Ćwiczenia izometryczne polegają na wykonywaniu skurczu mięśni, w którym zwiększa się napięcie tkanki mięśniowej, natomiast długość włókien mięśniowych pozostaje względnie stała (skurcz izometryczny).
W trakcie wykonywania ćwiczeń izometrycznych głównym zadaniem pacjenta jest napięcie wybranej grupy mięśniowej, bez zamiaru wykonania ruchu w stawie, do którego przyczepiają się ćwiczone mięśnie.
Podstawowym celem ćwiczeń izometrycznych w fizjoterapii jest uzyskanie przyrostu lub utrzymanie istniejącej masy mięśniowej. Powtarzane ćwiczenia izometryczne powodują aktywację większej liczby jednostek motorycznych, a to przyczynia się do zwiększenia pobudzenia tkanki mięśniowej. W wyżej wymienionej sytuacji przyspiesza się proces rozbudowy tkanki mięśniowej.
Ćwiczenia izometryczne przeciwdziałają prostym zanikom mięśniowym, spowodowanym długotrwałym unieruchomieniem ciała, np. poprzez zastosowanie opatrunku gipsowego w celu unieruchomienia złamanej kości lub zwiększenia stabilizacji stawu. W takim przypadku sam opatrunek stanowi opór, którego pacjent nie może pokonać poprzez napięcie mięśni, wywołując skurcz izometryczny mięśni.
Naprzemienne napinanie i rozluźnianie mięśni przyczynia się do poprawy ukrwienia i pobudzenia metabolizmu, co skutkuje szybszą regeneracją uszkodzonych tkanek, a także przez wzmożenie pracy pompy mięśniowej przyczynia się do zmniejszania obrzęków i zastojów płynów ustrojowych, nagromadzonych w wyniku procesu zapalnego.
W celu wykonania ćwiczeń izometrycznych pacjenci muszą mieć pełną kontrolę nad ćwiczonymi mięśniami, których siła wg skali Lovetta (skala manualnego testowania siły mięśniowej w zakresie 0–5) wynosi minimum 1.
Stosowanie ćwiczeń izometrycznych ukierunkowane jest również na działanie przeciwbólowe (naprzemienne napinanie i rozluźnianie mięśni sprzyja zmniejszeniu ucisku na receptory bólowe) oraz zwiększa stabilizację dynamiczną stawów poprzez poprawę funkcjonowania mięśni, które tworzą dynamiczne rusztowanie dla elementów kostnych, do których są przyczepione.
W przypadkach urazów ścięgien, mięśni czy nawet nerwów obwodowych przydatne mogą się okazać ćwiczenia izometryczne, które określa się mianem ćwiczeń Frayeda. Polegają one na tym, że ćwiczoną część ciała ustawia się w pozycji, w której siła grawitacji tworzy opór dla pracujących mięśni, a zadaniem ćwiczącego jest utrzymanie uzyskanej pozycji przez kilka sekund w skurczu izometrycznym. Napinające się brzuśce mięśni pociągają w pierwszej fazie skurczu za swoje ścięgna oraz nieznacznie napinają otaczające tkanki, powodując ślizg ścięgna oraz nieznaczne przemieszczenia tkanki nerwowej, które na dalszym etapie pozostają nieporuszone.
W przypadku pojawienia się bólu ćwiczenia należy bezzwłocznie przerwać, aby zapobiec uszkodzeniu kolejnych struktur ciała.
Ćwiczeń izometrycznych nie są w stanie wykonywać pacjenci, którzy samodzielnie nie potrafią kontrolować napięcia mięśniowego.
