Rozedma płuc - przyczyny, objawy, leczenie i rokowanie
Aktualizacja: lek. Magdalena Wiercińska
Rozedmą płuc nazywa się nieodwracalne zniszczenia części płuc odpowiedzialnej za wymianę gazową, czyli oskrzelików oddechowych i woreczków pęcherzykowych. Rozedma zwykle stanowi element przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Powoduje m.in. duszność, świszczący oddech, kaszel, uczucie ciężaru w klatce piersiowej. Leczenie może złagodzić objawy i spowolnić postęp choroby. W leczeniu najważniejsze jest zaprzestanie palenia tytoniu.
Rozedma płuc – co to jest?
Rozedma to zwiększenie przestrzeni powietrznych położonych za oskrzelikiem końcowym ze zniszczeniem ścian pęcherzyków płucnych. W uproszczeniu oznacza to, że rozedma to przewlekła choroba układu oddechowego, polegająca na trwałym uszkodzeniu pęcherzyków płucnych – poszerzeniu ich oraz zniszczeniu ich ścian. Prowadzi to do zmniejszenia powierzchni wymiany gazowej. Rozedma jest jedną z głównych składowych przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).
Rozedma płuc – przyczyny
Palenie tytoniu stanowi główną przyczynę rozedmy płuc. Narażenie na inne czynniki drażniące, takie jak opary chemiczne, pyły (np. w miejscu pracy) też może zwiększać ryzyko zachorowania.
U palaczy tytoniu występuje rozedma środka zrazika. Zmiany rozedmowe obejmują głównie górne płaty płuc, mogą się łączyć i tworzyć większe pęcherze.
Drugi typ to rozedma całego zrazika, która zwykle dotyka osoby z niedoborem α1-antytrypsyny. U tych chorych dochodzi do zniszczenia zarówno oskrzelików oddechowych, jak i woreczków pęcherzykowych oraz pęcherzyków. Rozległe zniszczenia wszystkich części składowych płuca prowadzą do powstania dużych pęcherzy rozedmowych. Niedobór α1-antytrypsyny jest uwarunkowany genetycznie, dlatego u takich osób zwykle występuje rodzinna historia rozedmy płuc, a objawy pojawiają się w młodszym wieku.
Rozedma płuc – objawy
Rozedma płuc może się rozwijać przez wiele lat bez żadnych zauważalnych objawów. Objawy pojawiają się zazwyczaj stopniowo i obejmują:
- duszność, zwłaszcza podczas aktywności fizycznej – jest to główny objaw rozedmy płuc
- świszczący oddech
- kaszel
- uczucie ucisku lub ciężaru w klatce piersiowej
- zmęczenie.
Postępująca rozedma płuc ostatecznie powoduje trudności w oddychaniu, nawet w spoczynku.
Rozedma płuc występuje w przebiegu obturacyjnej choroby płuc (POChP), dlatego często towarzyszą jej inne objawy POChP.
Skutki rozedmy płuc dla czynności układu oddechowego
Zniszczenie składowych miąższu płucnego upośledza wymianę gazową i – gdy zmiany są zaawansowane – prowadzi do niewydolności oddechowej. Zaawansowanie rozedmy koreluje z nasileniem niewydolności oddechowej, mierzonym zawartością tlenu we krwi (które oceniamy za pomocą oznaczenia ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi pobranej w tętnicy).
Ponadto rozedma powoduje zniszczenie „podparcia” oskrzelików i ułatwia ich zapadanie się podczas wydechu. Prowadzi to do zjawiska „pułapki powietrznej” – chory wdycha więcej powietrza niż jest w stanie wypuścić z płuc, co powoduje ich rozdęcie.
Zmniejsza się również pole przekroju naczyń płucnych (zniszczeniu ulegają naczynia włosowate, oplatające pęcherzyki płucne), co z czasem może prowadzić do nadciśnienia płucnego (zbyt dużego ciśnienia w łożysku naczyń płucnych).
Rozpoznanie rozedmy
Rozedmy nie można rozpoznać w sposób pewny na podstawie radiogramu (zdjęcia rentgenowskiego, RTG) klatki piersiowej. Radiogram pozwala jednak na stwierdzenie cech nadmiernego rozdęcia płuc (spłaszczenie przepony, poziome ustawienie żeber, nadmierne przejaśnienie pól płucnych).
