Deksamfetamina

Działanie - Deksamfetamina

Deksamfetamina jest aminą sympatykomimetyczną, prawoskrętnym enancjomerem amfetaminy, o działaniu 2-krotnie silniejszym w porównaniu z racematem. Wykazuje ośrodkowe działanie pobudzające i anorektyczne, natomiast działania obwodowe obejmują zwiększenie skurczowego i rozkurczowego ciśnienia tętniczego oraz słabe działanie rozszerzające oskrzela i stymulujące układ oddechowy.
Mechanizm, w jaki amfetamina wywołuje działanie psychiczne i behawioralne u dzieci nie jest znany, brak jest również pewnych dowodów dotyczących sposobu, w jaki działania te wiążą się ze stanem OUN.

Właściwości farmakokinetyczne
Deksamfetamina jest silnie lipofilna, po przyjęciu p.o. szybko wchłania się z przewodu pokarmowego (t_max wynosi ok. 1,5 h), jest szybko rozprowadzana do głównych narządów, przekracza barierę krew-mózg. Stężenia osiągane w OUN mogą być 8 razy większe niż stężenia w osoczu. Z białkami osocza wiąże się w 15–34%. Metabolizm amfetaminy zachodzi w wątrobie i obejmuje głównie hydroksylację i koniugację z kwasem glukuronowym, co prowadzi do powstania bardziej hydrofilowych składników, które mogą być łatwiej eliminowane z moczem; mniejsze ilości amfetaminy są utleniane do norefedryny. W wyniku hydroksylacji powstaje aktywny metabolit (p-hydroksynorefedryna), który działa jako fałszywy neuroprzekaźnik i może odpowiadać za niektóre efekty działania amfetaminy, zwłaszcza u osób stosujących ją przewlekle. Amfetamina wydalana jest głównie z moczem. Reabsorpcja kanalikowa jest stosunkowo duża ze względu na znaczną lipofilność związku,. Eliminacja zależy również od pH moczu: odczyn kwaśny powoduje, że amfetamina występuje głównie w formie zjonizowanej i w związku z tym ok. 80% związku ulega wydaleniu w niezmienionej postaci w ciągu 24 h, natomiast w przypadku moczu o odczynie zasadowym odsetek ten wynosi jedynie 2–3%, ponieważ duże pH powoduje, że amfetamina występuje głównie w formie niezjonizowanej. Średni t_1/2 w osoczu wynosi 10,2 h.

Wskazania do stosowania - Deksamfetamina

Część kompleksowego programu leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci i młodzieży w wieku 6–17 lat, u których odpowiedź na wcześniejsze leczenie metylfenidatem jest uznawana za klinicznie niewystarczającą.

Przeciwwskazania stosowania - Deksamfetamina

Nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu lub na aminy sympatykomimetyczne, jaskra, guz chromochłonny, objawowa choroba układu sercowo-naczyniowego, strukturalne nieprawidłowości serca i/lub umiarkowane lub ciężkie nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, choroba okluzyjna tętnic, dławica piersiowa, istotne hemodynamicznie wrodzone wady serca, kardiomiopatie, zawał serca, potencjalnie zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca i kanałopatie (zaburzenia spowodowane dysfunkcją kanałów jonowych), zaawansowana miażdżyca tętnic, stosowanie inhibitorów MAO równolegle lub w ciągu ostatnich 14 dni, nadczynność tarczycy lub tyreotoksykoza, ciężka depresja, jadłowstręt psychiczny/zaburzenia łaknienia, myśli samobójcze, nadpobudliwość psychoruchowa, objawy psychotyczne, ciężka i epizodyczna (typu I) choroba afektywna dwubiegunowa, która nie jest dobrze kontrolowana, schizofrenia, zaburzenia psychopatyczne i/lub zaburzenia osobowości typu borderline, zespół Tourette’a lub podobne dystonie, zaburzenia naczyń mózgowych (tętniak mózgu, anomalie naczyniowe, w tym zapalenia naczyń lub udar), porfiria, używanie narkotyków lub nadużywanie alkoholu w wywiadzie.

Badania przed rozpoczęciem leczenia
Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić stan układu krążenia pacjenta, w tym ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca. Ponadto należy zebrać wywiad o stosowanych jednocześnie lekach, występujących wcześniej lub obecnie zaburzeniach lub objawach fizycznych i psychicznych, występujących w rodzinie przypadkach nagłej śmierci sercowej lub niewyjaśnionych nagłych zgonów, oraz należy dokonać dokładnych pomiarów wzrostu i masy ciała, a wyniki należy zapisać na siatce centylowej.

