Pemetreksed (opis profesjonalny)

Działanie - Pemetreksed

Mechanizm działania
Lek przeciwnowotworowy o wielokierunkowym działaniu, antagonista kwasu foliowego zaburzający podstawowe procesy metaboliczne wykorzystujące foliany niezbędne do podziału komórek. In vitro wykazano, że działanie pemetreksedu polega na hamowaniu syntazy tymidylowej (TS), reduktazy dihydrofolanowej (DHFR) i formylotransferazy rybonukleotydu glicynamidowego (GARFT) – podstawowych enzymów wykorzystujących foliany uczestniczących w biosyntezie de novo nukleotydów tymidynowych i purynowych. Transport pemetreksedu do wnętrza komórek odbywa się z udziałem systemu nośnika zredukowanych folianów i białka błonowego wiążącego foliany. W komórce pemetreksed jest szybko i wydajnie przekształcany w poliglutaminiany przez syntetazę folilpoliglutaminianową. Poliglutaminiany pozostają we wnętrzu komórki i wykazują jeszcze silniejsze działanie hamujące TS i GARFT. Proces poliglutaminizacji, którego intensywność zależy od czasu i stężenia, zachodzi w komórkach nowotworowych oraz w mniejszym stopniu w prawidłowych tkankach organizmu. Metabolity powstające w wyniku poliglutaminizacji charakteryzują się przedłużonym t1/2 wewnątrz komórki, co warunkuje dłuższe działanie leku w komórkach nowotworów złośliwych.

Farmakokinetyka
Po podaniu i.v. pemetreksed w ok. 81% wiąże się z białkami osocza. Zaburzenie czynności nerek nie wpływa znacząco na wiązanie z białkami osocza. Lek jest w ograniczonym stopniu metabolizowany w wątrobie. Wydalany głównie z moczem. Zmienność wartości klirensu oznaczanych u różnych pacjentów jest niewielka – 19%. t1/2 wynosi 3,5 h. AUC i cmax zmieniają się proporcjonalnie do dawki leku. Właściwości farmakokinetyczne leku u chorych poddawanych wielokrotnym cyklom leczenia pozostają takie same. Podawana równocześnie cisplatyna nie zmienia właściwości farmakokinetycznych pemetreksedu, podobnie jak suplementacja kwasu foliowego i wit. B12.

Wskazania do stosowania - Pemetreksed

Złośliwy międzybłoniak opłucnej; pemetreksed w skojarzeniu z cisplatyną jest przeznaczony do stosowania u nieleczonych wcześniej chemioterapią pacjentów z nieoperacyjnym złośliwym międzybłoniakiem opłucnej.

Niedrobnokomórkowy rak płuca; pemetreksed w skojarzeniu z cisplatyną wskazany jest jako leczenie pierwszego rzutu u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w stadium miejscowo zaawansowanym lub z przerzutami, o histologii innej niż w przeważającym stopniu płaskonabłonkowa.
U pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w stadium miejscowo zaawansowanym lub z przerzutami, o histologii innej niż w przeważającym stopniu płaskonabłonkowa, w monoterapii jako leczenie drugiego rzutu, a także jako leczenie podtrzymujące u osób, u których nie nastąpiła progresja bezpośrednio po zakończeniu chemioterapii opartej na pochodnych platyny.

Przeciwwskazania stosowania - Pemetreksed

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu. Nie stosować jednocześnie szczepionki przeciw żółtej gorączce. Kobiety leczone pemetreksedem muszą zaprzestać karmienia piersią.

Osoby do 18. rż.
Nie zaleca się stosowania u osób do 18. rż.

Mielosupresja
Pemetreksed może wywoływać mielosupresję; nie należy podawać go aż do momentu, gdy całkowita liczba neutrofilów zwiększy się co najmniej do 1500 komórek/µl, a liczba płytek krwi – co najmniej do 100 000 komórek/µl.

Zaburzenia czynności nerek
Nie zaleca się stosowania pemetreksedu u osób z klirensem kreatyniny <45 ml/min. Pacjenci z klirensem kreatyniny 45–79 ml/min powinni unikać przyjmowania NLPZ, jak ibuprofen lub kwas acetylosalicylowy (>1,3 g/d) 2 dni przed podaniem pemetreksedu, w dniu podania leku i przez 2 dni po jego podaniu; natomiast NLPZ o długim t1/2 co najmniej 5 dni przed podaniem pemetreksedu, w dniu podania leku i co najmniej przez 2 dni po jego podaniu.

