Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Merkaptopuryna (opis profesjonalny)

Działanie

Analog puryn: adeniny i hipoksantyny, antymetabolit, nieaktywny prolek. Zaburza syntezę kwasów nukleinowych w dzielących się komórkach, działa głównie w fazie S. Merkaptopuryna w sposób kompetycyjny współzawodniczy z hipoksantyną i guaniną o fosforybozylotransferazę hipoksantynowo-guanylową i sama ulega przekształceniu do monofosforanu tioinozyny (TIMP). Ten wewnątrzkomórkowy metabolit merkaptopuryny hamuje wiele reakcji związanych z przemianami kwasu inozynowego. S-metylacja TIMP przy udziale S-metylotransferazy tiopurynowej (TPMT) prowadzi do powstania monofosforanu metylotioinozyny (MTIMP). Zarówno TIMP, jak i MTIMP hamują amidotransferazę glutamino-5-fosforybozylopirofosforanową – pierwszy enzym na szlaku syntezy de novo rybonukleotydów purynowych. Dostępność biologiczna merkaptopuryny podawanej p.o. wykazuje znaczną zmienność międzyosobniczą (prawdopodobnie wynik efektu pierwszego przejścia). Po podaniu p.o. dostępność biologiczna wynosi średnio 16% (5–37%). t1/2 merkaptopuryny wynosi ok. 90 min, a jej aktywnych metabolitów ok. 5 h. W 19% wiąże się z białkami osocza. Słabo przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego. Główną drogą eliminacji merkaptopuryny jest jej metabolizm. Oprócz przemian prowadzących do powstania aktywnych metabolitów, dochodzi do powstania nieaktywnego kwasu 6-tiomoczowego w reakcji katalizowanej przez oksydazę ksantynową. 46% dawki wydalane jest w ciągu 24 h z moczem w postaci niezmienionej i jako metabolity.

Wskazania

Wywołanie remisji i leczenie podtrzymujące ostrej białaczki limfoblastycznej i ostrej białaczki mieloblastycznej. Lek można stosować w przewlekłej białaczce granulocytowej. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroby Leśniowskiego i Crohna.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, ciąża, ciężka niewydolność wątroby lub nerek (klirens kreatyniny <60 ml/min przed rozpoczęciem leczenia), ciężka leukopenia (liczba leukocytów <1500/µl, liczba neutrofilów <200/µl), ciężka małopłytkowość (liczba płytek krwi <75 000/µl), aplazja szpiku. Należy zachować ostrożność u chorych z upośledzoną czynnością wątroby i/lub nerek. Merkaptopuryna działa mielosupresyjnie. Leczenie prowadzi do leukopenii i małopłytkowości, rzadziej do niedokrwistości. Podczas indukcji remisji białaczki pełne badania morfologiczne należy wykonywać codziennie, a podczas leczenia podtrzymującego monitorować parametry hematologiczne z częstotliwością zależną od stanu pacjenta. W przypadku stwierdzenia nadmiernego spadku ilości leukocytów i płytek krwi należy bezzwłocznie przerwać podawanie leku, ponieważ po odstawieniu leku występuje dalszy spadek ich liczby. Zahamowanie czynności szpiku jest odwracalne, a w przypadku odpowiednio wczesnego odstawienia leku czynność szpiku wraca do normy. Depresyjne działanie leku na szpik kostny może powodować zwiększone narażenie na zakażenia, wydłużenie czasu gojenia ran i krwawienia z dziąseł. Zaleca się przestrzeganie prawidłowej higieny jamy ustnej i zakończenie zabiegów stomatologicznych przed rozpoczęciem leczenia merkaptopuryną. W niektórych przypadkach, podczas leczenia merkaptopuryną należy rozważyć możliwość profilaktycznego podawania antybiotyków. W czasie leczenia merkaptopuryną nie należy stosować szczepionek zawierających żywe drobnoustroje. Chorzy z wrodzonym niedoborem metylotransferazy tiopurynowej mogą być szczególnie wrażliwi na mielosupresyjne działanie merkaptopuryny; u pacjentów z rozpoznaną małą aktywnością tego enzymu zaleca się zmniejszenie dawki leku do 25% dawki zwykle stosowanej. Merkaptopuryna wykazuje działanie hepatotoksyczne, dlatego w czasie leczenia należy 1 ×/tydz. oznaczać aktywność ALT, AST i stężenie bilirubiny. W przypadku chorych z upośledzeniem czynności wątroby przed leczeniem lub chorych przyjmujących jednocześnie inne leki hepatotoksyczne, badania te należy wykonywać częściej. W przypadku wystąpienia żółtaczki należy bezzwłocznie przerwać podawanie leku. U pacjentów leczonych z powodu choroby zapalnej jelit zgłaszano występowanie zapalenia trzustki. W czasie wywoływania remisji, kiedy występuje szybki rozpad komórek krwi, istnieje ryzyko nadmiernego zwiększenia stężenia kwasu moczowego we krwi i/lub nadmiernego jego wydalania oraz wystąpienia nefropatii moczanowej; skutki hiperurykemii i i hiperurykozurii można minimalizować poprzez zwiększenie spożycia płynów przez pacjenta, alkalizację moczu i/lub podawanie inhibitora oksydazy ksantynowej np. allopurinolu (konieczność zmniejszenia dawki). Merkaptopuryna jest potencjalnie mutagenna (uszkodzenia chromosomów) i karcinogenna (może powodować ostrą białaczkę nielimfatyczną). Wykazuje również działanie embriotoksyczne. W przypadku stosowania leku ze wskazań innych niż nowotwory, należy okresowo przeprowadzać kontrolę morfologii krwi oraz parametrów czynności wątroby i nerek, jak również zachowanie szczególnej ostrożności. Preparat zawiera laktozę; nie stosować u osób z dziedziczną nietolerancją galaktozy, pierwotnym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.