Monitorowanie stanu pacjenta w czasie trwania leczenia
W sposób ciągły należy monitorować wzrost, stan psychiczny i stan układu krążenia pacjenta. Ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca należy zapisywać na siatce centylowej po każdej modyfikacji dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 mies. Wzrost, masę ciała i poziom łaknienia należy sprawdzać nie rzadziej niż co 6 mies. i analizować w odniesieniu do siatki centylowej. Pojawianie się nowych lub pogarszanie wcześniej występujących zaburzeń psychicznych, w tym depresji i agresywnego zachowania, należy sprawdzać po każdej modyfikacji dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 mies. i podczas każdej wizyty. Należy zapewnić kontrolę nad pacjentami pod kątem ryzyka pozorowanego przyjmowania, niewłaściwego używania lub nadużywania deksamfetaminy.

Stosowanie długotrwałe (>12 mies.)
Nie oceniano systematycznie w kontrolowanych badaniach klinicznych bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności długotrwałego stosowania deksamfetaminy. Leczenie deksamfetaminą nie powinno i nie musi być bezterminowe i zwykle przerywa się je w czasie pokwitania lub po jego zakończeniu. W przypadku długotrwałego leczenia (tzn. >12 mies.) należy staranne monitorować pacjenta, w tym stan układu krążenia, wzrost, łaknienie, pojawienie się nowych lub pogorszenie dotychczasowych zaburzeń psychicznych (szczególnie: ruchowe lub wokalne tiki, agresywne i wrogie zachowanie, podniecenie, lęk, depresja, psychoza, mania, urojenia, drażliwość, brak spontaniczności, wycofanie i nadmierna perseweracja); należy też okresowo oceniać potrzebę dalszego stosowania leku. podejmując próby jego odstawienia. Zaleca się odstawienie deksamfetaminy co najmniej raz w roku (najlepiej w okresie wakacji), aby ocenić stan dziecka. Uzyskana poprawa może utrzymać się po okresowym lub trwałym odstawieniu leku.

Układ krążenia
Przed rozpoczęciem leczenia deksamfetaminą należy zebrać dokładny wywiad, w tym wywiad rodzinny, dotyczący przypadków nagłej śmierci sercowej lub niewyjaśnionych nagłych zgonów oraz arytmii złośliwej oraz przeprowadzić badania fizykalne pod kątem chorób serca, a w razie stwierdzenia lub podejrzenia choroby skierować pacjenta na dalsze badania kardiologiczne. Pacjentów, u których podczas leczenia deksamfetaminą wystąpią takie objawy jak: kołatanie serca, nietypowy ból w klatce piersiowej, niewyjaśnione omdlenie, duszność lub inne objawy mogące sugerować chorobę serca, należy niezwłocznie poddać specjalistycznemu badaniu kardiologicznemu. Należy starannie monitorować stan układu sercowo-naczyniowego. Ciśnienie tętnicze i częstotliwość akcji serca należy zapisywać na siatce centylowej po każdej modyfikacji dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 mies. Leczenie środkami pobudzającymi powoduje ogólnie nieznaczne zwiększenie ciśnienia tętniczego (o ok. 2–4 mmHg) oraz zwiększenie częstości akcji serca (o ok. 3–6 uderzeń/min). U niektórych pacjentów wartości te mogą być większe. Brak jest danych dotyczących krótko- lub długookresowych klinicznych konsekwencji takich objawów krążeniowych u dzieci i młodzieży, nie można jednak wykluczyć wystąpienia powikłań klinicznych w związku z oddziaływaniami obserwowanymi w badaniach klinicznych. Zaleca się ostrożność w przypadku leczenia pacjentów, u których zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi lub tętna może stanowić przyczynę pogorszenia się stanu chorób zasadniczych.

Choroby serca
Odnotowano przypadki nagłej śmierci u dzieci z nieprawidłową budową serca lub innymi poważnymi chorobami serca leczonych środkami pobudzającymi OUN, stosowanymi w standardowych dawkach. Nie zaleca się stosowania tych środków u dzieci i młodzieży z potwierdzonymi anomaliami budowy serca, kardiomiopatią, poważnymi zaburzeniami rytmu serca lub innymi ciężkimi chorobami serca, które mogą spowodować u nich zwiększoną wrażliwość na sympatykomimetyczne działanie leku.

