Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Malaria

dr n. med. Agnieszka Wroczyńska
Klinika Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych
Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni
Malaria
Fot. PHIL.CDC.GOV

Malaria jest poważnym problemem zdrowotnym mieszkańców krajów rozwijających się, a zarazem stanowi główną, zakaźną przyczynę śmierci osób podróżujących do tropiku.

Co to jest malaria i jakie są jej przyczyny?

Malaria, nazywana także zimnicą, jest chorobą pasożytniczą, wywoływaną przez pierwotniaki (zarodźce malarii). Przenoszona jest przez ukłucia komarów w tropikalnych i subtropikalnych strefach klimatycznych. Malaria jest poważnym problemem zdrowotnym mieszkańców krajów rozwijających się, a zarazem stanowi główną, zakaźną przyczynę śmierci osób podróżujących do tropiku.

Spośród pięciu gatunków zarodźców chorobotwórczych najgroźniejszym dla człowieka jest zarodziec sierpowaty (Plasmodium falciparum), wywołujący malarię tropikalną. Pierwotniak ten odpowiedzialny jest za większość przypadków śmierci z powodu tej choroby, zarówno wśród ludności zamieszkującej rejony malaryczne, jaki i wśród podróżnych.


Ryc. 1. Zarodziec sierpowaty (Plasmodium falciparum), pierwotniak wywołujący malarię tropikalną (Źródło: phil.cdc.gov)

W ciągu ostatnich lat w Azji Południowo-Wschodniej pojawiły się zachorowania na malarię wywołaną przez Plasmodium knowlesi, drobnoustrój dotychczas uważany za chorobotwórczy wyłącznie u małp (makaków). Ten gatunek zarodźca może wywołać u człowieka malarię o ciężkim przebiegu.

Kto jest narażony na zachorowanie na malarię?

Malaria występuje powszechnie w wielu krajach tropikalnych i subtropikalnych (zobacz mapę występowania malarii na świecie).

Spośród wszystkich chorób pasożytniczych malaria wywołuje najwięcej zgonów na świecie: rocznie z jej powodu umiera ok. 1-3 milionów osób. Na ciężki przebieg malarii szczególnie narażone są małe dzieci, kobiety ciężarne oraz podróżni z naszej strefy klimatycznej (osoby, które nie miały okazji wykształcić mechanizmów częściowej odporności przeciwko zimnicy).

Co roku ponad 10 000 podróżnych choruje na malarię po powrocie z tropików. W Polsce rocznie zapada na tę chorobę do kilkudziesięciu osób. Problemem jest odsetek pacjentów, u których malaria kończy się śmiercią, przewyższający kilka razy średnią europejską. Najczęściej takie sytuacje związane są z niestosowaniem profilaktyki przeciwmalarycznej w podróży oraz zbyt późnym rozpoznaniem i leczeniem zimnicy.

Zapadalność na malarię na świecie
Ryc. 2. Występowanie malarii na świecie (na 100 000 mieszkańców, dane WHO)

Jak się objawia malaria?

Minimalny okres wylęgania malarii wynosi ok. 7 dni od ukłucia przez zarażonego komara. W tym czasie chora osoba może nie zauważyć żadnej zmiany w stanie swego zdrowia.

Do pierwszych objawów malarii należą m.in.:

  • gorączka z dreszczami oraz potami
  • ból głowy i mięśni
  • osłabienie i ogólne, złe samopoczucie.

U chorego mogą wystąpić nudności i wymioty, biegunka, żółtaczka. Nie istnieją dolegliwości typowe dla malarii, a początkowe objawy u zarażonego turysty zwykle nie są charakterystyczne. Dlatego niekiedy łatwo pomylić dolegliwości wywołane przez zarodźce malarii z grypą czy innymi infekcjami wirusowymi, powszechnymi w naszej strefie klimatycznej. Ataki gorączki spowodowane malarią mogą pojawiać się regularnie, co dwa lub trzy dni, jednak najczęściej nie obserwuje się tego zjawiska.