Interakcje

W czasie leczenia merkaptopuryną nie należy stosować szczepionek zawierających żywe drobnoustroje. Merkaptopuryna hamuje przeciwzakrzepowe działanie warfaryny. Z reguły występuje całkowita oporność krzyżowa między merkaptopuryną i tioguaniną. W skojarzeniu z innymi lekami o działaniu mielosupresyjnym zwiększa się ryzyko uszkodzenia szpiku kostnego; należy zmniejszyć dawkę merkaptopuryny. Nasilenie supresji szpiku obserwowano również u chorych przyjmujących jednocześnie trimetoprim i sulfametoksazol. Allopurynol, tiopurynol i oksypurynol zmniejszają katabolizm 6-merkaptopuryny poprzez hamowanie oksydazy ksantynowej i zwiększają prawdopodobieństwo jej działania toksycznego, dlatego należy zredukować dawkę merkaptopuryny do 1/4. Febuksostat, inny inhibitor oksydazy ksantynowej, również może zmniejszać metabolizm merkaptopuryny, dlatego nie zaleca się łącznego stosowania tych leków. Olsalazyna, mesalazyna i sulfasalazyna hamują metylotransferazę tiopurynową i mogą nasilać działanie mielosupresyjne merkaptopuryny – należy zmniejszyć jej dawkę do 1/4. Podczas równoległego stosowania z lekami przeciwpadaczkowymi należy monitorować ich stężenie w surowicy. Posiłki i kotrimoksazol zmniejszają wchłanianie merkaptopuryny z przewodu pokarmowego. Równoległe stosowanie z lekami hepatotoksycznymi może powodować nasilenie działania hapatotoksycznego. Równoległe stosowanie z lekami immunosupresyjnymi (np. glikokortykosteroidy, azatiopryna, chlorambucil, cyklosporyna i inne) może zwiększać ryzyko zakażeń i prawdopodobieństwo wystąpienia wtórnych nowotworów w przyszłości. Leki hamujące syntezę DNA, np. hydroksymocznik, cytarabina, mogą w pewnych warunkach antagonizować przeciwbiałaczkowe działanie merkaptopuryny.

