Tretynoina (opis profesjonalny)

Działanie

Mechanizm działania
Tretynoina (kwas all-trans retinowy) jest metabolitem retinolu (wit. A). Zastosowana miejscowo prawdopodobnie zapobiega gromadzeniu się zrogowaciałych komórek w przewodzie przywłosowym poprzez zmniejszanie spoistości komórek gruczołów łojowych, co w efekcie udrażnia ich ujścia, hamuje tworzenie się ognisk zapalnych i zaskórników. Tretynoina powoduje również złuszczanie naskórka, przez co zapobiega nadmiernemu odkładaniu się lipidów i kwasów tłuszczowych powodujących stan zapalny w zaczopowanych gruczołach łojowych. Dodatkowo lek zwiększa aktywność komórek warstwy kolczystej (stymuluje mitozę, przyspiesza turnover), co prowadzi do pokrywania blizn prawidłowym naskórkiem. Lek stosowany miejscowo w postaci roztworów etanolowych lub w glikolu propylenowym wchłania się nieco lepiej niż w preparatach o podłożu tłuszczowym. Podana ogólnie w skojarzeniu z chemioterapią u chorych na białaczkę promielocytową zwiększa czas przeżycia i zmniejsza ryzyko nawrotu; jej działanie jest prawdopodobnie związane z modyfikacją wiązania tretynoiny z jądrowym receptorem kwasu retinowego.

Farmakokinetyka
Po podaniu p.o. tmax wynosi ok. 3 h, lek wiąże się w znacznym stopniu z białkami osocza, t1/2 w fazie eliminacji wynosi ok. 0,7 h. Wydalanie następuje z moczem i kałem. Ciągłe podawanie leku może prowadzić do zwiększenia jego klirensu, prawdopodobnie w związku z indukcją enzymów cytochromu P-450.

Wskazania

Miejscowo.
Trądzik
Różne postacie trądziku (z wyjątkiem trądziku różowatego), m.in. trądzik pospolity zaskórnikowy, grudkowy, krostkowy.

Choroba Favre'a i Racouchota
Choroba Favre'a i Racouchota: guzkowe zwyrodnienie tkanki sprężystej z torbielami i zaskómikami.

P.o.
Białaczka
Indukcja remisji w przebiegu ostrej białaczki promielocytowej u pacjentów, którzy nie byli wcześniej leczeni, opornych na chemioterapię lub po wystąpieniu nawrotu po zastosowaniu standardowej chemioterapii.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu lub retinoidy, ciąża. W przypadku postaci do stosowania miejscowego unikać kontaktu z oczami, jamą ustną i błonami śluzowymi. W postaci p.o. także okres karmienia piersią, równoległe stosowanie tetracyklin, wit. A. Miejscowo także: nabłoniak skóry w wywiadzie (także rodzinnym), ostre dermatozy (ostry wyprysk, AZS), trądzik różowaty, okołowargowe zapalenie skóry.

Reakcje skórne
Niektóre substancje pomocnicze zawarte w poszczególnych preparatach mogą wywoływać miejscowe reakcje skórne.

Hiperleukocytoza
Podczas stosowania ogólnego w ostrej białaczce promielocytowej mogą wystąpić hiperleukocytoza, niekiedy związana z „zespółem kwasu retinowego” i objawy idiopatycznego nadciśnienia śródczaszkowego – należy wówczas zastosować odpowiednie leczenie i rozważyć przerwanie leczenia.

Kontrola przebiegu leczenia
Podczas leczenia należy prowadzić częstą kontrolę profilu hematologicznego, układu krzepnięcia, wykonywać badania czynności wątroby oraz stężenia cholesterolu i triglicerydów.

Leki fibrynolityczne
Należy zachować ostrożność podczas stosowania równolegle z lekami przeciwfibrynolitycznymi (np. kwasem traneksamowym).

Stężenie wapnia w surowice
Podczas leczenia należy kontrolować stężenie wapnia w surowicy.

Hormonalne środki antykoncepcyjne
Podczas stosowania tretynoiny preparaty antykoncepcyjne zawierające małą dawkę progestagenów nie są odpowiednią metodą zapobiegania ciąży.

Dodatkowe składniki preparatu
Ze względu na zawartość oleju sojowego oraz sorbitolu w postaci do stosowania ogólnego, nie należy jej stosować u osób odpowiednio z nadwrażliwością na orzeszki ziemne albo soję lub z wrodzoną nietolerancją fruktozy.

Zakażenie skóry
Leczenia miejscowego nie rozpoczynać w razie występowania objawów podrażnienia skóry (np. rumień, łuszczenie się, świąd, oparzenie słoneczne).

Zimno, wiatr
Skrajne warunki pogodowe, jak wiatr lub zimno mogą wywołać podrażnienia u osób leczonych miejscowo tretynoiną.

Promieniowanie UV
Podczas leczenia miejscowego należy unikać ekspozycji na światło słoneczne, jak również na promieniowanie UV pochodzące z innych źródeł; należy także powstrzymać się od częstego mycia leczonych okolic (wystarczy 2 ×/d).

Zaostrzenie objawów
Początkowo podczas leczenia może wystąpić zaostrzenie trądziku.

Sposób stosowania
Pojemniki z preparatami zawsze należy szczelnie zamykać. W leczeniu białaczki promielocytowej stosować wyłącznie pod nadzorem onkologa klinicznego z odpowiednim doświadczeniem w stosowaniu leków przeciwnowotworowych.

Interakcje

Środki mogące powodowac podrażnienie naskórka
Podczas stosowania miejscowego nie należy stosować tretynoiny z innymi środkami złuszczającymi mogącymi spowodować podrażnienie naskórka, np. rezorcyną, kwasem salicylowym, preparatami siarkowymi, etanolem, kosmetykami oczyszczającymi skórę; u osób stosujących leki złuszczające należy zachować przerwę do czasu uzyskania prawidłowego stanu skóry.

