Agonia to proces umierania, czyli zanikania funkcji organizmu, który kończy się zgonem. Agonia nie występuje u osób, które umierają nagle, np. w wyniku masywnego krwotoku. Agonia zwykle trwa od kilku do kilkudziesięciu godzin. Rozpoznanie, że osoba wkroczyła w okres umierania, może być trudne, ponieważ nie ma pojedynczych, konkretnych objawów jednoznacznie określających początek okresu umierania.
Fot. Tima Miroshnichenko/ pexels.com
Co to jest agonia?
Agonia to proces umierania, czyli okres poprzedzający śmierć. Zanim ustaną funkcje życiowe i nastąpi zgon, dochodzi zwykle do powolnego ich osłabienia i zanikania. Agonia występuje u osób umierających z powodu chorób i stanów przewlekłych i nie dotyczy sytuacji, kiedy pacjent umiera nagle, np. w wyniku masywnego krwotoku lub zatoru płucnego.
Jak długo trwa agonia?
Agonia jest zwykle poprzedzona tzw. objawami preagonalnymi i trwa od kilku do kilkudziesięciu godzin.
Jak wygląda agonia?
Rozpoznanie, że osoba wkroczyła w okres umierania, może być trudne. Nie ma pojedynczych, konkretnych objawów jednoznacznie określających początek okresu umierania.
U osoby, która umiera, dochodzi do wygaszania funkcji organizmu i osłabienia działania zmysłów. Jest to normalny proces. Jednocześnie może się nie odbywać w sposób ciągły i niekiedy dochodzi do krótkiej poprawy stanu osoby umierającej. Często jest to trudne dla osób opiekujących się pacjentem, ponieważ wydaje się, że osoba umierająca czuje się lepiej i nie dojdzie do zgonu.
Objawy, które mogą wystąpić u osoby umierającej:
- zmęczenie, brak sił, spowolnione ruchy
- senność
- utrata łaknienia i pragnienia
- trudności z mówieniem – mówienie wolniej, tracenie wątku podczas rozmowy
- problemy ze wzrokiem – spojrzenie osoby umierającej może być zamglone, wyglądać inaczej niż zwykle. Powieki mogą opadać, są półprzymknięte lub zamknięte
- halucynacje – osoba umierająca może widzieć osoby lub rzeczy, których nie ma w otoczeniu
- brak reakcji na dotyk – osoba umierająca może czuć dotyk, ale nie reagować, tak jak wcześniej
- zaburzenia oddychania polegające na tym, że najpierw oddech jest wolny i płytki, a następnie pojawia się oddech szybszy i głębszy. Cykle takie mogą się powtarzać. Oddech może też być przerywany. Oddychaniu może towarzyszyć też charczenie lub głośne rzężenie wynikające z gromadzenia się wydzieliny w górnych drogach oddechowych
- zmiany zachowania i stanu psychicznego – często się zdarza, że osoba umierająca większość czasu śpi. Może nie być świadoma swojego otoczenia, a także wydawać się zdezorientowana i niespokojna. Miewa okresy pobudzenia, będzie próbowała wyjść z łóżka, zdjąć ubranie. Normalne jest również, że im bliżej jest śmierci, tym mniejszy jest kontakt z osobą umierającą, nie zawsze można ją obudzić
- skóra może być chłodna, zwłaszcza dłonie i stopy. Kolor skóry może ulec zmianie, może być brunatna lub z plamami. Czasem występuje nadmierne pocenie
- rysy twarzy mogą być wyostrzone, twarz, usta i paznokcie mogą być blade, niebieskie lub fioletowe, skóra może wyglądać na woskową
- brak kontroli nad pęcherzem moczowym lub jelitami, a także nieoddawanie moczu i stolca.
Czy osoba umierająca słyszy, co się do niej mówi?
Uznaje się, że słuch jest ostatnim zmysłem, którego funkcje zanikają. Dlatego nawet jeśli osoba umierająca jest nieprzytomna, śpi, to jest duże prawdopodobieństwo, że słyszy.
Opieka nad osobą umierającą – co robić?
Opieka i towarzyszenie osobie umierającej może budzić dużo obaw i trudnych emocji. Warto korzystać ze wsparcia personelu medycznego i pytać w razie wątpliwości. Uważność na zachowanie osoby umierającej może być bardzo pomocna, aby rozpoznać, czego potrzebuje. Większość umierających ma zaburzenia świadomości utrudniające komunikowanie się, a objawy, takie jak ból, niewygoda i chęć zmiany pozycji, pragnienie sygnalizują niepokojem, grymasami, jękami i pobudzeniem, które często są lepiej odczytywane przez osoby bliskie niż przez personel medyczny.
Podczas opieki i towarzyszenia osobie umierającej można:
- dbać o wygodne ułożenie ciała pacjenta i zmienianie pozycji co kilka godzin
- podnieść wezgłowie łóżka, podłożyć poduszki, ponieważ uniesienie głowy może pomóc w oddychaniu
- utrzymywać komfortową temperaturę w pokoju
- dbać o higienę, czystą piżamę, pościel; pomocne może być używanie wodoodpornych ochraniaczy na materac łóżka
- unikać hałasu i ostrego światła, a także obecności przy chorym więcej niż 1–2 osób
- podawać małe ilości ulubionych napojów (jeśli nie ma zaburzeń połykania), regularnie zwilżać język i błonę śluzową jamy ustnej
- użyć balsamu do ust, aby nawilżyć usta, a także nawilżających kropli do oczu w razie potrzeby
- mówić cicho, wyraźnie i spokojnie. Jeśli osoba umierająca pyta wielokrotnie o to samo, np. gdzie się znajduje, należy spokojnie odpowiadać
- zaproponować lekki masaż, potrzymać za rękę, puścić kojąca muzykę, dostosować oświetlenie
- mówić lub czytać coś, co lubi. Nawet jeśli wydaje się, że osoba umierająca śpi, nadal może słyszeć i czuć dotyk
- uszanować potrzeby duchowe osoby umierającej i zapewnić kontakt z osobą, o którą prosi np. duchownego.
Osoba umierająca może też poprosić o różne rzeczy, które mogą wydawać się nielogiczne. Ważne jest, aby skupić się w tym okresie na jej potrzebach i jeśli to możliwe, pomóc jej je zaspokoić.
Agonia – podawanie leków
W okresie agonii farmakoterapia ogranicza się do leków stosowanych w celu łagodzenia objawów. Osoba umierająca może potrzebować np. leków przeciwbólowych i przeciwlękowych. Należy podawać umierającej osobie leki zgodnie z zaleceniami lekarza.
Agonia – wsparcie dla osób towarzyszących
Wspieranie osoby umierającej i jej śmierć może być źródłem cierpienia i wielu trudnych uczuć, dlatego w razie potrzeby należy sięgać po wsparcie i być dla siebie wyrozumiałym.