Nagromadzenie płynu w trzeciej przestrzeni
U chorych z klinicznie istotnym nagromadzeniem płynu w trzeciej przestrzeni można przed podaniem pemetreksedu doprowadzić do zmniejszenia wysięku.

Odwodnienie
W związku z obserwowanymi przypadkami znacznego odwodnienia związanego z toksycznym działaniem pemetreksedu stosowanego w skojarzeniu z cisplatyną na układ pokarmowy przed podaniem leków należy podać choremu leki przeciwwymiotne oraz przed podaniem i/lub po ich podaniu płyny w odpowiedniej ilości.

Szczepionki
W związku z częstym upośledzeniem układu odpornościowego u chorych na nowotwory złośliwe nie zaleca się jednoczesnego podawania żywych atenuowanych szczepionek.

Popromienne zapalenie płuc
U chorych poddawanych radioterapii przed leczeniem pemetreksedem, w jego trakcie lub po nim, zgłaszano przypadki popromiennego zapalenia płuc; należy zwrócić szczególną uwagę podczas leczenia tych chorych oraz zachować ostrożność w przypadku stosowania innych środków uwrażliwiających na promieniowanie jonizujące. U pacjentów poddawanych radioterapii w ciągu tygodni lub lat poprzedzających leczenie pemetreksedem występowały przypadki nawrotu objawów popromiennych.

Interakcje - Pemetreksed

Leki nefrotoksyczne
Należy zachować ostrożność, stosując pemetreksed równolegle z lekami nefrotoksycznymi (np. aminoglikozydy, diuretyki pętlowe, związki platyny, cyklosporyna), ponieważ może to potencjalnie prowadzić do opóźnionego klirensu nerkowego pemetreksedu.

Substancje wydzielane w cewkach nerkowych
Należy zachować ostrożność w przypadku równoległego stosowania substancji wydzielanych w cewkach nerkowych (np. probenecydu, penicyliny), ponieważ może to potencjalnie prowadzić do opóźnionego klirensu pemetreksedu.

NLPZ
U chorych z prawidłową czynnością nerek (klirens kreatyniny ≥80 ml/min), stosowanie dużych dawek NLPZ, jak ibuprofen >1,6 g/d lub kwas acetylosalicylowy ≥1,3 g/d może spowodować zmniejszenie wydalania pemetreksedu, a w konsekwencji zwiększenie częstości występowania działań niepożądanych. Chorzy z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny 45–79 ml/min) powinni unikać przyjmowania NLPZ (np. ibuprofenu lub kwasu acetylosalicylowego w dużych dawkach) 2 dni przed podaniem pemetreksedu, w dniu podania leku i przez 2 dni po jego podaniu, natomiast NLPZ o dłuższym t1/2 (piroksykam, rofekoksyb) – co najmniej 5 dni przed podaniem pemetreksedu, w dniu podania leku i co najmniej przez 2 dni po jego podaniu. W razie konieczności równoległego stosowania NLPZ, należy kontrolować stan chorego w celu wykrycia objawów toksyczności, szczególnie zahamowania czynności szpiku i toksyczności ze strony przewodu pokarmowego.

Leki metabolizowane z udziałem izoenzymów CYP3A, CYP2D6, CYP2C9, CYP1A2
W badaniach in vitro pemetreksed nie hamował w sposób klinicznie istotny metabolizmu leków z udziałem izoenzymów CYP3A, CYP2D6, CYP2C9, CYP1A2.

Leki przeciwzakrzepowe
Ze względu na zwiększone zagrożenie zakrzepami u chorych na nowotwory złośliwe i częste stosowanie leczenia przeciwzakrzepowego należy często oznaczać INR.

Szczepionki
Jednoczesne stosowanie leków cytotoksycznych i szczepionki przeciwko żółtej gorączce może powodować wystąpienie prowadzącego do zgonu uogólnionego odczynu poszczepiennego. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania leków cytotoksycznych i żywych szczepionek atenuowanych. Ryzyko wystąpienia odczynu jest większe u chorych z upośledzeniem układu odpornościowego spowodowanym chorobą podstawową. Należy stosować szczepionki inaktywowane, jeżeli takie istnieją.

