×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Aparaty ortodontyczne - jaki aparat wybrać dla dziecka?

prof. dr hab. med. Grażyna Śmiech-Słomkowska
Zakład Ortodoncji Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

W leczeniu wad zgryzu stosuje się aparaty zdejmowane, które nakłada i zdejmuje pacjent, oraz stałe, które są przyklejone do zębów na cały okres leczenia.

Aparaty zdejmowane wykorzystuje się do leczenia wad u dzieci i młodzieży, a także u osób dorosłych. We wczesnym okresie rozwoju stosowanie aparatów zdejmowanych może wpływać na kształtowanie twarzy. Aparaty zdejmowane są niezbędne także do utrwalenia uzyskanych zmian w położeniu zębów.

Aparaty stałe stosuje się głównie wówczas, gdy są wskazania do wstępnego uporządkowania zębów przed wykonaniem uzupełnień protetycznych, kiedy trzeba wyprostować zęby nadmiernie nachylone oraz kiedy są wskazania do poprawy warunków zgryzowych po zakończeniu wzrostu.

Konstrukcja i działanie aparatów ortodontycznych opierają się na prawach mechaniki ze szczególnym uwzględnieniem trzeciego prawa Newtona głoszącego, że „każdej akcji odpowiada równa, lecz przeciwnie skierowana reakcja”. Dlatego w działaniu aparatów ortodontycznych zasadniczą rolę odgrywa sposób umocowania aparatu tak, aby był możliwy ruch odpowiednich zębów bądź łuków zębowych w zamierzonym kierunku.

Zarówno aparaty do zdejmowania, jak i stałe mogą być usytuowane wewnątrz jamy ustnej lub na zewnątrz. Wszystkie aparaty zakładane do jamy ustnej nazwane są aparatami wewnątrzustnymi. Aparaty zewnątrzustne mają charakter wyciągów i są umocowane na czaszce, karku lub czole z jednej strony i na bródce lub zębach trzonowych z drugiej strony.

Aparaty zdejmowane

Fot. 1. Aparaty zdejmowane: A. górny aparat Schwarza ze śrubą; B. dolny aparat Schwarza ze śrubą; C. dwuszczękowy aparat wg Metzeldera; D. dwuszczękowy aparat z wyciągiem zewnątrzustnym; E. dwuszczękowy aparat wg Fränkla umiejscowiony w przedsionku jamy ustnej

Aparaty zdejmowane są zbudowane z płyty akrylowej oraz elementów wykonanych z drutu stalowego sprężystego o średnicy 0,5–0,8 mm. Są zakotwiczone na podniebieniu lub na językowej powierzchni dolnego wyrostka zębodołowego. Aparaty te wyzwalają siły, których źródłem są sprężyny, śruby i wyciągi gumowe. Aparaty takie nazwano jednoszczękowymi aparatami czynnymi (mechanicznymi). Elementy sprężyste służą do kształtowania łuku zębowego. Odpowiednio ukształtowanymi sprężynami można zęby wychylać, przesuwać wzdłuż łuku zębowego lub odsuwać wargę górną lub dolną, aby nie przechylała zębów przednich.

Szczególnym elementem czynnym aparatów są śruby ortodontyczne. Śruby są wykonane ze stali nierdzewnej. Za pomocą ortodontycznych śrub można powiększyć wymiar poprzeczny łuku zębowego, uzyskać wybiórczo rozszerzenie lub zwężenie łuku zębowego w jego tylnym lub przednim segmencie, a nawet rozsunąć szew podniebienny.

Innym rodzajem zdejmowanych aparatów ortodontycznych są aparaty czynnościowe. W odróżnieniu od czynnych, jednoszczękowych aparatów płytkowych, w aparatach czynnościowych przebudowę łuków zębowych powodują siły wyzwalane przez czynność mięśni twarzy. Zmiany we wzajemnym ustawieniu łuków zębowych oraz w położeniu zębów w łuku zębowym uzyskuje się dlatego, że aparaty czynnościowe zmieniają napięcie mięśni żwaczowych, mięśni warg, policzków i języka. Po założeniu aparatu następuje podrażnienie tkanek otaczających i dostosowywanie się ich do nowych warunków. Działanie sił mięśniowych jest przenoszone przez aparat na zęby, wyrostki zębodołowe, a nawet na stawy skroniowo-żuchwowe. Dlatego są to najczęściej aparaty dwuszczękowe.

