Żywienie pozajelitowe to sposób odżywiania, który polega na podawaniu substancji odżywczych do układu krążenia, z pominięciem układu pokarmowego. Podaje się je dożylnie, do żyły np. na ręce lub specjalnego cewnika zakładanego na klatce piersiowej. Żywienie pozajelitowe stosuje się okresowo lub na stałe, kiedy nie ma innej możliwości odżywiania pacjenta.
Co to jest żywienie pozajelitowe?
Żywienie pozajelitowe to omijający jelita sposób dostarczania składników odżywczych do organizmu. Odżywanie nie odbywa się poprzez przyjmowanie pokarmu przez jamę ustną, natomiast specjalne preparaty podaje się dożylnie. Substancje odżywcze są więc dostarczane bezpośrednio do układu krążenia z pominięciem przewodu pokarmowego. Ze względu na to, że składniki odżywcze są podawane do żyły, żywienie pozajelitowe czasem nazywa się żywieniem dożylnym. Żywienie pozajelitowe stosuje się, kiedy żywienie doustne nie jest możliwe lub nie zapewnia odpowiedniego odżywienia. Żywienie pozajelitowe może być całkowite, czyli jako jedyna forma pobierania substancji odżywczych lub można je stosować jako żywienie uzupełniające u osób, u których z różnych przyczyn przyjmowanie pokarmu doustnie nie zapewnia optymalnego odżywienia.
Jak podaje się substancje odżywcze w żywieniu pozajelitowym?
Można je podawać:
- do żył obwodowych, czyli żył na kończynach, np. na ręce – zwykle stosuje się je w taki sposób przez krótki czas, jako żywienie uzupełniające
- do specjalnego cewnika zakładanego zwykle w żyle głównej górnej (bardzo blisko jej ujścia do serca), w górnej części klatki piersiowej.
Preparaty do żywienia pozajelitowego znajdują się w specjalnych workach, które się podłącza podobnie jak kroplówkę.
Co zawierają preparaty do żywienia pozajelitowego?
Preparaty do żywienia pozajelitowego zawierają określone ilości różnych składników odżywczych. Należą do nich białka, tłuszcze, węglowodany, woda, witaminy i minerały.
Żywienie pozajelitowe jest dostosowane do potrzeb pacjenta, a skład podawanej mieszanki może być modyfikowany i dostosowywany do potrzeb pacjenta na podstawie wyników badań laboratoryjnych. Żywienie pozajelitowe jest wystarczające, aby zastąpić doustne przyjmowanie pokarmu tak długo, jak to konieczne, nawet przez całe życie.
Kiedy stosuje się żywienie pozajelitowe?
Żywienie pozajelitowe stosuje się wtedy, kiedy pacjent nie może przyjmować pokarmu doustnie lub kiedy przyjmowany pokarm nie pokrywa zapotrzebowania żywieniowego.
W przypadku braku możliwości skutecznego żywienia doustnego, lekarz może rozważyć możliwość podania pokarmu drogą dojelitową za pomocą sond lub zgłębników (żywienie dojelitowe). Jeśli jednak nie ma takiej możliwości, to stosuje się żywienie pozajelitowe.
Częściowe żywienie pozajelitowe (czyli wprowadzane u osób, które przyjmują także pokarm doustnie) często stosuje się tymczasowo osobom, które potrzebują pilnego dostarczenia kalorii przed wdrożeniem długoterminowego rozwiązania, czyli np. żywienia dojelitowego lub stopniowego wprowadzania karmienia doustnego. Żywienie pozajelitowe częściowe często prowadzi się u pacjentów hospitalizowanych długoterminowo, u których z różnych powodów występuje ogólne niedożywienie.