Działania niepożądane

Często: mielotoksyczność (leukopenia, małopłytkowość, rzadziej niedokrwistość) – mogą się utrzymywać dość długo po odstawieniu leku; hiperurykemia i/lub hiperurykozuria, nudności (zwłaszcza w początkowym okresie leczenia), wymioty, utrata apetytu, zwiększenie stężenia bilirubiny związanej, zwiększenie aktywności aminotransferaz i fosfatazy alkalicznej; rzadko: krystaluria, hematuria, zapalenie błony śluzowej przewodu pokarmowego i jamy ustnej, biegunka, owrzodzenie jamy ustnej, zwiększenie stężenia amylazy, ostre zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, dermatologiczne działania niepożądane (zaczerwienienie skóry, zmiany grudkowe, zmiany o typie liszaja, syndrom Sweeta),; bardzo rzadko: ostra białaczka mieloblastyczna – może wystąpić po wielu tygodniach lub miesiącach po zakończeniu leczenia, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, w tym martwica komórek wątroby, nadciśnienie wrotne, utrata włosów, rumień na dłoniach i stopach, przebarwienie skóry, nadwrażliwość na światło, zmęczenie, hipoglikemia poranna, zmniejszona odporność na zakażenia, gorączka polekowa, zapalenie płuc, półpasiec, zapalenie żył, reakcje nadwrażliwości na lek; odnotowano również niepłodność męską. W przypadku przedawkowania wczesnym objawem mogą być dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, biegunka, wymioty, jadłowstręt). Toksyczny wpływ na układ krwiotwórczy jest bardziej nasilony w razie przedawkowania przewlekłego niż po przyjęciu pojedynczej dużej dawki leku. Brak swoistej odtrutki. Monitorowanie morfologii krwi, a gdy jest to konieczne – przetoczenie krwi. Podanie węgla aktywowanego lub płukanie żołądka powinno być wykonane w ciągu 60 min od zażycia merkaptopuryny.

Ciąża i laktacja

Kategoria D. Lek działa embriotoksycznie i teratogennie. Unikać stosowania w ciąży, szczególnie w I jej trymestrze. Podczas leczenia któregokolwiek z partnerów należy stosować skuteczne metody antykoncepcji. Lek powoduje znaczącą, przemijającą oligospermię. W trakcie leczenia należy przerwać karmienie piersią.

Dawkowanie

P.o., po posiłku. Białaczki. Dorośli i dzieci. Początkowo zwykle 2,5 mg/kg mc./d lub 50–75 mg/m2 pc./d. Dawka i czas leczenia zależą od rodzaju oraz dawki innych leków cytotoksycznych podawanych w skojarzeniu z merkaptopuryną. W przypadku braku efektu terapeutycznego w ciągu 4 tyg. leczenia, dawkę można stopniowo zwiększać do dawki maksymalnej 5 mg/kg mc./d. W przypadku równoległego stosowania merkaptopuryny i allopurynolu, tiopurynolu bądź oksypurynolu, ilość podawanej merkaptopuryny należy zmniejszyć do 25% zalecanej dawki. Choroba Leśniowskiego i Crohna. 1–1,5 mg/kg mc./d. U chorych z upośledzoną czynnością wątroby i/lub nerek należy rozważyć zmniejszenie dawki. U osób w podeszłym wieku zaleca się monitorowanie czynności nerek i wątroby, w razie konieczności rozważyć zmniejszenie dawki.

Uwagi

Stosowanie merkaptopuryny wiąże się z małym ryzykiem wystąpienia wymiotów; nie zaleca się rutynowego podawania leków przeciwwymiotnych. Lek powinien być stosowany pod nadzorem onkologa klinicznego z odpowiednim doświadczeniem w stosowaniu leków przeciwnowotworowych.

Preparaty na rynku polskim zawierające merkaptopuryna

Mercaptopurinum VIS (tabletki)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.