Zdarzenia sercowo-naczyniowe
Nieprawidłowe stosowanie środków pobudzających OUN powodować nagły zgon lub inne poważne, niepożądane zdarzenia sercowo-naczyniowe.
W przypadku przewlekłego stosowania amfetaminy obserwowano przypadki kardiomiopatii.

Zaburzenia naczyń mózgowych
Leczenie deksamfetaminą jest przeciwwskazane w przypadku takich chorób naczyń mózgowych jak: tętniak mózgu, anomalie naczyniowe, w tym zapalenia naczyń lub udar.
Pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak: choroby układu krążenia w wywiadzie, jednoczesne przyjmowanie leków zwiększających ciśnienie tętnicze krwi, należy podczas każdej wizyty kontrolować pod kątem występowania neurologicznych objawów podmiotowych i przedmiotowych.
Bardzo rzadką reakcją idiosynkratyczną na działanie deksamfetaminy jest zapalenie naczyń mózgowych. Ponieważ obecnie nie jest możliwe wcześniejsze zidentyfikowanie pacjentów narażonych na zwiększone ryzyko wystąpienia tej choroby, dopiero wystąpienie początkowych objawów może stanowić pierwszą wskazówkę istnienia procesu chorobowego. Wczesne rozpoznanie może umożliwić natychmiastowe odstawienie deksamfetaminy i leczenie choroby podstawowej, dlatego należy wziąć je pod uwagę, jeżeli u pacjenta wystąpią objawy neurologiczne, takie jak: silny ból głowy, drętwienie, osłabienie, porażenie, zaburzenie koordynacji, widzenia, mowy, języka lub pamięci.
Leczenie deksamfetaminą nie jest przeciwwskazane u pacjentów z mózgowym porażeniem połowiczym.

Zaburzenia psychiczne
Zlecając stosowanie leków pobudzających, należy wziąć pod uwagę częste współwystępowanie zaburzeń psychicznych i ADHD. W przypadku pojawienia się nowych objawów psychicznych lub zaostrzenia wcześniejszych zaburzeń nie należy stosować deksamfetaminy, chyba że korzyści związane z jej zastosowaniem przeważają ryzyko. Pojawianie się nowych lub pogarszanie istniejących zaburzeń psychicznych należy monitorować przy każdej zmianie dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 mies. i podczas każdej wizyty; konieczne może być w takiej sytuacji przerwanie leczenia.
U pacjentów z psychozą podawanie deksamfetaminy może zaostrzyć objawy zaburzeń zachowania i myślenia.
Deksamfetamina stosowana w standardowych dawkach może wywoływać związane z leczeniem objawy psychotyczne (omamy wzrokowe, czuciowe i/lub słuchowe oraz urojenia) lub objawy manii u dzieci i młodzieży bez wcześniejszej psychozy lub manii w wywiadzie. W badaniach wykazano, że takie objawy wystąpiły u ok. 0,1% pacjentów, którzy byli leczeni deksamfetaminą lub amfetaminą przez kilka tygodni, podczas gdy u żadnego z pacjentów z grupy placebo nie wystąpiły takie objawy. Jeśli pojawią się objawy manii lub psychozy, należy wziąć pod uwagę ich możliwy przyczynowy związek z deksamfetaminą; właściwe może być przerwanie leczenia.

Zachowania agresywne i wrogie
Leczenie środkami pobudzającymi może wywoływać lub nasilać agresję lub wrogie zachowania. Pacjentów leczonych deksamfetaminą należy monitorować pod kątem pojawienia się lub nasilenia zachowań agresywnych lub wrogich, na początku leczenia oraz po każdej zmianie dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 mies. i podczas każdej wizyty. Niekiedy konieczne może być dostosowanie schematu leczenia u tych pacjentów.

Myśli samobójcze
W przypadku wystąpienia myśli lub zachowań samobójczych, pacjenci powinni zostać natychmiast zbadani przez lekarza prowadzącego. Należy zwrócić uwagę na zaostrzenie podstawowej choroby psychicznej i możliwy wpływ przyczynowy leczenia deksamfetaminą; konieczne może być leczenie podstawowej choroby psychicznej lub odstawienie deksamfetaminy.