Niezgodności
Pemetreksed jest fizycznie niezgodny z roztworami zawierającymi wapń, w tym z roztworem Ringera i roztworem Ringera z mleczanem. Preparatu nie należy mieszać z innymi produktami leczniczymi.

Działania niepożądane - Pemetreksed

Bardzo często: zaburzenia krwi i układu chłonnego (zmniejszenie liczby neutrofilów/granulocytów, leukocytów, płytek krwi, zmniejszenie stężenia hemoglobiny), objawy toksyczności w obrębie przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie gardła, jadłowstręt, biegunka, zaparcie), znużenie, zmniejszenie klirensu kreatyniny, zwiększenie stężenia kreatyniny, osutka, złuszczanie się naskórka, utrata włosów.

Często: zapalenie spojówek, odwodnienie, niestrawność, zaburzenia smaku, zwiększenie aktywności ALT, AST, świąd, gorączka, neuropatia nerwów czuciowych. Inne: nefrotoksyczność, zakażenie, reakcje nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, nadkomorowe zaburzenia rytmu, zatorowość płucna. W trakcie badań klinicznych często odnotowywano posocznicę, niezbyt często ciężkie zdarzenia niepożądane ze strony układu krążenia, w tym zawał serca (zwykle w przypadku leczenia skojarzonego z innym lekiem cytotoksycznym; u większości chorych wcześniej występowały czynniki ryzyka chorób układu krążenia), pancytopenię, zapalenie okrężnicy (w tym krwawienie z jelit i odbytu, perforację jelit, martwicę jelit, zapalenie jelita ślepego), śródmiąższowe zapalenie płuc z niewydolnością oddechową, obrzęki, zapalenie przełyku, popromienne zapalenie przełyku, rzadko – zapalenie wątroby.

Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano niezbyt często ostrą niewydolność nerek, popromienne zapalenie płuc u chorych poddawanych radioterapii przed leczeniem pemetreksedem, w jego trakcie lub po nim, niedokrwienie obwodowe prowadzące niekiedy do martwicy kończyny, rzadko – nawroty objawów popromiennych u chorych poddawanych wcześniej radioterapii, zespół Stevensa i Johnsona, martwicę toksyczną rozpływną naskórka, wstrząs anafilaktyczny, niedokrwistość hemolityczną.

Przedawkowanie
W przypadku przedawkowania: neutropenia, niedokrwistość, małopłytkowość, zapalenie błon śluzowych, polineuropatia czuciowa i osutka. Prawdopodobnym powikłaniem przedawkowania leku może być zahamowanie czynności szpiku. Mogą także wystąpić zakażenia z gorączką lub bez niej, biegunka i/lub zapalenie błon śluzowych. Należy monitorować stan chorego i wdrożyć leczenie podtrzymujące oraz rozważyć zastosowanie folinianu wapnia lub kwasu foliowego.

Ciąża i laktacja - Pemetreksed

Kategoria D. Pemetreksedu nie należy stosować w ciąży, chyba że po starannym rozważeniu potrzeb matki i ryzyka dla płodu okazuje się to konieczne. Kobiety w wieku rozrodczym muszą w trakcie leczenia stosować skuteczne metody antykoncepcji.

Pemetreksed może uszkadzać materiał genetyczny. Dojrzali płciowo mężczyźni nie powinni decydować się na poczęcie dziecka podczas leczenia i przez 6 mies. po jego zakończeniu; zaleca się stosowanie środków antykoncepcyjnych lub wstrzemięźliwość seksualną. Ze względu na możliwość wywołania trwałej niepłodności zaleca się, by przed rozpoczęciem leczenia mężczyźni zwrócili się o poradę do ośrodka specjalizującego się w zamrażaniu nasienia.

W okresie leczenia pemetreksedem należy zaprzestać karmienia piersią.

Dawkowanie - Pemetreksed

I.v. we wlewie trwającym 10 min.

Dorośli (w tym chorzy w podeszłym wieku).
W skojarzeniu z cisplatyną 500 mg/m2 pc. w 1. dniu każdego 21-dniowego cyklu. Zalecana dawka cisplatyny wynosi 75 mg/m2 pc., należy ją podawać we wlewie trwającym 2 h, ok. 30 min po zakończeniu wlewu pemetreksedu. Choremu należy podać leki przeciwwymiotne oraz płyny w odpowiedniej ilości przed podaniem i/lub po podaniu cisplatyny.

