Tapentadol

Działanie - Tapentadol

Mechanizm działania
Tapentadol jest pierwszym przedstawicielem ośrodkowo działających leków przeciwbólowych MOR-NRI. Jest agonistą receptora opioidowego µ oraz hamuje neuronalny wychwyt zwrotny noradrenaliny. W przeciwieństwie do tramadolu nie wywiera znaczącego wpływu na wychwyt zwrotny serotoniny. Pomimo 50-krotnie mniejszego powinowactwa do receptora µ w porównaniu z morfiną, po podaniu i.v. wykazuje zaledwie 2–3 krotnie słabsze działanie niż morfina. Podwójny mechanizm działania oraz mniejsze powinowactwo do receptora µ zapewnia dobrą skuteczność i zmniejszenie częstości występowania działań niepożądanych typowych dla opioidów. Tapentadol nie jest prolekiem, jego działanie przeciwbólowe nie jest zatem uwarunkowane aktywacją metaboliczną; nie ma aktywnych metabolitów. Jest skutecznym i dobrze tolerowanym lekiem w terapii bólu nocyceptywnego o różnej etiologii, przewlekłego bólu neuropatycznego, bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową, przewlekłego bólu okolicy lęźwiowo-krzyżowej oraz przewlekłego bólu nowotworowego.

Farmakokinetyka
Po podaniu p.o. na czczo dostępność biologiczna wynosi ok. 32%, t_max 3–6 h dla postaci o przedłużonym uwalnianiu i 1,25 h dla postaci o standardowym uwalnianiu w przypadku podania leku na czczo i 1,5 h w przypadku podania po bogatotłuszczowym, wysokokalorycznym posiłku. Wiązanie z białkami osocza jest małe i wynosi ok. 20%. Farmakokinetyka ma charakter liniowy, zależny od dawki. Stan stacjonarny jest osiągany w 2. dniu leczenia. W przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu wartości AUC i c_max zwiększały się odpowiednio o 8% i 18%, natomiast w przypadku tabl. o standardowym uwalnianiu – odpowiednio o 25% i 16%, gdy lek przyjmowano po bogatotłuszczowym, wysokokalorycznym śniadaniu, co w obu przypadkach uznano za nieistotne klinicznie. Tapentadol jest metabolizowany w wątrobie, głównie poprzez sprzęganie z kwasem glukuronowym do nieaktywnych metabolitów (m.in. N-desmetylotapentadolu oraz hydroksytapentadolu). W 99% jest eliminowany przez nerki, 1% z kałem. Ok. 70% dawki jest wydalane z moczem w postaci sprzężonej (55% jako glukuronid, 15% jako siarczan), ok. 3% w postaci niezmienionej.

Wskazania do stosowania - Tapentadol

Leczenie bólu
Ból ostry o nasileniu umiarkowanym do dużego u osób dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku >2 lat i >16 kg mc., który może być właściwie opanowany jedynie po zastosowaniu opioidowych leków przeciwbólowych.
Ból przewlekły o dużym nasileniu u osób dorosłych i dzieci w wieku >6 lat, który może być właściwie opanowany jedynie po zastosowaniu opioidowych leków przeciwbólowych.

Przeciwwskazania stosowania - Tapentadol

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, niedrożność jelit lub jej podejrzenie, ostre zatrucie alkoholem, lekami nasennymi, ośrodkowo działającymi lekami przeciwbólowymi lub substancjami psychoaktywnymi, istniejące przeciwwskazania do stosowania agonistów receptora µ (np. u chorych z istotną depresją oddechową przebywających w pomieszczeniach pozbawionych nadzoru medycznego lub przy braku sprzętu resuscytacyjnego, pacjentów z ostrą lub ciężką astmą oskrzelową albo hiperkapnią).

Uzależnienie
Wszyscy chorzy, którzy zażywają leki z grupy agonistów receptora µ muszą być uważnie monitorowani, czy nie występują u nich objawy nadużywania leku i uzależnienia.