Tiki
Stosowanie deksamfetaminy zwiększa ryzyko wystąpienia nowych lub zaostrzenia istniejących tików ruchowych i werbalnych, w tym pogorszenie przebiegu zespołu Tourette’a. Leczenie deksamfetaminą powinno być poprzedzone wywiadem rodzinnym, a także oceną kliniczną dotyczącą występowania u dzieci tików lub zespołu Tourette’a. Podczas leczenia deksamfetaminą pacjentów należy regularnie monitorować pod kątem pojawienia się lub nasilenia tików, zawsze po każdej zmianie dawki, a następnie nie rzadziej niż raz na 6 mies. lub podczas każdej wizyty.

Lęk, pobudzenie lub napięcie
Stosowanie deksamfetaminy związane jest z nasileniem istniejących stanów lękowych, pobudzenia lub napięcia. Przed zastosowaniem deksamfetaminy należy przeprowadzić ocenę kliniczną pod kątem występowania tych stanów, a w trakcie leczenia pacjentów należy regularnie monitorować pod kątem pojawienia się tych objawów lub ich nasilenia, po każdej zmianie dawki i następnie nie rzadziej niż co 6 mies. lub podczas każdej wizyty.

Choroba dwubiegunowa
Szczególną ostrożność należy zachować stosując deksamfetaminę u pacjentów z ADHD, u których stwierdza się współistniejącą chorobę afektywną dwubiegunową (szczególnie nieleczoną chorobę afektywną dwubiegunową typu I lub inne postacie tej choroby), ze względu na ryzyko wystąpienia epizodu mieszanego/maniakalnego u takich pacjentów. Przed rozpoczęciem leczenia deksamfetaminą należy przebadać pacjentów pod kątem ryzyka wystąpienia choroby afektywnej dwubiegunowej, m.in. przeprowadzając szczegółowy wywiad psychiatryczny, w tym wywiad rodzinny dotyczący samobójstw, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych i depresji. Pacjentów tych należy ściśle i stale monitorować w kierunku objawów po każdej zmianie dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 mies. lub podczas każdej wizyty.

Wzrost, masa ciała, apetyt
Podczas długotrwałego stosowania deksamfetaminy u dzieci zgłaszano umiarkowane zmniejszenie przyrostu masy ciała i opóźnienie wzrostu. Wpływ deksamfetaminy na końcowy wzrost i ostateczną masę ciała nie jest obecnie znany i jest przedmiotem badań. Należy monitorować podczas leczenia wzrost, masę ciała i apetyt, rejestrując dane na siatce centylowej nie rzadziej niż co 6 mies. W przypadku braku wystarczającego zwiększenia wzrostu lub masy ciała konieczne może być przerwania leczenia. Ponieważ podczas leczenia deksamfetaminą może wystąpić zmniejszenie apetytu, lek można podawać pacjentom z jadłowstrętem psychicznym wyłącznie z zachowaniem szczególnej ostrożności.

Napady drgawek
Deksamfetaminę należy stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z padaczką. Deksamfetamina może obniżać próg drgawkowy u pacjentów z wcześniej występującymi napadami drgawek, u pacjentów z wcześniejszymi nieprawidłowościami w zapisie EEG bez występowania drgawek i rzadko u pacjentów bez drgawek w wywiadzie i bez nieprawidłowości w zapisie EEG. W przypadku wystąpienia nowych napadów drgawek lub zwiększenia częstości ich występowania, lek należy odstawić.

Nadużywanie lub niewłaściwe użycie
Należy uważnie obserwować pacjentów w kierunku ryzyka pozorowanego stosowania (np. w celu przekazania innym osobom), niewłaściwego używania lub nadużywania deksamfetaminy. Deksamfetaminy nie należy stosować u pacjentów ze znanym uzależnieniem od narkotyków lub alkoholu.
Przewlekłe nadużywanie deksamfetaminy może doprowadzić do znacznej tolerancji i uzależnienia psychicznego, z towarzyszącymi im różnego stopnia zaburzeniami zachowania, takimi jak: epizody psychotyczne, zwłaszcza w odpowiedzi na nadużywanie pozajelitowe, ciężkie dermatozy, bezsenność, dezorientacja, nadpobudliwość i zmiany osobowości. Mogą wystąpić również: krwawienia śródmózgowe oraz poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe, takie jak nagła śmierć, kardiomiopatia i zawał serca. Podczas wyboru metody leczenia ADHD należy brać pod uwagę wiek pacjenta, obecność czynników ryzyka nieprawidłowego przyjmowania leku (takich jak współistniejące zaburzenia buntownicze, zaburzenia zachowania lub choroba afektywna dwubiegunowa) oraz wcześniejsze lub obecne nadużywanie. Zaleca się ostrożność w przypadku emocjonalnie niestabilnych pacjentów, takich jak osoby z historią uzależnienia od alkoholu bądź nielegalnych substancji psychoaktywnych. W przypadku pacjentów o wysokim ryzyku nadużywania substancji stosowanie deksamfetaminy lub innych środków pobudzających może być niewłaściwe; należy wówczas rozważyć leczenie inne niż lekami pobudzającymi.

