Opalanie się może prowadzić do groźnych skutków, takich jak przyspieszone starzenie skóry, przebarwienia i nowotwory. Czy opalenie jest zdrowe? Jakie są korzyści wynikające z ekspozycji na słońce?
Czy opalanie się jest zdrowe?
Opalanie się rozumiane jako intencjonalne wystawianie skóry na promieniowanie słoneczne celem uzyskania przyciemnienia odcienia skóry nie jest zdrowe. Opalenizna, czyli ciemnienie skóry, jest reakcją obronną skóry, która w ten sposób broni się przed UV.
Promieniowanie słoneczne
Promieniowanie ultrafioletowe (ultraviolet radiation – UVR) emitowane przez słońce składa się z trzech długości fal: UVC (200–290 nm), UVB (290–320 nm) i UVA (320–400 nm). Ozon w ziemskiej atmosferze pochłania całkowicie promienie UVC i ok. 90% UVB, nie wpływa natomiast na promieniowanie UVA.
Największe natężenie UVB jest w godzinach okołopołudniowych, a promieniowanie UVA utrzymuje się na stałym poziomie przez cały dzień. Promienie UVB biorą udział w wytwarzaniu w skórze witaminy D. W naszej szerokości geograficznej występują tylko w okresie wiosenno-letnim. Promieniowanie UVA przechodzi przez szyby (np. samochodowe, okienne). Należy o tym pamiętać, ponieważ wpływa to na konieczność zastosowania ochrony przed słońcem również podczas przebywania w pomieszczeniach i podczas podróży samochodem, także zimą.
Wpływ opalania się na skórę
Opalanie się może prowadzić do wielu niekorzystnych efektów, takich jak:
- przyspieszone starzenie się skóry (photoaging)
- powstawanie posłonecznych przebarwień
- oparzenie skóry
- zmiany o charakterze wielopostaciowych osutek świetlnych
- przewlekłe zmiany posłoneczne
- odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne
- stany przedrakowe oraz zmiany nowotworowe, w tym czerniaka i raków skóry.
Należy wziąć pod uwagę, że ekspozycja na promieniowanie słoneczne jest głównym czynnikiem ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe skóry.
Rosnąca częstość nowotworów skóry
Z roku na rok obserwuje się wzrost częstości występowania czerniaka i innych nowotworów skóry. Najgroźniejszym nowotworem skóry jest czerniak, który stanowi 5–7% wszystkich nowotworów skóry. W Polsce rocznie notuje się ok. 2500–3000 zachorowań na czerniaka, z czego około połowa wykrywana jest w stadium zaawansowanym.
W Polsce w 2020 r. odnotowano 1565 zachorowań u mężczyzn oraz 1680 nowych przypadków u kobiet. Współczynniki umieralności wynosiły 1,2/100 000 u kobiet i 2,1/100 000 u mężczyzn. Zachorowalność jest największa w Australii. Mediana wieku zachorowania wynosi ok. 50 lat. W Polsce zachorowalność i umieralność na czerniaka rosną, przy czym liczba zachorowań zwiększyła się trzykrotnie od 1980 do 2020 r.
Przeczytaj więcej: Czerniak - jak wygląda, jakie są objawy czerniaka i jak się go leczy
Ochrona przed słońcem
Właściwe stosowanie preparatów przeciwsłonecznych oraz ubrań ochronnych może znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju nowotworów skóry, takich jak rak podstawnokomórkowy, kolczystokomórkowy oraz czerniak. Stosowanie preparatów z wysokim faktorem SPF (Sun Protection Factor) jest konieczne, zwłaszcza w lecie.
Kompleksowe informacje na temat ochrony przed słońcem w artykule Ochrona przed słońcem w pytaniach i odpowiedziach
Sztuczne źródła promieniowania UV
Dowody wskazują, że niesłoneczne źródła promieniowania UV również mogą przyczyniać się do rozwoju nowotworów skóry. Wzrost popularności urządzeń emitujących UVA, takich jak solaria, zwiększa zachorowalność na czerniaka i inne raki skóry. Badania opublikowane już w 2007 r. przez International Agency for Research on Cancer potwierdzają zależność między opalaniem się w solarium a czerniakiem.
Korzyści ze słońca
Słońce ma również korzystne działanie. Promieniowanie UVB bierze udział w syntezie witaminy D w skórze. W Polsce ma to miejsce tylko w miesiącach wiosenno-letnich.
Światło słoneczne odgrywa rolę w regulacji cyklów dobowych (snu i czuwania), a także wpływa korzystnie na samopoczucie.