Deresja oddechowa
Podczas stosowania dużych dawek tych leków oraz u pacjentów wrażliwych na ich działanie może wystąpić depresja oddechowa zależna od dawki. U chorych z zaburzeniami oddechowymi należy zachować ostrożność, rozważyć stosowanie alternatywnego leku przeciwbólowego a tapentadol stosować wyłącznie pod ścisłym nadzorem medycznym w możliwie najmniejszej skutecznej dawce.

Zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, zaburzenia świadomości, śpiączka
Tapentadol nie powinien być stosowany u chorych z objawami zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, zaburzeniami świadomości lub śpiączką.

Uraz głowy, guz mózgu
Leki przeciwbólowe z grupy agonistów receptora µ mogą maskować obraz kliniczny pacjentów z urazem głowy. Należy zachować ostrożność podczas stosowania u chorych z urazem głowy lub guzem mózgu.

Drgawki
Lek nie jest zalecany u chorych z napadami drgawek w wywiadzie lub ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia drgawek.

Zaburzenia czynności wątroby i/lub nerek
Ze względu na brak badań nie zaleca się stosowania w przypadku ciężkich zaburzeń czynności nerek lub wątroby.

Choroby dróg żółciowych
Zachować ostrożność podczas stosowania u osób z chorobami dróg żółciowych, w tym z ostrym zapaleniem trzustki.

Dodatkowe składniki preparatu
Ze względu na zawartość laktozy lek nie powinien być stosowany u chorych z dziedziczną nietolerancją galaktozy, pierwotnym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.

Interakcje - Tapentadol

Depresja oddechowa
Równolegle stosowane pochodne benzodiazepiny, barbiturany i opioidy mogą zwiększać ryzyko depresji oddechowej.

Leki hamujące czynność OUN
Leki o działaniu hamującym OUN (pochodne benzodiazepiny, neuroleptyki, leki z grupy antagonistów receptorów H₁, opioidy) mogą nasilać działanie uspokajające tapentadolu i zaburzać zdolność koncentracji; w przypadku równoległego stosowania należy rozważyć zmniejszenie dawki jednego lub obu stosowanych leków.

Agonisto-antagoniści receptorów mi
Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego podawania leków o działaniu agonistyczno-antagonistycznym w stosunku do receptorów opioidowych µ (pentazocyna, nalbufina) lub leków będącymi częściowymi agonistami tych receptorów (buprenorfina).

Agoniści receptoa mi
W przypadku konieczności zastosowania pełnego agonisty receptora µ w leczeniu ostrego bólu u chorych przyjmujących buprenorfinę w celu leczenia uzależnienia od opioidów, należy rozważyć alternatywną metodę leczenia lub czasowe przerwanie stosowania buprenorfiny. Jednoczesne stosowanie pełnego agonisty receptora µ z buprenorfiną wymaga zwiększenia jego dawki oraz ciągłej kontroli pacjenta w kierunku wystąpienia działań niepożądanych, takich jak depresja oddechowa.

Zespół serotoninowy
Odnotowano pojedyncze przypadki zespołu serotoninowego podczas równoległego stosowania tapentadolu z selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).

Silne inhibitory transferazy urydynodifosforanowej
Silne inhibitory transferazy urydynodifosforanowej, głównie UGT1A6, UGT1A9 i UGT2B7 mogą zwiększać ekspozycję na tapentadol.

Silne induktory enzymów
Leki będące silnymi induktorami enzymów (np. ryfampicyna, fenobarbital, preparaty dziurawca) mogą zmniejszać skuteczność tapentadolu.

Inhibitory MAO
Należy unikać stosowania tapentadolu u pacjentów przyjmujących inhibitory MAO obecnie lub w ciągu ostatnich 14 dni z powodu potencjalnego zwiększenia stężenia noradrenaliny w synapsach, co może wywołać działania niepożądane ze strony układu krążenia, takie jak przełom nadciśnieniowy.