W monoterapii w przypadku pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca poddawanych wcześniej chemioterapii 500 mg/m2 pc. w 1. dniu każdego 21-dniowego cyklu leczenia. W celu ograniczenia częstości występowania i nasilenia odczynów skórnych w dniu poprzedzającym podanie pemetreksedu, jak również w dniu podania leku i następnego dnia pacjent powinien otrzymać kortykosteroid. Dawka kortykosteroidu powinna odpowiadać dawce 4 mg deksametazonu, podawanego p.o. 2 ×/d.

W celu ograniczenia objawów toksyczności pacjenci powinni również otrzymywać suplementację witaminową. Codziennie należy podawać p.o. kwas foliowy lub preparat wielowitaminowy zawierający ten związek (350–1000 µg). W ciągu 7 dni poprzedzających podanie 1. dawki pemetreksedu pacjent powinien przyjąć co najmniej 5 dawek kwasu foliowego. Kwas foliowy należy także podawać przez cały cykl leczenia i przez 21 dni po podaniu ostatniej dawki pemetreksedu. W tygodniu poprzedzającym przyjęcie pierwszej dawki pemetreksedu, a następnie co 3 cykle leczenia pacjenci muszą także otrzymywać i.m. 1000 µg wit. B12. Kolejne wstrzyknięcia wit. B12 można podawać w dniu podania pemetreksedu. Przed podaniem każdej dawki pemetreksedu należy wykonać pełną morfologię krwi, w tym oznaczenie wzoru odsetkowego krwinek białych (rozmaz) i liczby płytek krwi oraz badania krwi oceniające czynność nerek i wątroby. Warunkiem umożliwiającym rozpoczęcie każdego cyklu chemioterapii są następujące wartości parametrów laboratoryjnych: bezwzględna liczba neutrofilów >=1500 komórek/µl, liczba płytek krwi ≥100 000 komórek/µl, klirens kreatyniny ≥45 ml/min, bilirubina całkowita ≤1,5 razy górna granica wartości uznanych za prawidłowe; fosfataza zasadowa, AST, ALT ≤3 razy górna granica wartości uznanych za prawidłowe. U chorych z przerzutem do wątroby dopuszczalne są wartości aktywności fosfatazy zasadowej, AST i ALT nie większe niż 5-krotne wartości uznane za prawidłowe. Szczegółowe dane dotyczące modyfikacji dawki – patrz: zarejestrowane materiały producenta.

Jeżeli u chorego wystąpią objawy toksyczności ≥3. stopnia, inne niż zmiany w morfologii krwi obwodowej, bez objawów toksyczności neurologicznej, leczenie należy przerwać aż do powrotu ocenianych parametrów do wartości sprzed leczenia lub niższych; szczegółowe dane dotyczące ponownego leczenia – patrz: zarejestrowane materiały producenta. Leczenie należy przerwać, jeżeli wystąpią objawy toksyczności hematologicznej lub innego rodzaju stopnia 3. lub 4. po 2-krotnym zmniejszeniu dawki. Leczenie należy przerwać natychmiast, jeżeli wystąpią objawy toksyczności neurologicznej stopnia 3. lub 4.

Uwagi dla Pemetreksed

Wymioty
Stosowanie pemetreksedu wiąże się z małym ryzykiem wystąpienia wymiotów; zaleca się zapobiegawcze podanie deksametazonu.

Sposób stosowania leku
Pemetreksed można podawać wyłącznie pod kontrolą lekarza wykwalifikowanego w zakresie stosowania chemioterapii przeciwnowotworowej.

Przeczytaj też artykuły

Preparaty na rynku polskim zawierające pemetreksed

Pemetreksed SUN (proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji) Pemetrexed Accord (koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) Pemetrexed Alvogen (proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji) Pemetrexed Fresenius Kabi (koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) Pemetrexed Fresenius Kabi (proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji) Pemetrexed Sandoz (koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) Pemetrexed Sandoz (proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji)
Zbiórka dla szpitali w Ukrainie!
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Poradnik świadomego pacjenta
  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.