Podrażnienie po naświetlaniu UV
Preparaty stosowane miejscowo nasilają podrażnienia skóry po naświetlaniu promieniowaniem UV lub rentgenowskim.

Tetracykliny, witamina A
W przypadku stosowania p.o. nie podawać równolegle z tetracyklinami (ryzyko wzrostu ciśnienia śródczaszkowego), ani z wit. A (ryzyko hiperwitaminozy A).

Leki wpływające na aktywność enzymów cytochromu P-450
Tretynoina może wchodzić w interakcje z lekami wpływającymi na aktywność enzymów cytochromu P-450, jednak nie ma danych wskazujących, że są one istotne klinicznie.

Leki przeciwfibrynolityczne
Stosować ostrożnie w połączeniu z lekami przeciwfibrynolitycznymi.

Daunorubicyna, arabinozyd cytozyny
Brak danych dotyczących interakcji farmakokinetycznych z daunorubicyną lub arabinozydem cytozyny (AraC).

Działania niepożądane

Po podaniu miejscowym w początkowym okresie leczenia, zwłaszcza u osób z jasną karnacją i wrażliwą skórą, mogą wystąpić przemijające objawy podrażnienia: zaczerwienienie, pieczenie, obrzęk, tworzenie się pęcherzyków, silne łuszczenie się naskórka; należy wówczas odstawić lek na kilka dni, aż do ustąpienia działań niepożądanych, a następnie zastosować leczenie preparatem o mniejszym stężeniu. Mogą się również pojawić objawy hipo- lub hiperpigmentacji. Lek ma działanie światłouczulające.

Po podaniu p.o.:
bardzo często zmniejszenie łaknienia, splątanie, lęk, depresja, bezsenność, ból głowy, zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, zawroty głowy, parestezje, zaburzenia widzenia, zaburzenia dotyczące spojówek, osłabienie słuchu, zaburzenia rytmu serca, nagłe zaczerwienienie skóry twarzy, niewydolność oddechowa, suchość błony śluzowej jamy ustnej, astma, nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, zaparcie, zapalenie trzustki, zapalenie czerwieni wargowej, rumień, wysypka, świąd, łysienie, nadmierna potliwość, ból kości, ból w klatce piersiowej, dreszcze, złe samopoczucie, zwiększenie stężenia triglicerydów, kreatyniny i cholesterolu we krwi, zwiększenie aktywności aminotransferaz.
Z nieznaną częstością: martwicze zapalnie powięzi, bazofilię, trombocytemię, hiperkalcemię, incydenty naczyniowo-mózgowe, zawał serca, zakrzepicę, zapalenie naczyń, rumień guzowaty, ostre neutrofilowe zapalenie skóry z gorączką, zapalenie mięśni, zawał nerki, owrzodzenie narządów płciowych, zwiększenie stężenia histaminy we krwi.

Opisywano występowanie „zespołu kwasu retinowego” charakteryzującego się gorączką, dusznością, ostrą niewydolnością oddechową, naciekami w płucach, wysiękami w jamie opłucnej i osierdzia, obrzękiem, zwiększeniem masy ciała, niewydolnością wątroby, niewydolnością nerek oraz niewydolnością wielonarządową. „Zespół kwasu retinowego” często wiąże się z hiperleukocytozą.

Przedawkowanie
W przypadku przedawkowania mogą wystąpić odwracalne objawy hiperwitaminozy A.

Ciąża i laktacja

P.o. Kategoria D. Nie stosować w okresie ciąży, jak również u kobiet mogących zajść w ciążę podczas leczenia lub w ciągu 1 miesiąca od jego zakończenia. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w wyniku nasilenia choroby i konieczności pilnego leczenia, korzyści z niego wynikające przeważają nad ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych u płodu. Nie stosować leku w okresie karmienia piersią. Stosowanie leku u kobiet w ciąży oraz zajście w ciążę przed upływem 1 miesiąca od zakończenia podawania leku niesie ze sobą ryzyko wystąpienia ciężkich wad rozwojowych u płodu. Podczas leczenia oraz przez miesiąc po jego zakończeniu należy stosować skuteczne metody antykoncepcji.

Stosowanie miejscowe. Nie stosować w okresie ciąży. Stosować ostrożnie w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie

Preparaty w postaci kremu lub roztworów etanolowych o stężeniu 0,025–0,05% stosuje się na miejsca chorobowo zmienione 1–2 ×/d. Lek nakłada się na skórę umytą i dokładnie osuszoną, najlepiej 30 min po umyciu. Po zastosowaniu preparatu należy dokładnie umyć ręce. Leczenie trwa ok. 6–8 tyg. W przypadku skóry szczególnie wrażliwej lek w postaci roztworu stosować 1 ×/d lub co 2. dzień, na noc.

P.o., w trakcie posiłku lub po nim. Zwykle 45 mg/m2 pc./d w 2 daw. podz., do czasu uzyskania całkowitej remisji lub maks. 90 dni. U dzieci można rozważyć zmniejszenie dawki, zwłaszcza jeśli występują bóle głowy niepoddające się leczeniu.

Zaburzenia czynności wątroby i/lub nerek
U osób z niewydolnością wątroby i/lub nerek 25 mg/m2 pc./d. Szczegółowe informacje – patrz: zarejestrowane materiały producenta.

Uwagi

W trakcie leczenia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, szczególnie jeśli u pacjentów występują zawroty lub silne bóle głowy.

Przeczytaj też artykuły

Preparaty na rynku polskim zawierające tretynoina

Vesanoid (kapsułki miękkie)

Zobacz substancje złożone zawierające tretynoina

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.