Całkowite żywienie pozajelitowe stosuje się, kiedy nie ma innej możliwości odżywienia pacjenta. Sytuacje takie obejmują m.in.:
- ciężkie choroby jelit, np. zaostrzenie choroby Leśniowskiego i Crohna
- zespól krótkiego jelita
- operacje jamy brzusznej
- niedrożność przewodu pokarmowego
- chemioterapię
- zespoły złego wchłaniania,
- popromienne zapalenie jelit
- urazy przewodu pokarmowego
- ostre zapalenie trzustki o ciężkim przebiegu
- ciężkie oparzenia
- skrajne wyniszczenie
- niedokrwienie jelit
- popromiennie zapalenie jelit (u osób po radioterapii).
Żywienie pozajelitowe – powikłania
Powikłania żywienia pozajelitowego mogą się wiązać z założeniem i obecnością cewnika lub z samym prowadzeniem żywienia pozajelitowego.
Powikłania związane z cewnikiem:
- zakażenie bakteryjne. Bakterie z cewnika założonego do żyły mogą spowodować powstanie miejscowego zakażenia lub rozprzestrzenić się po całym organizmie, co może prowadzić do sepsy (posocznicy), która jest stanem zagrożenia życia
- zakrzepica
- uszkodzenie różnych struktur podczas zakładania cewnika, np. nerwów lub naczyń.
Inne powikłania żywienia pozajelitowego:
- niedobory pokarmowe
- zwiększone stężenie glukozy we krwi
- choroba wątroby związana z żywieniem pozajelitowym
- zaburzenia czynności pęcherzyka żółciowego
- zmniejszenie mineralizacji kości (osteoporoza lub osteomalacja)
- zaburzenia czynności nerek.
Jak długo prowadzi się żywienie pozajelitowe?
Żywienie pozajelitowe można stosować okresowo, jeśli np. niewydolność przewodu pokarmowego jest odwracalna lub na stałe, nawet przez całe życie.
Czy osoby żywione pozajelitowo czują głód lub pragnienie?
Nie, mieszanki do żywienia pozajelitowego są tak przygotowane, aby pacjenci nie odczuwali głodu ani pragnienia. Jeśli występuje suchość w ustach, pomocne może być regularne mycie zębów i płukanie jamy ustnej.
Zobacz też: Czy w przypadku żywienia pozajelitowego występuje uczucie sytości?
Jak żywienie pozajelitowe wpływa na przewód pokarmowy?
U osób żywionych pozajelitowo mogą występować wypróżnienia, mimo że nie przyjmują one doustnie pokarmu. Wypróżnienia są spowodowane obecnością śluzu, bakterii i komórek w jelicie. Mieszanki do żywienia pozajelitowego są podawane bezpośrednio do układu krążenia, więc nie powodują bólu brzucha ani innych objawów związanych z trawieniem.
Czy osoby przyjmujące żywienie pozajelitowe mogą pić płyny?
To zależy od stanu pacjenta. Należy omówić to z lekarzem prowadzącym. Może to też zmieniać się w czasie, ponieważ u niektórych osób żywienie pozajelitowe prowadzi się okresowo i stopniowo można wprowadzać płyny, a następnie pokarmy.
Żywienie pozajelitowe w domu
Domowe żywienie pozajelitowe jest w Polsce dostępne i refundowane przez NFZ. Mogą z niego skorzystać pacjenci, którzy wymagają żywienia pozajelitowego, ale nie potrzebują hospitalizacji.
Żywienie pozajelitowe a tryb życia
Domowe żywienie pozajelitowe zwykle włącza się na kilkanaście godzin na dobę, ale pacjenci mogą prowadzić tryb życia podobny jak osoby zdrowe – studiować, pracować, mieć dzieci. Istnieje też możliwość mobilnego żywienia pozajelitowego. Wówczas pompa i worek z preparatem znajduje się w plecaku, z którym pacjent może się dowolnie przemieszczać.
Czy żywienie pozajelitowe wpływa na długość życia?
Nie. Pacjenci korzystający z leczenia pozajelitowego żyją tak samo długo, jak osoby zdrowe.
