tlenu powstają związki cytotoksyczne. Wzbudzony tlen atomowy powoduje uszkodzenie struktur biologicznych w zakresie swojej dyfuzji, co prowadzi do miejscowego zamknięcia naczyń, uszkodzenia komórek, a w pewnych warunkach do ich śmierci. Wybiórczość terapii fotodynamicznej (photodynamic therapy – PDT) z zastosowaniem werteporfiny opiera się na zlokalizowanej ekspozycji na światło oraz na wybiórczym i szybkim wychwycie i zatrzymywaniu werteporfiny przez szybko dzielące się komórki, w tym komórki śródbłonka nowo tworzących się naczyń naczyniówki.

Farmakokinetyka
Lek stosowany i.v. We krwi pełnej 90% werteporfiny wiąże się z białkami osocza, a 10% z komórkami krwi, z czego bardzo mały odsetek z błonami komórkowymi. W osoczu 90% werteporfiny wiąże się z frakcjami lipoprotein osocza, a ok. 6% jest związane z albuminami. Grupa estrowa werteporfiny jest hydrolizowana przez esterazy osoczowe i wątrobowe. Powstaje wówczas dwukwas będący pochodną benzoporfiryny (benzoporphyrin derivative diacid – BPD-DA), który także powoduje uwrażliwienie na światło, ale jego ekspozycja układowa jest mała (stanowi 5–10% ekspozycji na werteporfinę, co wskazuje, że większość leku jest wydalana w postaci niezmienionej). t_1/2 werteporfiny w fazie eliminacji z osocza wynosi 5–6 h. Lek jest wydalany z żółcią.

Wskazania do stosowania - Werteporfina

Leczenie zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem
Leczenie zwyrodnienia wysiękowego plamki związanego z wiekiem u dorosłych w przypadkach, w których przeważa postać klasyczna poddołkowej neowaskularyzacji podsiatkówkowej.

Leczenie poddołkowej neowaskularyzacji podsiatkówkowej
Leczenie poddołkowej neowaskularyzacji podsiatkówkowej u dorosłych występującej w przebiegu dużej krótkowzroczności.

Przeciwwskazania stosowania - Werteporfina

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, porfiria, ciężkie zaburzenia czynności wątroby.

Zaburzenia czynności wątroby i/lub dróg żółciowych
Ze względu na brak doświadczenia stosować ostrożnie u chorych z umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby lub niedrożnością dróg żółciowych. U tych pacjentów możliwe jest zwiększenie ekspozycji na werteporfinę, ponieważ ulega ona wydaleniu głównie przez drogi żółciowe.

Znaczne pogorszenie widzenia
Nie należy ponownie stosować werteporfiny u chorych, u których występuje znaczne pogorszenie widzenia (odpowiednik 4 linii lub więcej na tablicy Snellena) w ciągu tygodnia po pierwszym leczeniu, przynajmniej do czasu, kiedy widzenie poprawi się do stanu sprzed leczenia. Należy uważnie rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko z dalszego leczenia.

Znieczulenie ogólne
Należy zachować ostrożność przy stosowaniu leku w znieczuleniu ogólnym.

Reakcje nadwrażliwości
Obserwowano występowanie bólu w klatce piersiowej, reakcji wazowagalnych i reakcji nadwrażliwości związanych z wlewem. W rzadkich przypadkach reakcje te mogą być ciężkie i mogą wystąpić drgawki. Opisano przypadki reakcji anafilaktycznych. W przypadku wystąpienia reakcji anafilaktycznej lub innej ciężkiej reakcji alergicznej podczas wlewu lub po jego zakończeniu, podawanie werteporfiny należy natychmiast przerwać i rozpocząć odpowiednie leczenie.

Nadwrażliwość na światło
Chorzy stają się uczuleni na światło przez 48 h po wlewie i.v. W tym czasie powinni unikać ekspozycji nieosłoniętej skóry, oczu lub innych części ciała na światło słoneczne lub silne światło w pomieszczeniach (np. solarium, jaskrawe oświetlenie halogenowe lub oświetlenie o dużej mocy stosowane w salach operacyjnych lub gabinetach stomatologicznych). W przypadku, gdy chorzy muszą w tym czasie przebywać na zewnątrz budynków, powinni chronić skórę i oczy, nosząc odpowiednią odzież i ciemne okulary. Preparaty chroniące przed promieniowaniem UV światła słonecznego nie zabezpieczają przed wystąpieniem uczulenia na światło. Przeciętne oświetlenie w pomieszczeniach nie stanowi zagrożenia.