Ciężkie postacie zimnicy prowadzą do uszkodzenia licznych narządów wewnętrznych oraz poważnych zaburzeń metabolicznych. Malaria tropikalna może przejawiać się m.in. śpiączką wywołaną zajęciem ośrodkowego układu nerwowego przez pasożyty. Taki przebieg malarii nazywany jest malarią mózgową. Wśród dorosłych podróżnych dość często dochodzi do ostrej niewydolności nerek, wymagającej leczenia dializami do czasu wyzdrowienia.


Ryc. 3. Cykl rozwojowy malarii

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Jeśli po powrocie z rejonu malarycznego pojawi gorączka i jakiekolwiek inne niepokojące objawy, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem!

Jest to konieczne, nawet jeżeli dolegliwości wydają się choremu podobne do grypy lub innych, powszechnych w Polsce infekcji. Niekiedy opóźnienie diagnozy nawet o dobę może się przyczynić do znacznego pogorszenia rokowania, a nawet zagrożenia życia.

Objawy zwykle pojawiają się ok. 10-14 dni po zarażeniu, a ponad 90% chorych choruje w ciągu miesiąca po podróży. Malaria może jednak ujawnić się nawet kilka miesięcy po powrocie do kraju, a nawet jeszcze później. Z tego powodu zawsze warto informować lekarza o swoim wcześniejszym pobycie w tropikach, niezależnie od tego, czy w podróży stosowano środki zapobiegające malarii.

W razie podejrzenia malarii najlepiej skontaktować się z jednym ze specjalistycznych ośrodków zajmujących się medycyną tropikalną w Polsce lub z najbliższym szpitalem zakaźnym. Do rozpoznania tej choroby konieczne są badania laboratoryjne, które nie są dostępne w przychodniach.

Objawy malarii mogą pojawić się jeszcze w podróży, w takiej sytuacji również nie wolno zwlekać z konsultacją medyczną.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Lekarz może podejrzewać malarię na podstawie badania chorego i informacji o podróży uzyskanych podczas wywiadu medycznego. Potwierdzeniem rozpoznania są jednak badania laboratoryjne, przede wszystkim mikroskopowe badanie krwi, które pokazuje także gatunek zarodźca malarii oraz nasilenie inwazji pasożytów. W szpitalach dosyć często stosowane są także tzw. szybkie testy malaryczne, pomocne w ustaleniu rozpoznania. W niektórych sytuacjach konieczne jest rozpoczęcie leczenia przeciwmalarycznego u chorego jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem co do rozpoznania.

W wielu krajach tropikalnych, w których zachorowania na malarię są częste, a wyposażenie placówek medycznych odbiega znacznie od standardów europejskich, zimnica rozpoznawana jest przez lekarzy wyłącznie na podstawie objawów chorobowych. W razie zachorowania w podróży nie należy podawać w wątpliwość postawionej w ten sposób diagnozy. Warto zastosować się do zaleceń miejscowego personelu, który zwykle dysponuje doświadczeniem w leczeniu malarii.

Zapamiętaj

Szybkie rozpoczęcie leczenia może uratować życie!

W przypadku wyjazdu w rejony zagrożone malarią, lekarz może zalecić zastosowanie tzw. chemioprofilaktyki malarii, która obejmuje zapobiegawcze przyjmowanie leków przeciwmalarycznych przez pacjentów podróżujących w regiony malaryczne. Czas trwania przyjmowania leków ustala lekarz po przeanalizowaniu sytuacji konkretnego pacjenta. Ponadto, lekarz może także przepisać przed wyjazdem pacjentowi leki przeciwmalaryczne do samodzielnego rozpoczęcia leczenia przeciwmalarycznego w razie zachorowania podczas podróży. Dotyczy to między innymi osób, które jadą w miejsce, gdzie nie będą mieć dostępu do pomocy lekarskiej w ciągu 24 godzin lub planują krótkie i częste wyjazdy w rejony zagrożone malarią (np. personel linii lotniczych).