Alkohol
Alkohol nasila działanie uspokajające tapentadolu.

Działania niepożądane - Tapentadol

Bardzo często: zawroty głowy, senność, bóle głowy, nudności, zaparcia.

Często: zmniejszenie apetytu, lęk, depresyjny nastrój, zaburzenia snu, nerwowość, niepokój ruchowy, zaburzenia uwagi, drżenie, mimowolne skurcze mięśni, nagłe zaczerwienienie twarzy, duszność, wymioty, biegunka, dyspepsja, świąd, nadmierna potliwość, wysypka, astenia, zmęczenie, uczucie zmiany temperatury ciała, suchość błon śluzowych, obrzęki.

Niezbyt często: reakcje nadwrażliwości, utrata masy ciała, dezorientacja, splątanie, pobudzenie, zaburzenia percepcji, niezwykłe sny, nastrój euforyczny, zaburzenia przytomności, pogorszenie pamięci, zaburzenia psychiczne, omdlenia, uspokojenie polekowe, zaburzenia równowagi, dyzartria, niedoczulica, parestezje, zaburzenia widzenia, zwiększenie lub zmniejszenie częstości rytmu serca, palpitacje, obniżenie ciśnienia tętniczego, dyskomfort w jamie brzusznej, pokrzywka, zaburzenia mikcji, częstomocz, dysfunkcje seksualne, zespół odstawienny, drażliwość.

Rzadko: uzależnienie od leku, drgawki, nieprawidłowa koordynacja, depresja oddechowa, zaburzenia opróżniania żołądka, uczucie upojenia alkoholowego, uczucie odprężenia.

W badaniach klinicznych trwających do 1 roku nie stwierdzano istotnych objawów odstawiennych po nagłym przerwaniu stosowania leku; jeśli występowały, miały charakter łagodny. Należy jednak monitorować pacjentów pod kątem ich wystąpienia i w razie potrzeby wdrożyć odpowiednie leczenie. Ryzyko wystąpienia myśli i prób samobójczych jest większe u chorych z bólem przewlekłym.

Przedawkowanie
Dane są ograniczone. Należy oczekiwać objawów podobnych jak w zatruciu opioidowymi lekami przeciwbólowymi z grupy agonistów receptora µ: zwężenie źrenic, wymioty, zapaść krążeniowa, zaburzenia świadomości, śpiączka, drgawki, depresja oddechowa. Leczenie objawowe i podtrzymujące. Specyficzną odtrutką są leki z grupy antagonistów receptora opioidowego, jak nalokson. W celu usunięcia niewchłoniętego leku można rozważyć opróżnienie żołądka i jelit. Płukanie żołądka i podanie węgla aktywowanego należy rozważyć do 2 h od przyjęcia tapentadolu.

Ciąża i laktacja - Tapentadol

Doświadczenie dotyczące stosowania w czasie ciąży jest ograniczone. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono działania teratogennego, jednak obserwowano opóźnienie rozwoju i działanie embriotoksyczne podczas stosowania dawek większych niż zalecane. Leku nie należy stosować w ciąży z wyjątkiem sytuacji, gdy korzyści z jego stosowania są większe niż potencjalne ryzyko dla płodu.

W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że lek przenika do mleka samic; nie wiadomo czy lek przenika do mleka kobiet. Tapentadolu nie należy stosować w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie - Tapentadol

Tabletki o standardowym uwalnianiu i roztwór doustny

P.o., niezależnie od posiłku; lek w postaci roztworu doustnego można przyjmować w postaci nierozcieńczonej lub po rozcieńczeniu wodą lub innym napojem niezawierającym alkoholu.
Schemat dawkowania należy dostosować do indywidualnego nasilenia dolegliwości bólowych danego pacjenta, wcześniejszego leczenia oraz możliwości monitorowania chorego.