Odstawienie
W czasie odstawiania leku wymagany jest staranny, niekiedy długotrwały nadzór, ze względu na ryzyko wystąpienia depresji oraz przewlekłej nadaktywności. Staranny nadzór jest również wymagany podczas odstawiania nadużywanego leku, ponieważ możliwe jest wystąpienie ciężkiej depresji. Nagłe odstawienie po dłuższym czasie przyjmowania dużych dawek deksamfetaminy może powodować skrajne zmęczenie, a także zmiany w EEG podczas snu.

Zmęczenie
Nie należy stosować deksamfetaminy w celu zapobiegania lub leczenia normalnych stanów zmęczenia.

Niewydolność nerek lub wątroby
Brak doświadczenia dotyczącego stosowania deksamfetaminy u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby. Ponieważ w tej populacji chorych szczytowe stężenia w osoczu mogą być większe, a eliminacja wydłużona, stosując lek i dostosowując dawkowanie należy zachować szczególną ostrożność.

Skutki hematologiczne
Brak wystarczających danych na temat bezpieczeństwa długookresowego leczenia deksamfetaminą. W przypadku wystąpienia leukopenii, małopłytkowości, niedokrwistości lub innych nieprawidłowości, w tym wskazujących na poważne zaburzenia czynności nerek i wątroby, należy rozważyć przerwanie leczenia.

Dodatkowe składniki preparatu
Preparatów zawierających izomalt nie stosowa u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy.

Interakcje - Deksamfetamina

Inhibitory MAO
Z powodu ryzyka wystąpienia przełomu nadciśnieniowego, deksamfetamina jest przeciwwskazana u pacjentów leczonych obecnie lub w ciągu ostatnich 2 tyg. nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami MAO.

Cytochrom P-450
Brak wystarczających danych na temat wpływu deksamfetaminy na izoenzymy cytochromu P-450; w przypadku równoległego stosowania substratów cytochromu P-450 o małym indeksie terapeutycznym należy zachować ostrożność.
Nie wiadomo, w jakim stopniu metabolizm deksamfetaminy zależy od izoenzymów cytochromu P-450; w przypadku równoległego stosowania silnych inhibitorów lub induktorów cytochromu P-450 należy zachować ostrożność.

Zmniejszenie stężenia amfetaminy w osoczu
Substancje zmniejszające pH w przewodzie pokarmowym (np. guanetydyna, rezerpina, kwas glutaminowy, kwas askorbinowy, soki owocowe) zmniejszają wchłanianie amfetaminy, a w konsekwencji jej stężenie w osoczu i skuteczność działania.
Substancje zmniejszające pH moczu (np. chlorek amonu, wodorofosforan sodu) zwiększają stężenie zjonizowanych form cząsteczek amfetaminy, przez to zwiększają jej wydalanie z moczem, a w konsekwencji zmniejszają jej stężenie w osoczu i skuteczność działania.

Zwiększenie stężenia amfetaminy w osoczu
Substancje zwiększające pH w przewodzie pokarmowym (np. wodorowęglan sodu) zwiększają wchłanianie amfetaminy, a w konsekwencji jej stężenie w osoczu i nasilają jej działanie.
Substancje zwiększające pH moczu (np. acetazolamid, niektóre leki tiazydowe) zwiększają stężenie niezjonizowanych form cząsteczek amfetaminy, przez co zmniejszają jej wydalanie z moczem, a w konsekwencji zwiększają jej stężenie w osoczu i nasilają jej działanie.

Klonidyna
Jednoczesne podawanie z klonidyną może powodować wydłużenie czasu działania deksamfetaminy. Deksamfetamina może hamować przeciwnadciśnieniowe działanie klonidyny.

Leki przeciwhistaminowe
Deksamfetamina może przeciwdziałać uspokajającemu działaniu leków przeciwhistaminowych.

Guanetydyna
Deksamfetamina może hamować przeciwnadciśnieniowe działanie guanetydyny.