W działaniu aparatów czynnościowych wykorzystywane są: zasada przyłożenia siły i zasada eliminacji nacisku. Odpowiednio ukształtowane peloty eliminują nacisk mięśni warg i policzków na łuki zębowe, zmieniają układ języka oraz mogą powodować wygaszenie szkodliwych nawyków. Wielkość i kierunek sił wyzwalanych przez aparaty czynnościowe jest wynikiem ustawienia w aparacie czynnościowym dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego, w nowym, korzystnym położeniu żuchwy, zgodnym z celem leczenia.

Aparaty czynnościowe leżą luźno w jamie ustnej. Podczas nagryzania na powierzchnie aparatu, dochodzi do kontaktowania się zębów i wyrostków zębodołowych z aparatem. Siła nagryzania na aparat powoduje drgania, które doprowadzają do zmian w tkankach dziąsła, kostnego otoczenia korzeni zębów. Wielkość siły, z jaką działa aparat, pacjent reguluje na drodze odruchu bólowego. W przypadku zbyt mocnego zaciśnięcia zębów na aparacie, pojawiający się ból powoduje rozluźnienie mięśni.

Okres działania aparatów zdejmowanych jest przerywany, gdyż aparat jest nakładany przez pacjenta na okres ustalony przez lekarza. Na ogół zaleca się zakładanie aparatu na noc i na kilka godzin w ciągu dnia. Najczęściej stosowanymi aparatami zdejmowanymi są płytki Schwarza oraz aparaty blokowe i ich modyfikacje.


Cechy aparatów zdejmowanych

  • Stosunkowo niski koszt.
  • Możliwość zdjęcia w określonych sytuacjach.
  • Nie uszkadzają zębów i dziąseł, gdyż siły działają z przerwami, a ich wielkość jest regulowana w granicach biologicznych.
  • Nie utrudniają utrzymania dobrej higieny jamy ustnej.
  • Można je łatwo naprawić.
  • Wynik leczenia zależy w dużym stopniu od pacjenta: aparat jest skuteczny tylko wtedy, gdy jest noszony.

Aparaty stałe

Fot. 2. Aparaty stałe grubołukowe: A. łuk podniebienny; B. distalix; C. pendulum

Aparaty stałe (fot. 2A, B i C) są konstruowane przez lekarza z pierścieni i zaczepów (zamków) zacementowanych na zębach, łuków leczniczych oraz elementów dodatkowych. Pierścienie są cementowane na stałych zębach trzonowych. Współcześnie stosowane są zamki metalowe oraz bardziej estetyczne, wykonane z plastyku lub ceramiczne. Zamki są to elementy przyklejone do szkliwa zębów i stanowią punkt przyłożenia siły ortodontycznej. Miejscem, gdzie łączy się naklejony na zębie zamek z łukiem leczniczym, jest rowek (slot), którego długość i szerokość określają zasady według jakich będzie prowadzone leczenie. Najbardziej popularnymi są zamki o slocie: 0,018 x 0,025 cala lub 0,022 x 0,028 cala.

Ze względów historycznych na świecie używaną miarą jest cal amerykański. Wielkość zamka musi być dobrana odpowiednio do wielkości zęba. Najczęściej stosuje się łuki lecznicze wykonane ze stali nierdzewnej, stopu kobaltowo-chromowo-niklowego lub niklowo-tytanowego ze względu na ich doskonałe właściwości elastyczne. Ortodontyczne łuki na przekroju są krawężne lub okrągłe. Wymiary łuków okrągłych podaje się na podstawie ich średnicy, a krawężnych, mnożąc wysokość przez szerokość. Najczęściej są używane łuki o średnicy od 0,010 cala (okrągłe) do 0,019 x 0,025 cala (krawężne).