Jakie są sposoby leczenia malarii?

Podstawowym sposobem leczenia jest przyjmowanie preparatów działających przeciwko zarodźcom malarii. W Polsce pacjenci z malarią leczeni są w szpitalach, najczęściej w specjalistycznych ośrodkach zajmujących się medycyną tropikalną.

W krajach, w których powszechnie występuje malaria, dostępnych jest zwykle wiele preparatów przeciwmalarycznych. Światowa Organizacja Zdrowia obecnie rekomenduje leczenie malarii z użyciem kombinacji kilku leków. Takie postępowanie nazywane jest w skrócie ACT (z ang. artemisinin-based combination therapies) i zostało oficjalnie uznane przez liczne państwa ze strefy tropikalnej. Leczenie jest uzależnione od stanu pacjenta, przebiegu choroby oraz dostępności konkretnych leków w danym kraju.

U wielu chorych niezbędna jest intensywna terapia wspomagająca, np. za pomocą kroplówek nawadniających organizm oraz leków przeciwgorączkowych, przeciwdrgawkowych i innych. Leczenie ciężkich postaci malarii wymaga podawania środków przeciwmalarycznych drogą dożylną, zawsze w warunkach szpitalnych. Niekiedy konieczne jest przetaczanie preparatów krwiopochodnych, dializy do czasu poprawy pracy nerek, a także wspomaganie oddechu za pomocą respiratora.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Szybkie podjęcie odpowiedniej terapii najczęściej prowadzi do całkowitego wyleczenia, jednak nawet do 20% chorych, u których doszło do rozwoju ciężkich postaci malarii tropikalnej po powrocie z podróży, umiera pomimo intensywnego leczenia.

W zarażeniach niektórymi gatunkami zarodźców konieczne jest zastosowanie szczególnych leków, działających przeciwko tzw. uśpionym formom pasożytów, które mogą przetrwać w wątrobie osoby chorej. To pozwala na uniknięcie nawrotów malarii po zakończeniu terapii.

U niewielkiej części chorych mogą po wyleczeniu utrzymywać się trwałe następstwa, najczęściej związane z układem nerwowym i zachowaniem (np. zaburzenia nastroju, pamięci).

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie istnieje powszechnie dostępna szczepionka przeciwko malarii. Podróżny może chronić się przed malarią i jej groźnymi następstwami poprzez:

  • świadomość zagrożenia w tropikach (występowanie malarii na świecie), znajomość objawów choroby i ryzyka zdrowotnego związanego z zachorowaniem
  • stosowanie środków ochrony przed ukłuciami komarów przenoszących malarię
  • zapobiegawcze przyjmowanie leków przeciwmalarycznych (chemioprofilaktyka malarii)
  • odpowiednie i szybkie postępowanie w razie podejrzenia malarii: niezwłoczny kontakt z lekarzem w razie gorączki w podróży lub po powrocie z rejonu malarycznego, a po rozpoznaniu choroby natychmiastowe leczenie.

Niefarmakologiczne metody zapobiegania malarii

  1. Moskitiery
  2. Repelenty
  3. Insektycydy
  4. Odpowiednia odzież
  5. Klimatyzacja
  6. Unikanie przebywania w miejscach i czasie największej aktywności owadów
Aktualizacja: 25.04.2017
25.04.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Jak przebiega szybka ścieżka onkologiczna?
    Do skorzystania z szybkiej ścieżki (terapii) onkologicznej uprawnia karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO), zwana zieloną kartą. Założenie jest takie, że od wpisania pacjenta na listę oczekujących na konsultację specjalisty do postawienia diagnozy nie może minąć więcej niż 7 tygodni.
  • Specjaliści i skierowania
    Mój stan zdrowia się pogorszył, czy mogę się starać o przyjęcie przez specjalistę poza kolejnością? Czy można samodzielnie wybrać miejsce badań, na które skierowanie wydał lekarz specjalista?