Leki adrenolityczne
Deksamfetamina może hamować działanie jednocześnie stosowanych beta-adrenolityków, a w konsekwencji prowadzić do znacznego zwiększenia ciśnienia tętniczego.
Leki blokujące receptory adrenergiczne mogą osłabiać działanie deksamfetaminy.

Opioidy
Deksamfetamina może zmniejszać depresyjne działanie opiatów, w tym np. depresję oddechową.

Halogenowe środki znieczulenia ogólnego
W przypadku równoległego stosowania halogenowych środków znieczulenia ogólnego i deksamfetaminy istnieje ryzyko nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego w trakcie zabiegu chirurgicznego. Jeśli planowany jest zabieg chirurgiczny, nie należy stosować deksamfetaminy w dniu zabiegu.

TLPD, SSRI
Deksamfetamina przypuszczalnie może hamować metabolizm trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD) i selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Podczas rozpoczynania i przerywania leczenia deksamfetaminą może być konieczne dostosowanie dawki już stosowanych TLPD i SSRI oraz kontrola ich stężenia w osoczu.
Jednoczesne stosowanie deksamfetaminy i TLPD może zwiększać ryzyko niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Leki wazopresyjne
Ze względu na możliwe zwiększenie ciśnienia tętniczego, zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności w przypadku podawania deksamfetaminy pacjentom leczonym lekami wazopresyjnymi.
Deksamfetamina może nasilać adrenergiczne działanie norepinefryny.

Petydyna
Deksamfetamina może nasilać działanie przeciwbólowe petydyny.

Morfina
Deksamfetamina może nasilać działanie przeciwbólowe morfiny.

Leki przeciwzakrzepowe pochodne kumaryny
Istnieją doniesienia wskazujące, że deksamfetamina może hamować metabolizm leków przeciwzakrzepowych pochodnych kumaryny. Podczas rozpoczynania i przerywania leczenia deksamfetaminą może być konieczne dostosowanie dawki leków przeciwzakrzepowych i kontrola czasu krzepnięcia.

Leki przeciwdrgawkowe
Istnieją doniesienia wskazujące, że deksamfetamina może hamować metabolizm leków przeciwdrgawkowych (np. fenobarbitalu, fenytoiny, prymidonu). Podczas rozpoczynania i przerywania leczenia deksamfetaminą może być konieczne dostosowanie dawki już stosowanych leków przeciwdrgawkowych i kontrola ich stężenia w osoczu.
Deksamfetamina może opóźniać wchłanianie leków przeciwdrgawkowych (np. fenobarbitalu, fenytoiny, prymidonu i etosuksymidu).

Disulfiram
Disulfiram może hamować metabolizm i wydalanie deksamfetaminy.

Sole litu, α-metylotyrozyna
Sole litu i α-metylotyrozyna mogą osłabiać działanie deksamfetaminy.

Haloperydol
Jednoczesne stosowanie haloperydolu może hamować ośrodkowe działanie pobudzające deksamfetaminy, odnotowano również ostrą dystonię.

Pochodne fenotiazyny
Pochodne fenotiazyny, np. chloropromazyna, blokują receptory dopaminy, hamując w ten sposób ośrodkowe działanie pobudzające amfetaminy i można je stosować w leczeniu zatrucia amfetaminą.

Alkohol
Alkohol może nasilać działania niepożądane na OUN leków o działaniu psychoaktywnym, w tym deksamfetaminy; zaleca się powstrzymywanie się od spożywania alkoholu w czasie leczenia.

Badania laboratoryjne
Deksamfetamina powoduje dodatnie wyniki testów laboratoryjnych na obecność amfetaminy w organizmie.
Amfetamina może powodować znaczne zwiększenie stężenia kortykosteroidów w osoczu, szczególnie wieczorem, jak również może powodować nieprawidłowe wyniki oznaczeń steroidów w moczu.

Działania niepożądane - Deksamfetamina

Bardzo często: zmniejszone łaknienie, zmniejszony przyrost masy ciała i utrata masy ciała podczas długotrwałego stosowania u dzieci, bezsenność, nerwowość.

Często: zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca, tachykardia, ból i skurcze brzucha, nudności, wymioty, suchość w ustach (działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego występują zazwyczaj na początku leczenia i można je łagodzić przyjmując lek z pokarmem), zmiany ciśnienia tętniczego krwi i częstości akcji serca (zwykle zwiększenie), ból stawów, zawroty głowy pochodzenia przedsionkowego, dyskineza, ból głowy, nadpobudliwość, nieprawidłowe zachowanie, agresja, pobudzenie, jadłowstręt, lęk, depresja, drażliwość.

