Zapalenie naczyń – rodzaje, przyczyny, objawy

Zapalenia naczyń krwionośnych to grupa chorób, w których dochodzi do stanu zapalnego ściany naczyń i związanych z tym powikłań, np. krwawienia, upośledzenia przepływu krwi, niedokrwienia i uszkodzenia narządów. Zapalenia naczyń są rzadkie i mogą mieć różny przebieg i nasilenie, a także obejmować różne naczynia. W leczeniu stosuje się przede wszystkim glikokortykosteroidy

Co to jest zapalenie naczyń?

Zapalenia naczyń to grupa chorób, w których dochodzi do zapalenia ściany naczyń krwionośnych, co powoduje jej uszkodzenie. W wyniku tego może dochodzić do krwawienia oraz ograniczenia przepływu krwi, a w konsekwencji do niedokrwienia i martwicy tkanek, które są zaopatrywane przez chore naczynia. W niektórych rodzajach zapaleń naczyń występuje także charakterystyczne uszkodzenie tkanek niezwiązane z samym zapaleniem naczyń.

Zapalenie naczyń - rodzaje

Istnieje wiele rodzajów zapalenia naczyń, większość jest rzadka. Zapalenie naczyń może dotyczyć tylko jednego narządu (jednej okolicy ciała) lub obejmować więcej narządów i układów. Zapalenie naczyń może trwać różnie długo i przebiegać z remisjami i nawrotami. Niektóre zapalenia naczyń mają łagodny przebieg, a inne ciężki i mogą nawet zagrażać życiu.

Do zapaleń naczyń należą:

• guzkowe zapalenie tętnic
• mikroskopowe zapalenie naczyń
• ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
• eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
• choroba związana z przeciwciałami przeciwko błonie podstawnej
• zapalenie naczyń związane z krioglobulinemią
• zapalenie naczyń związane z IgA
• zapalenie naczyń w chorobie Behçeta
• leukocytoklastyczne zapalenie naczyń skóry

Zapalenie naczyń może wystąpić u osób w różnym wieku, zarówno zdrowych, jak i z chorobami przewlekłymi, jak np. toczeń rumieniowaty układowy.

Zapalenia naczyń dzieli się ogólnie na dwie grupy:

• infekcyjne, czyli wywołane bezpośrednio przez inwazję i namnażanie się drobnoustroju chorobotwórczego, np. bakterii w ścianie naczynia
• nieinfekcyjne, czyli niezwiązane z zakażeniami.

Zapalenia naczyń dzieli się także na podstawie tego, jakie naczynia są chore – duże, średnie, małe i różne, a także biorąc pod uwagę to, jakiego narządu dotyczą (tzw. zapalenia naczyń pojedynczego narządu).

Zapalenie naczyń – przyczyny

Dokładna przyczyna zapalenia naczyń nie jest w pełni poznana. Niektóre choroby, które powodują stan zapalny w organizmie, mogą wywoływać zapalenie naczyń. Jednak u części osób zapalenie naczyń krwionośnych rozwija się bez znanej przyczyny lub czynnika wyzwalającego.

Istnieje kilka znanych czynników wpływających na wystąpienie zapalenia naczyń. Na tej podstawie wyróżnia się:

• zapalenia naczyń w chorobach układowych, np. reumatoidalne, czyli związane z RZS, sarkoidalne – związane z sarkoidozą, toczniowe – związane z toczniem rumieniowatym układowym, w przebiegu twardziny układowej lub zespołu Sjögrena
• zapalenia naczyń związane:
• z nowotworem złośliwym
• z zakażeniem wirusowym (np. wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C, HIV) lub bakteryjnym (np. Streptococcus pneumoniae)
• z lekami – m.in. z antybiotykami, lekami przeciwwirusowymi, szczepionkami, lekami stosowanymi w leczeniu depresji – selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (np. fluoksetyna), lekami przeciwdrgawkowymi (np. fenytoina), lekami moczopędnymi.