Łuki mogą być wykonane z jednego drutu lub mogą być wieloplecione. Drut ortodontyczny wtedy jest skręcony z trzech cienkich drucików o średnicy 0,008. Wiele cienkich drucików skręconych wokół drutu grubszego, osiowego są cechą drutu osiowego.

Fot. 3. Aparat cienkołukowy

Inny rodzaj drutu ortodontycznego to prostokątny drut pleciony z szeregu cienkich drucików o wymiarach: 0,016 x 0,016, 0,016 x 0,022, 0,017 x 0,025 cala. Na łuku ortodontycznym wyginane są przez lekarza różnego rodzaju pętle i/lub mocowane różnego rodzaju i kształtu sprężynki. Łuk przytwierdza się do zamków miękkim specjalnym drutem stalowym lub ligaturami elastomerowymi. Ze względu na wymiary stosowanych łuków aparaty te są określane terminem aparatów cienkołukowych (fot. 3).

Innym rodzajem stałych aparatów są tzw. aparaty grubołukowe. Są to aparaty osadzone na wewnętrznych powierzchniach zębów. Są wykonane z drutu okrągłego stalowego o grubości 0,038 cala. Najpopularniejszymi aparatami są łuki podniebienne. Łuk jest dogięty odpowiednio do podniebienia w odległości 1,5–2 milimetrów od błony śluzowej. Łuk może mieć dogięty z jednego kawałka drutu cztery wygięcia w kształcie oczka i dwie pętle. Aparaty te są stosowane, gdy są wskazania do powiększenia szerokości górnego łuku zębowego.




Cechy aparatów stałych

  • Są drogie.
  • Ich założenie pacjentowi jest czasochłonne.
  • Konieczne są częste wizyty ortodonty.
  • Okres leczenia czynnego trwa średnio 2 lata, a więc podobnie jak okres leczenia aparatem do zdejmowania.
  • Utrudniają wykonywanie zabiegów higienicznych w jamie ustnej. Istnieje wówczas duże ryzyko odwapnienia szkliwa i zapaleń dziąsła. Dlatego wymaga się od pacjenta doskonałej higieny jamy ustnej.
  • W przypadku stosowania zbyt dużych sił, aparaty przyklejone do zębów mogą spowodować resorpcję korzeni zębów. Resorpcje korzeni i zaniki dziąsła mogą się pojawić w odległym terminie po zakończeniu leczenia.
  • Za pomocą aparatu stałego można szybko przemieścić zęby, ale ich nowa pozycja jest niestabilna.
  • Przesuwanie zębów aparatami stałymi wiąże się ze zmianami w kości zębodołu polegającymi na równoczasowym ubytku kości w miejscu, na które ząb jest przemieszczany i nawarstwianiu kości w miejscu, z którego ząb jest przesuwany. Dlatego niezbędne jest, po zakończeniu przemieszczania zębów, stosowanie aparatów utrzymujących uzyskane zmiany, w niektórych sytuacjach bez ograniczenia czasu.
  • Uszkodzenie aparatu wymaga natychmiastowej wizyty u ortodonty.

30.07.2015
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?

7 dni w tygodniu od 8.00 do 20.00
Cena konsultacji 12 zł

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Jak pojechać do sanatorium?
    Czy można wybrać sobie miejsce, do którego chce się jechać i termin wyjazdu? Czy można wybrać sobie miejsce, do którego chce się jechać i termin wyjazdu? Czy można skorzystać z sanatorium bez zakwaterowania?
  • Jak długo ważna jest recepta w 2020?
    Pacjent, który otrzymał receptę od lekarza, musi pamiętać, że nie jest ważna bezterminowo. Każda recepta ma ściśle określony czas, w którym można ją zrealizować. Dotyczy to zarówno recepty w formie „papierowej”, jak i tzw. e-recepty.