Rzadko: dławica piersiowa, trudności z akomodacją oka, niewyraźne widzenie, rozszerzenie źrenic, opóźnienie wzrostu podczas długotrwałego stosowania u dzieci, zmęczenie, wysypka, pokrzywka.

Bardzo rzadko: niedokrwistość, leukopenia, małopłytkowość, plamica małopłytkowa, zatrzymanie akcji serca, zespół Tourette’a, nieprawidłowa czynność wątroby (o różnym nasileniu: od zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych do śpiączki wątrobowej), skurcze mięśni, drgawki, ruchy choreoatetotyczne, krwotok wewnątrzczaszkowy, omamy, psychoza, reakcje psychotyczne, zachowania samobójcze (w tym zakończone samobójstwem), tiki, nasilenie istniejących wcześniej tików, rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, trwała wysypka polekowa, zapalenie naczyń mózgowych i/lub ich niedrożność.

Z nieznaną częstością: kardiomiopatia, zawał serca, niedokrwienne zapalenie okrężnicy, biegunka, ból w klatce piersiowej, hiperpireksja, zmęczenie, nagła śmierć, nadwrażliwość, w tym obrzęk naczynioruchowy i anafilaksja, kwasica, rabdomioliza, ataksja, zawroty głowy, dysgeuzja, trudności z koncentracją, hiperrefleksja, udar, drżenie, dezorientacja, uzależnienie, dysforia, chwiejność emocjonalna, euforia, zaburzenia funkcji poznawczych, zmiany libido, lęki nocne, zachowania obsesyjno-kompulsywne, stany paniki, paranoja, niepokój, uszkodzenie nerek, impotencja, potliwość, łysienie, zapaść sercowo-naczyniowa, zespół Raynauda, toksyczny stan hipermetaboliczny, charakteryzujący się przejściową nadpobudliwością, hiperpireksją, kwasicą i zgonem z powodu zapaści sercowo-naczyniowej.

Bardzo rzadko obserwowano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego (NMS), jednak zgłoszenia te były słabo udokumentowane, a w większości przypadków pacjenci przyjmowali również inne leki; rola deksamfetaminy w rozwoju NMS jest zatem niejasna.

Zaprzestanie lub ograniczenie intensywnego i długotrwałego stosowania amfetaminy może skutkować wystąpieniem objawów odstawienia. Objawy obejmują dysforyczny nastrój, zmęczenie, żywe i nieprzyjemne sny, bezsenność lub hipersomnię, zwiększone łaknienie, spowolnienie psychoruchowe lub pobudzenie, anhedonię i głód narkotykowy.

Przedawkowanie

Objawy ostrego przedawkowania, wynikające głównie z nadmiernej stymulacji ośrodkowego i współczulnego układu nerwowego, obejmują: wymioty, pobudzenie, agresję, drżenie, hiperrefleksję, drżenie mięśni, drgawki (po których może nastąpić śpiączka), euforię, dezorientację, omamy, majaczenie, potliwość, rozszerzenie źrenic, suchość błon śluzowych, zaczerwienienie, ból głowy, hiperpireksję, ból w klatce piersiowej, tachykardię, kołatanie serca, zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, depresję oddechową, śpiączkę, zapaść krążeniową i zgon.
Nie ma swoistego antidotum, leczenie objawowe i podtrzymujące. Konieczne jest zapewnienie ochrony pacjenta przed samookaleczeniem oraz zewnętrznymi bodźcami, które mogą nasilić już istniejące nadmierne pobudzenie. Jeśli objawy przedmiotowe i podmiotowe nie są zbyt nasilone, a pacjent jest przytomny, można usunąć treść żołądkową poprzez wywołanie wymiotów, o ile lek został przyjęty mniej niż 1 h wcześniej. Można również rozważyć podanie węgla aktywnego i środków przeczyszczających. Nadmierne pobudzenie lub drgawki można leczyć pochodnymi benzodiazepiny. Pochodne fenotiazyny, np. chlorpromazyna, blokują receptory dopaminy, hamując w ten sposób ośrodkowe działanie pobudzające amfetaminy i można je stosować w leczeniu zatrucia amfetaminą.