Wynaczynienie
Wynaczynienie może spowodować silny ból, zapalenie, obrzęk lub zmianę zabarwienia tkanek w miejscu wstrzyknięcia, dlatego należy założyć dostęp dożylny z powolnym przepływem do największej dostępnej żyły przedramienia.

Dzieci i młodzież
Nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności u dzieci i młodzieży. Werteporfina nie jest wskazana u dzieci i młodzieży.

Interakcje - Werteporfina

Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji u ludzi.

Preparaty uwrażliwiające na światło
Jednoczesne stosowanie preparatu z innymi lekami uwrażliwiającymi na światło (np. tetracykliny, sulfonamidy, pochodne fenotiazyny, pochodne sulfonylomocznika, leki przeciwcukrzycowe, tiazydowe leki moczopędne i gryzeofulwina) może zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji fotoalergicznych. Zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania tych leków.

Zwiększanie wychwytu werteporfiny w śródbłonku naczyniowym
Blokery kanału wapniowego, polimyksyna B oraz radioterapia wywołują zmiany w śródbłonku naczyń. W oparciu o dane teoretyczne, mimo braku danych klinicznych, takie środki mogłyby zwiększać wychwyt werteporfiny do tkanek podczas jednoczesnego stosowania.

Antyoksydanty
Pomimo braku danych klinicznych, dane teoretyczne sugerują, że antyoksydanty (np. beta-karoten, dimetylosulfotlenek [DMSO], mrówczany, mannitol lub alkohol) mogłyby tłumić aktywność rodników tlenowych generowanych przez werteporfinę, powodując osłabienie jej działania.

Leki przeciwdziałające okluzji naczyń
Ponieważ okluzja naczyń stanowi główny mechanizm działania werteporfiny, istnieje teoretyczna możliwość, że leki rozszerzające naczynia lub leki zmniejszające krzepnięcie krwi i agregację płytek (np. inhibitory tromboksanu A2) mogą hamować działanie werteporfiny.

Niezgodności
Lek wytrąca się w roztworach soli. Nie wolno używać roztworu NaCl ani innych roztworów do wlewów, nie wolno także mieszać preparatu w tym samym roztworze z innymi lekami.

Działania niepożądane - Werteporfina

Oczne.
Często: zaburzenia widzenia – zamazane, niewyraźne widzenie lub błyski, zmniejszenie ostrości wzroku, ubytki w polu widzenia, takie jak szara lub ciemna otoczka (halo), mroczki i ciemne plamy. Znaczne zmniejszenie ostrości wzroku (odpowiadające co najmniej 4 liniom) w ciągu 7 dni po leczeniu zgłoszono u 2,1% pacjentów.
Niezbyt często: odwarstwienie siatkówki, krwotok siatkówkowy, krwotok do ciała szklistego, obrzęk siatkówki.
Rzadko: niedokrwienie siatkówki (blokada przepływu w naczyniach siatkówki lub naczyniówki).
Ponadto odwarstwienie nabłonka barwnikowego siatkówki, obrzęk plamki.

W miejscu wstrzyknięcia.
Często: ból, obrzęk, zapalenie, wynaczynienie.
Niezbyt często: krwotok, zmiana barwy, nadwrażliwość.
Ponadto powstawanie pęcherzy, martwica.

Układowe.
Często: reakcje nadwrażliwości związane z wlewem, hipercholesterolemia, ból i zawroty głowy, omdlenia, duszność, ból związany z wlewem (głównie ból pleców), nudności, reakcje nadwrażliwości na światło, osłabienie. Reakcje nadwrażliwość na światło (u 2,2% pacjentów i <1% cykli leczenia) występowały w postaci oparzenia słonecznego po ekspozycji na światło słoneczne, zwykle w ciągu 24 h po podaniu preparatu.
Niezbyt często: przeczulica, wysypka, pokrzywka, świąd, ból, nadciśnienie.
Rzadko złe samopoczucie.
Z nieznaną częstością: reakcja anafilaktyczna, reakcje wazowagalne związane z wlewem, zawał serca, głównie u osób z zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego w wywiadzie.

