Scyntygrafia kości to badanie z użyciem pierwiastków promieniotwórczych, które – gromadząc się w miejscach zwiększonego metabolizmu kości – umożliwiają lokalizację zmian chorobowych, np. przerzutów nowotworowych lub stanów zapalnych. Badanie jest zasadniczo bezpieczne dla pacjenta i nie wymaga specjalnego przygotowania.
Scyntygrafia kości – na czym polega badanie
Scyntygrafia kości jest badaniem z zakresu medycyny nuklearnej, w którym wykorzystuje się substancję zawierającą pierwiastek promieniotwórczy (tzw. radioznacznik). Dzięki swojej budowie chemicznej radioznaczniki gromadzą się wybiórczo w kościach (oznacza to, że są osteotropowe), natomiast nie gromadzą się w innych tkankach organizmu.
Scyntygrafia kości pozwala zlokalizować obszary tkanki kostnej z bardziej aktywnym metabolizmem (np. przerzuty nowotworowe). Dzieje się tak, ponieważ im większy metabolizm tkanki kostnej, tym więcej znacznika gromadzi się w danym miejscu, a dzięki emisji promieniowania przez radioznacznik możemy za pomocą tzw. gammakamery zlokalizować te miejsca w kościach.
Scyntygrafia kości – wskazania
Scyntygrafia układu kostnego najczęściej wykorzystywana jest do:
- oceny zaawansowania choroby nowotworowej, efektów leczenia czy postępu choroby
- diagnostyki zapaleń, zmian pourazowych, zaburzeń ukrwienia czy chorób metabolicznych kości.
Na temat wskazań przeczytasz również w artykule Wskazania i przeciwwskazania do badań izotopowych
Rodzaje scyntygrafii kości i dodatkowe techniki diagnostyczne
Wyróżniamy dwa sposoby wykonania scyntygrafii kości:
- technikę jednofazową (wykonywana najczęściej), w której oceniamy tylko metabolizm kości, a zakres badania obejmuje całe ciało (ang. whole body – WB)
- technikę trójfazową, podzieloną (jak sama nazwa wskazuje) na trzy etapy, w których oceniamy po kolei miejscowe ukrwienie kości, nagromadzenie krwi w tkankach miękkich i właściwy metabolizm kości.
Często, aby zwiększyć wartość diagnostyczną badania, podczas scyntygrafii kości wykorzystuje się niekiedy dodatkowe techniki diagnostyczne. Jedną z nich jest tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, czyli badanie SPECT (ang. single photon emission tomography), dzięki której lekarz uzyskuje trójwymiarowy obraz rozkładu znacznika w tkankach. Drugim rodzajem jest połączenie SPECT z tomografią komputerową (TK), co pozwala na nałożenie obrazów z obu badań na siebie (tzw. fuzja obrazów) i precyzyjne określenie lokalizacji anatomicznej wykrytych zmian.
Scyntygrafia kości - jak się do niej przygotować?
Scyntygrafia kości wykonywana jest w trybie ambulatoryjnym w pracowniach medycyny nuklearnej, czyli pacjent zgłasza się na badanie prosto z domu, nie ma konieczności przyjęcia na oddział szpitalny.
Na badanie nie trzeba przychodzić na czczo, należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu przed nim. W dniu badania można przyjąć leki zażywane na stałe, chyba że lekarz kierujący na scyntygrafię zaleci inaczej.
Badanie trwa stosunkowo długo (nawet do 4 godzin), dlatego należy zarezerwować odpowiednio dużo czasu. Warto zabrać ze sobą wyniki i ewentualnie płyty CD z poprzednich badań obrazowych (np. tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego czy zdjęć rentgenowskich). Jak każde badanie z wykorzystaniem promieniowania jonizującego, scyntygrafia poprzedzona jest pisemną zgodą na jej wykonanie.
Jak przebiega scyntygrafia kości?
Badanie rozpoczyna się od założenia wenflonu i dożylnego podania radioznacznika, a następnie należy udać się do pokoju oczekiwań. Zaleca się, by przez pierwszą godzinę po podaniu radioznacznika pić jak najmniej płynów, aby nierozcieńczony znacznik w jak największej ilości nagromadził się w kościach. Po upływie tego czasu, aby wypłukać nadmiar radioznacznika i uzyskać lepszą jakość obrazu, zaleca się przyjmować dużo płynów. Po upływie określonego czasu technik wzywa pacjenta na badania. Bezpośrednio przed jego wykonaniem należy opróżnić pęcherz moczowy (wysikać się), ponieważ wypełniony pęcherz utrudnia ocenę kości krzyżowej.
W pokoju badań należy ułożyć się na wskazanym stole na wznak, a następnie gammakamera przejeżdża nad, pod i z boku pacjenta, zbierając informację o umiejscowieniu i intensywności nagromadzenia znacznika w poszczególnych kościach. W razie potrzeby wykonywane są dodatkowe rejestracje obrazów. Skanowanie ciała zajmuje nawet kilkadziesiąt minut.
Scyntygrafia kości - zalecenia po badaniu
Bezpośrednio po zakończeniu badania pacjent może opuścić pracownię medycyny nuklearnej i wrócić do codziennych aktywności. Po wykonanej scyntygrafii należy przyjmować więcej płynów, aby szybciej wypłukać radioznacznik z organizmu. Ponadto bezpośrednio po badaniu należy ograniczyć kontakt z niemowlętami, małymi dziećmi czy kobietami w ciąży.
Czy istnieją przeciwwskazania do wykonania scyntygrafii kości?
Wszystkie badania z wykorzystaniem promieniowania jonizującego są przeciwwskazane u kobiet w ciąży. Jeśli pacjentka podejrzewa lub jest w ciąży, powinna niezwłocznie zgłosić to personelowi medycznemu – lekarzowi kierującemu na badanie lub personelowi pracowni medycyny nuklearnej.
W przypadku kobiet karmiących piersią zaleca się przerwanie karmienia do czasu wydalenia izotopu (zwykle 48 godzin).
Scyntygrafia kości - czy badanie jest bezpieczne?
Choć informacja o wykorzystaniu promieniotwórczych znaczników może brzmieć niepokojąco, należy pamiętać, że są one bezpieczne dla pacjenta. Ilość promieniowania, jaką otrzymuje badany, jest bardzo mała. Dodatkowo radioznacznik jest szybko wydalany z moczem. Technet-99, czyli radioznacznik wykorzystywany w tym badaniu, charakteryzuje się krótkim czasem połowicznego rozpadu wynoszącym 6 godzin. Oznacza to, że po 6 godzinach w organizmie pozostaje tylko połowa izotopu, po kolejnych 6 godzinach już tylko jedna czwarta początkowej dawki itd.
Ilość promieniowania, na które narażony jest chory podczas scyntygrafii kości, jest zbliżona do wykonania kilku standardowych zdjęć rentgenowskich.
Czas oczekiwania na wynik i jego interpretacja
Oczekiwanie na opis badania wynosi kilka dni roboczych. Interpretacja opisu badania należy zawsze do lekarza, który je zlecił. Na podstawie wyniku i danych klinicznych lekarz kierujący podejmie odpowiednie decyzje terapeutyczne.