Zapalenie naczyń – objawy

Zapalenia naczyń mogą powodować różne objawy, które zależą m.in. od ich przyczyny, a także tego, które naczynia są zajęte.

Często występujące w zapaleniach naczyń objawy to:

• gorączka
• ból głowy
• zmęczenie
• utrata masy ciała.

W zależności od tego, których naczyń dotyczy zapalenie, mogą także wystąpić:

• ból brzucha po jedzeniu, a także krew w stolcu
• zawroty głowy, dzwonienie w uszach lub zaburzenia słuchu
• duszność, kaszel, czasem z odkrztuszaniem krwi
• czerwone plamy na skórze, wysypka, a nawet otwarte rany na skórze
• zaczerwienienie, swędzenie lub pieczenie oczu. Jeden z rodzajów zapalenia naczyń – olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic może powodować podwójne widzenie i tymczasową lub trwałą ślepotę w jednym lub obu oczach. Czasami jest to pierwszy objaw choroby.
• drętwienie, mrowienie, czasem osłabienie mięśni, zwłaszcza rąk i nóg
• ból mięśni i stawów
• ciemne, np. brązowe zabarwienie moczu (zob. Ciemny mocz – przyczyny ciemnego koloru moczu).

Zapalenie naczyń w ośrodkowym układzie nerwowym może spowodować udar mózgu i związane z tym objawy.

Zapalenie naczyń – diagnostyka

Najpierw lekarz zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Objawy zapaleń naczyń nie są charakterystyczne, mogą występować w wielu innych chorobach, dlatego zwykle lekarz zaleci badania dodatkowe. Zazwyczaj na początku skieruje pacjenta na badania krwi z oznaczeniem morfologii, wskaźników stanu zapalnego – CRP, a także przeciwciał np. przeciwko cytoplazmie neutrofilów (ANCA), a także badanie moczu. Ponadto może skierować pacjenta na badania obrazowe, takie jak zdjęcia rentgenowskie, USG, tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI), a także angiografia, czyli badanie obrazowe naczyń krwionośnych, które wykonuje się z podaniem środka kontrastowego, żeby lekarz mógł obejrzeć przebieg i wygląd naczyń krwionośnych. Czasem, w zależności od objawów, konieczne jest też wykonanie badania przewodnictwa nerwowego lub testów czynnościowych płuc. Badaniem, które rozstrzyga o rozpoznaniu, jest biopsja, a następnie badanie pod mikroskopem pobranej próbki.

Zapalenie naczyń – leczenie

Leczenie ma za zadanie opanowanie stanu zapalnego naczyń. Ponadto, u osób z chorobami sprzyjającymi zapaleniu naczyń, stosuje się leczenie tych chorób.

Leczenie farmakologiczne obejmuje przede wszystkim stosowanie glikokortykosteoridów. Ponadto, w zależności od rodzaju zapalenia naczyń i jego przebiegu lekarz może zalecić także inne leki, takie jak np. metotreksat, azatiopryna, mykofenolan, cyklofosfamid, tocilizumab lub rytuksymab.

Należy pamiętać, że zapalenie naczyń może być spowodowane przez przyjmowane leki. Wówczas lekarz odstawi lek powodujący zapalenie lub zmieni go na inny.

W rzadkich przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne, kiedy np. w wyniku zapalenia naczyń i osłabienia ściany tętnicy dojdzie do powstania tętniaka.

Zapalenie naczyń – powikłania

Powikłania zapalenia naczyń zależą od rodzaju i ciężkości choroby. Powikłania mogą się wiązać z samym zapaleniem, ale też ze stosowanym leczeniem.

Do powikłań należą:

• uszkodzenie narządów, jeśli zapalenie ma ciężki przebieg
• powikłania zakrzepowo-zatorowe, czyli tworzenie się zakrzepów i zatorów w chorych naczyniach
• tętniaki – w uszkodzonych przez zapalenie naczyń ścianach tętnic może dochodzić do tworzenia się tętniaków
• utrata wzroku – w przypadku nieleczonego olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic
• zakażenia, związane z leczeniem, które osłabia odporność.