Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Naświetlanie promieniami UV

dr hab. Maciej Płaszewski,
Zakład Fizjoterapii, Wydział Turystyki i Zdrowia w Białej Podlaskiej,
Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Definicja i zastosowanie

Promieniowanie UV (ultrafioletowe, nadfioletowe), to niewidzialne fale elektromagnetyczne, krótsze od widzialnych fal światła, ale dłuższe od promieniowania jonizującego (promieniowania X). Poszczególne zakresy promieniowania UV mają różne właściwości i działanie na organizmy żywe, dlatego rozróżnia się promieniowanie UVA, UVB i UVC, promieniowanie bliskie i dalekie lub długie i krótkie. Niekiedy spotyka się pojęcie „czarne światło”.

Zastosowania naświetlań promieniowaniem UV polegają na wykorzystywaniu naturalnego promieniowania – kąpieli słonecznych (helioterapia) – lub sztucznych promienników (lamp) generujących promieniowanie o różnych zakresach i nasileniu promieniowania. Niektóre metody terapii polegają na łączeniu naświetlań UV ze stosowaniem leków – tak zwanych fotouczulaczy.

Zastosowania terapeutyczne obejmują obecnie niektóre choroby dermatologiczne (łuszczyca, bielactwo nabyte) i leczenie odleżyn. Inne, wcześniejsze, zastosowania (synteza wit. D, leczenie trądziku pospolitego) zostały zastąpione przez leczenie farmakologiczne obarczone mniejszym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.

Geneza, założenia, cele

Helioterapia była bardzo popularna w XIX wieku, następnie wprowadzono do użytku sztuczne promienniki. Główne zastosowania dotyczyły leczenia gruźlicy, krzywicy i uzyskiwania efektów bakteriobójczych, a następnie chorób skóry, a także diagnostyki (wykorzystywanie zjawiska luminescencji).

Promieniowanie ultrafioletowe może wywoływać charakterystyczne efekty fotochemiczne. Niedostatek działania naturalnego promieniowania ultrafioletowego może mieć niekorzystne skutki zdrowotne spowodowane niedoborem syntezy witaminy D w organizmie. Nadmiar lub oddziaływanie promieniowania niewystępującego naturalnie może doprowadzać do powstawania uszkodzeń i nowotworów skóry.

Fizjologiczne efekty działania promieniowania UV można sklasyfikować jako nagłe i długotrwałe (odległe) oraz pożądane (terapeutyczne, profilaktyczne) i niepożądane (szkodliwe).

Efekty nagłe:

  • rumień fotochemiczny (w zależności od dawki – od lekkiego zaczerwienienia do wystąpienia martwicy skóry i pęcherzy surowiczych),
  • opalenizna (pigmentacja),
  • pogrubienie naskórka,
  • zapalenie spojówek i zapalenie rogówki,
  • uszkodzenie DNA komórek,
  • zapoczątkowanie produkcji witaminy D.

Efekty późne (odległe):

  • zapobieganie odwapnieniu kości i krzywicy,
  • przyspieszenie starzenia się skóry,
  • rozwój nowotworów skóry.

W leczeniu odleżyn wykorzystuje się działanie UV (zwłaszcza promieniowania UVC) stymulujące rozwój komórek skóry i procesy gojenia oraz działanie bakteriobójcze.

Opis

Dawkę promieniowania ustala się na podstawie wcześniej wykonanej próby rumieniowej, a nie według odczuć pacjenta (odczuwania ciepła). Odczyn skóry (rumień fotochemiczny) ujawnia się dopiero około kilku godzin po zakończeniu naświetlania. Dawka promieniowania jest uzależniana od wielkości powierzchni skóry poddawanej naświetlaniom, wrażliwości i typu skóry, a liczba i częstość zabiegów zależą od zaaplikowanej jednorazowo dawki i od wcześniejszej ekspozycji na promieniowanie UV.

Podczas wykonywania naświetlań konieczne jest ścisłe przestrzeganie zasady aplikowania ustalonej dawki promieniowania na wyznaczonej powierzchni ciała i chronienie przed promieniowaniem pozostałych obszarów ciała, zwłaszcza oczu.

Przeciwwskazania do naświetlania promieniowaniem UV:

  • reakcje alergiczne na UV,
  • ostre choroby skóry (wyprysk, zapalenie skóry),
  • toczeń rumieniowaty,
  • obecność rumienia fotochemicznego (ultrafioletowego),
  • przeszczepy skóry,
  • uszkodzenia skóry promieniowaniem jonizującym,
  • gorączka (przeciwwskazanie do naświetlań całego ciała).

Efekty niepożądane naświetlania promieniowaniem UV:

  • przyspieszone starzenie skóry (fotostarzenie),
  • przebarwienia skóry,
  • przyspieszenie zmian nowotworowych skóry,
  • wydzielanie się ozonu (należy wietrzyć pomieszczenia, w których prowadzi się naświetlania).

Dowody naukowe

Wiarygodne badanie (2013) wykazało skuteczność naświetlań promieniowaniem UVC w leczeniu odleżyn u osób niepełnosprawnych z powodu uszkodzenia rdzenia kręgowego. Aktualny (2014) przegląd systematyczny publikacji naukowych nie pozwala jednak na wyciągniecie wniosków o skuteczności naświetlań promieniowaniem UV w leczeniu odleżyn. Wytyczne (Amerykańskie Towarzystwo Dermatologiczne, 2010) dotyczące stosowania naświetlań UV (także jako fotochemoterapii – z zastosowaniem fotouczulacza) w leczeniu łuszczycy wskazują na konieczność indywidualnego doboru dawek.

Rozpowszechnienie

Stosowanie antybiotyków i wprowadzenie leczenia farmakologicznego niedoboru witaminy D, a także poznanie zagrożeń wynikających z nadmiernej ekspozycji na promieniowanie oraz brak dowodów naukowych na skuteczność naświetlań w niektórych wskazaniach, ograniczyły zastosowania terapii promieniowaniem UV.

Data utworzenia: 20.10.2015
Naświetlanie promieniami UVOceń:
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?