Dorośli
Początkowo zwykle 50 mg co 4–6 h, niekiedy konieczne może być stosowanie większej dawki początkowej; jeśli po upływie 1 h od podania dawki początkowej nie uzyskano dostatecznego zmniejszenia bólu, można podać kolejną dawkę leku. Nie zaleca się stosowania w 1. dniu leczenia dawek >700 mg/d, a w dniach kolejnych – dawek >600 mg/d.
Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u osób w wieku >65 lat, z łagodną i umiarkowaną niewydolnością nerek lub łagodną niewydolnością wątroby. W przypadku umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby należy zachować ostrożność, a leczenie rozpocząć od możliwie najmniejszej dawki (np. 25 mg w postaci roztworu doustnego lub 50 mg w postaci tabletek) podawanej nie częściej niż co 8 h (w leczeniu początkowym nie zaleca się stosowania dawki >150 mg/d); następnie dawkowanie należy dostosować indywidualnie poprzez skracanie lub wydłużanie odstępów między dawkami. Ze względu na brak badań nie zaleca się stosowania u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby.

Młodzież i dzieci w wieku >2 lat i >16 kg mc.
Stosować wyłącznie lek w postaci roztworu doustnego. Zalecana dawka 1,25 mg/kg mc. co 4 h; dawka maks. 7,5 mg/kg mc./d. Dawka maks. w przypadku dzieci i młodzieży z wysokim współczynnikiem BMI nie może przekraczać wyliczonej dawki maks. dla masy ciała wynoszącej 97,5 percentyli w danej grupie wiekowej. Brak badań dotyczących dzieci i młodzieży z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby – nie zaleca się stosowania w tej populacji.

Czas trwania leczenia
Kontynuowanie leczenia >3 dni musi być na bieżąco oceniane. Po nagłym zaprzestaniu stosowania leku mogą wystąpić objawy odstawienne. Zaleca się stopniowe odstawianie leku.

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu

P.o., niezależnie od posiłku; tabletki połykać w całości.

Dorośli
U osób nieprzyjmujących dotychczas opioidowych leków przeciwbólowych początkowo 50 mg 2 ×/d, następnie dawkę można zwiększać o 50 mg 2 ×/d co 3 dni; dawka maks. 500 mg/d. W przypadku rozpoczynania leczenia u osób przyjmujących opioidowe leki przeciwbólowe należy wziąć pod uwagę rodzaj uprzednio stosowanego leku, schemat jego dawkowania oraz dawkę dobową.
U pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek, jak również u osób z łagodną niewydolnością wątroby nie ma konieczności dostosowywania dawki. U osób z umiarkowanym zaburzeniem czynności wątroby początkowo 25 mg 1 ×/d, następnie dawkę zwiększać stopniowo w zależności od tolerancji i skuteczności. Ze względu na brak badań nie zaleca się stosowania w przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby lub nerek.

Dzieci w wieku >6 lat
U dzieci nieprzyjmujących dotychczas opioidowych leków przeciwbólowych początkowo 1,5 mg/kg mc. (≤50 mg) 2 ×/d, następnie dawkę można zwiększać o 25 mg u osób o mc. <40 kg albo o 25 mg lub 50 mg u osób o mc. >40 kg co 2 dni lub więcej; dawka maks. 7 mg/kg mc./d (≤500 mg/d). W przypadku rozpoczynania leczenia u osób przyjmujących opioidowe leki przeciwbólowe należy wziąć pod uwagę rodzaj uprzednio stosowanego leku, schemat jego dawkowania oraz dawkę dobową.
Ze względu na brak badań nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży z niewydolnościa nerek lub wątroby.

Zaleca się stopniowe odstawianie leku.

Uwagi dla Tapentadol

Lek może wywierać znaczny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, szczególnie na początku leczenia, po każdej zmianie dawki oraz w przypadku jednoczesnego stosowania z alkoholem lub lekami uspokajającymi.

Preparaty na rynku polskim zawierające tapentadol