W zaawansowanej rozedmie stwierdza się czasem tzw. klatkę piersiową beczkowatą – wymiar tylno-przedni jest porównywalny z szerokością klatki piersiowej. Niekiedy na RTG widoczne są również duże pęcherze rozedmowe.
Ryc. Obraz TKWR rozedmy u chorego na POChP (III stadium); strzałki wskazują ogniska rozedmy środka zrazika
Źródło: Interna Szczeklika, Kraków: Medycyna Praktyczna; 2025
Pewne rozpoznanie rozedmy i określenie stopnia jej zaawansowania wymaga wykonania tomografii klatki piersiowej o dużej rozdzielczości (TKWR, częściej określanej angielskim skrótem HRCT – high resolution computer tomography). Badanie to pozwala na dokładne uwidocznienie struktury miąższu płuc. U chorych na POChP zwykle jednak nie ma potrzeby wykonywania HRCT – ocena stopnia nasilenia rozedmy za pomocą tego badania nie zmienia leczenia. Ponadto badanie wiąże się ze znacznie większym narażeniem na promieniowanie niż zwykły RTG klatki piersiowej.
Leczenie rozedmy płuc
Podstawą jest całkowite zaprzestanie palenia tytoniu oraz unikanie biernego palenia i narażenia na zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i wewnątrz pomieszczeń. Jeśli samodzielne rzucenie palenia nie udaje się, należy skorzystać ze wsparcia lub farmakoterapii. Jest to bardzo ważne.
Rozedma jest składową POChP, dlatego też jej leczenie stanowi element leczenia POChP.
Rozedma płuc – pytania pacjentów
Czy rozedma płuc boli?
Nie, sama w sobie rozedma nie boli.
Czy rozedma płuc jest wyleczalna?
Nie, rozedma nie jest wyleczalna w tym sensie, że nie da się cofnąć powstałych już zmian. Leczenie ma na celu zahamowanie postępu rozedmy.
Czy rozedma to rak?
Nie, rozedma nie jest chorobą nowotworową. Jednak u osób z rozedmą ryzyko zachorowania na raka płuc jest większe niż w populacji ogólnej.
Czy rozedma płuc jest śmiertelna?
Rozedma płuc jest chorobą przewlekłą (a w zasadzie jest elementem POChP), która – jeśli nie jest leczona – może doprowadzić do postępującego uszkodzenia płuc. Uszkodzenie płuc i zaburzenia wymiany gazowej pociągają za sobą inne powikłania, np. niewydolność oddechową, choroby układu krążenia, zaostrzenia POChP, zakażenia. Mogą one doprowadzić do zgonu. Dlatego można powiedzieć, że tak, nieleczona rozedma może prowadzić do śmierci. Należy jednak pamiętać, że u osób z wcześnie rozpoznaną rozedmą i prawidłowo leczonych rozedma jest chorobą przewlekłą i ich długość życia jest zbliżona do długości życia w populacji ogólnej. Podstawą leczenia jest zaprzestanie palenia tytoniu.
Ile lat można żyć z rozedmą płuc?
To zależy od wielu czynników, dlatego nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na takie pytanie. Osoby, u których rozedmę rozpoznano na wczesnym etapie, kiedy nie ma powikłań, są ogólnie zdrowe (nie mają innych chorób), a rozedma będzie odpowiednio leczona, mogą żyć z rozedmą dziesiątki lat i umrzeć z innego powodu.
Natomiast u osób, u których rozedmę wykryto na późniejszym etapie, kiedy występują już powikłania i nieprzestrzegające zaleceń lekarza, może dojść do zgonu z powodu powikłań rozedmy, nawet w ciągu kilku lat od rozpoznania.
Należy pamiętać, że zasadnicze w leczeniu rozedmy jest zaprzestanie palenia tytoniu.
Czy z rozedmą płuc można pracować?
Zależy to od stopnia zaawansowania choroby i rodzaju pracy. Rozedma płuc nie oznacza automatycznie niezdolności do pracy.