Bóle w klatce piersiowej i bóle pleców spowodowane sposobem podania leku (wlew), które mogą promieniować na inne okolice ciała, m.in. na miednicę, obręcz kończyny górnej i żebra.

Przedawkowanie
Przedawkowanie leku i/lub światła do leczonego oka może spowodować niewybiórcze przerwanie przepływu krwi w prawidłowych naczyniach krwionośnych siatkówki, z możliwością znacznego zmniejszenia ostrości wzroku. Przedawkowanie leku może prowadzić do wydłużenia czasu trwania nadwrażliwości na światło. W takich przypadkach chory powinien dłużej chronić skórę i oczy przed światłem słonecznym lub intensywnym oświetleniem w pomieszczeniach, a okres takiej ochrony powinien być proporcjonalny do podanej zbyt dużej dawki.

Ciąża i laktacja - Werteporfina

Brak danych dotyczących stosowania u kobiet w ciąży. Badania na szczurach wykazały działanie teratogenne. Potencjalne zagrożenie dla człowieka nie jest znane. Werteporfiny nie wolno stosować u kobiet w ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne; stosować jedynie, gdy przewidywane korzyści ze stosowania dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka.

Werteporfina i jej dwukwasowy metabolit przenikają w małych ilościach do pokarmu kobiecego. Nie stosować u kobiet karmiących piersią lub należy przerwać karmienie piersią na 48 h po jego podaniu.

Dawkowanie - Werteporfina

Preparat powinien być stosowany jedynie przez lekarzy okulistów z doświadczeniem w leczeniu chorych na zwyrodnienie plamki związane z wiekiem lub dużą krótkowzroczność.

Dorośli. Leczenie przebiega w 2 etapach.
Pierwszy etap. Wlew i.v. trwający 10 min w dawce 6 mg/m² pc; preparat należy rozpuścić w 7 ml wody do wstrzykiwań do uzyskania 7,5 ml roztworu o stężeniu 2 mg/ml, w celu uzyskania dawki 6 mg/m² pc. należy rozcieńczyć odpowiednią ilość roztworu preparatu 5% roztw. glukozy do wstrzykiwań do końcowej objętości 30 ml.
Drugi etap. Aktywacja światłem lasera diodowego (długości fali 689 nm ±3 nm) dokładnie 15 min po rozpoczęciu wlewu. Przy zalecanym natężeniu światła 600 mW/cm² wymagana dawka światła 50 J/cm² jest dostarczana w ciągu 83 s.

Ognisko leczenia powinno obejmować wszystkie zmiany o charakterze neowaskularyzacji, krew i/lub zablokowaną fluorescencję. Aby zapewnić leczenie słabo zaznaczonych granic zmian, należy dodać 500 µm marginesu wokół widocznej zmiany. Maks. wielkość ogniska w pierwszym cyklu leczenia wynosi 6400 µm, w kierunku donosowym ognisko leczenia musi być oddalone co najmniej o 200 µm od krawędzi skroniowej tarczy nerwu wzrokowego.

W przypadku konieczności leczenia drugiego oka aktywacja w nim powinna być zastosowana natychmiast po aktywacji w pierwszym oku – nie później niż 20 min od rozpoczęcia wlewu.

Co 3 mies. należy wykonywać badania kontrolne. W przypadku nawrotów leczenie można powtarzać do 4 ×/rok.

Niewydolność wątroby i nerek
Nie ma konieczności dostosowania dawki w przypadku łagodnych zaburzeń czynności wątroby. Ze względu na brak doświadczenia stosować ostrożnie u osób z umiarkowaną niewydolnością wątroby lub niedrożnością dróg żółciowych. Brak badań u osób z zaburzeniami czynności nerek, jednak właściwości farmakologiczne werteporfiny nie wskazują na potrzebę dostosowania dawki w tej grupie chorych.

Uwagi dla Werteporfina

Po zastosowaniu leku mogą wystąpić przejściowe zaburzenia widzenia. Nie wolno prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, dopóki występują takie objawy.

Preparaty na rynku polskim zawierające werteporfina