Ciąża i laktacja - Deksamfetamina

Ciąża
Nie zaleca się stosowania deksamfetaminy u kobiet w ciąży, a planujące ciążę kobiety powinny lek odstawić.
Dane z badania kohortowego, obejmującego łącznie ok. 5570 ciąż z ekspozycją na amfetaminę w I trymestrze ciąży, nie wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia wrodzonych wad rozwojowych. Dane z innego badania kohortowego, obejmującego ok. 3100 ciąż z ekspozycją na amfetaminę w ciągu pierwszych 20 tyg. ciąży, wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego i przedwczesnego porodu. Wykazano, że u dzieci matek uzależnionych od amfetaminy występuje zwiększone ryzyko przedwczesnego porodu i mniejszej masy urodzeniowej, a ponadto u noworodków mogą rozwinąć się objawy odstawienia, takie jak dysforia, w tym nadpobudliwość i wyraźne wyczerpanie.
Wyniki badań na zwierzętach wskazują, że duże dawki deksamfetaminy mogą wywierać toksyczny wpływ na reprodukcję.

Karmienie piersią
Deksamfetamina przenika do pokarmu kobiecego. Nie można wykluczyć zagrożenia dla karmionego piersią dziecka. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać lub wstrzymać podawanie deksamfetaminy, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.

Dawkowanie - Deksamfetamina

Kompleksowy program leczenia zazwyczaj obejmuje działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne. Rozpoznanie powinno być postawione zgodnie z kryteriami DSM-5 lub wytycznymi ICD-10 i powinno opierać się na kompleksowej wielodyscyplinarnej ocenie pacjenta. Deksamfetamina nie jest wskazana u wszystkich dzieci z ADHD, a decyzja o zastosowaniu deksamfetaminy musi być oparta na bardzo dokładnej ocenie stopnia nasilenia i przewlekłości występujących u dziecka objawów z uwzględnieniem wieku dziecka oraz ryzyka nadużywania, niewłaściwego używania lub pozorowanego stosowania. Leczenie powinno być prowadzone pod nadzorem specjalisty w dziedzinie zaburzeń zachowania u dzieci i/lub młodzieży.

P.o., tabl. można przyjmować w całości, a można po podzieleniu na części (podział nie zapewnia równych dawek w częściach podzielonej tabletki); dawki należy podawać o tych samych porach w odniesieniu do posiłków, każdego dnia, najlepiej wraz z posiłkami lub bezpośrednio po nich.

Początkowo 5 mg 1–2 ×/d (np. podczas śniadania i obiadu), następnie dawkę można w razie konieczności zwiększać co tydzień o 5 mg/d, w zależności od obserwowanej tolerancji i stopnia skuteczności. Zazwyczaj 1. zwiększoną dawkę podaje się rano. Leku nie powinno się przyjmować zbyt późno, aby uniknąć problemów ze snem. Dawka maks. u dzieci i młodzieży to zazwyczaj 20 mg/d, chociaż w rzadkich przypadkach do optymalnego dostosowania dawki mogą być konieczne dawki 40 mg/d. Długoterminowe leczenie (>12 mies.) u dzieci i młodzieży z ADHD należy okresowo poddawać ponownej ocenie, z okresami próbnymi bez stosowania leku w celu oceny funkcjonowania pacjenta bez farmakoterapii; zaleca się odstawienie deksamfetaminy co najmniej raz w roku (najlepiej w okresie wakacji), aby ocenić stan dziecka; uzyskana poprawa może utrzymać się po okresowym lub trwałym odstawieniu leku. Jeśli po odpowiednim dostosowaniu dawki objawy choroby nie ulegną poprawie w czasie miesiąca, leczenie należy przerwać. W razie paradoksalnego zaostrzenia objawów lub wystąpienia innych poważnych działań niepożądanych, dawkę należy zmniejszyć lub przerwać leczenie.

Nie określono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania leku u dzieci <6 lat oraz u dorosłych. Brak doświadczenia dotyczącego stosowania deksamfetaminy u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby; zachować ostrożność.

Uwagi dla Deksamfetamina

Deksamfetamina może wywierać wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Należy ostrzec pacjentów, żeby w przypadku wystąpienia takich działań niepożądanych jak: zawroty głowy, senność i zaburzenia widzenia, włącznie z zaburzeniami akomodacji oka, podwójnym widzeniem i niewyraźnym widzeniem, unikali prowadzenia pojazdów i obsługiwania urządzeń mechanicznych.

Preparaty na rynku polskim zawierające deksamfetamina