Posłanka Alicja Chybicka wskazała, że największym wyzwaniem w Polsce nie jest liczba dawców nerek, ale sam proces kwalifikacji i diagnostyki pacjentów do przeszczepień. Dodała, że konieczne jest wdrożenia pilnych zmian organizacyjnych, które zapewnią pacjentom nefrologicznym wykonanie w krótkim czasie badań potrzebnych do kwalifikacji do zabiegu.
Fot. Adobe Stock / gpointstudio
– W Polsce nadal wykonuje się zbyt mało przeszczepień nerek, w tym od dawców żywych – stwierdziła posłanka Alicja Chybicka w interpelacji do resortu zdrowia. Dodała, że świadczą o tym dane Najwyższej Izby Kontroli, według których wskaźnik liczby przeszczepień nerek od żywych dawców w Polsce jest jednym z najniższych w Europie.
W raporcie z maja 2022 roku NIK negatywnie oceniła realizację czterech spośród ośmiu celów Narodowego Programu Transplantacyjnego dotyczących przeszczepiania narządów. Program zakładał m.in. wzrost liczby przeszczepień nerki od żywego dawcy o co najmniej 500 proc. w stosunku do liczby tych zabiegów w 2009 r. Celów tych nie udało się jednak zrealizować. Do 2019 r., czyli ostatniego roku przed wybuchem epidemii, liczba przeszczepień nerki od żywego dawcy wzrosła o 126 proc.
W 2024 roku (do września) przeszczepiono 837 nerek od zmarłych dawców oraz 62 nerki od dawców żywych. Na przeszczepienie nerki we wrześniu oczekiwało 1128 osób.
Posłanka wskazała, że przeszczepień nerki mogłoby być więcej, jednakże największym wyzwaniem w Polsce nie jest liczba dawców, ale sam proces kwalifikacji i diagnostyki pacjentów do przeszczepień. Dodała, że konieczne jest wdrożenia pilnych zmian organizacyjnych, które zapewnią polskim pacjentom nefrologicznym wykonanie w krótkim czasie badań potrzebnych do kwalifikacji do przeszczepienia nerki.
– Obecnie aż 15-18 miesięcy zajmuje pacjentom w Polsce wykonanie wszystkich niezbędnych badań, aby uzyskali status „aktywny” na krajowej liście oczekujących na przeszczepienie – czytamy w interpelacji do MZ. – Oznacza to, że wykonanie badań trwa obecnie niestety 2-3 razy dłużej niż oczekiwanie na narząd. Co więcej w tym czasie niektóre wykonane badania tacą ważność.
Chybicka przywołała opinię Krzysztofa Hurkacza, dyrektora generalnego DaVita, że potrzebne jest pilne utworzenie Regionalnego Ośrodka Badań dla Pacjentów do Przeszczepu. – Doświadczenie lekarzy pokazuje, że można sprawnie przeprowadzić serię badań w ciągu kilkudniowego (2-3 dni) pobytu pacjenta w dedykowanym ośrodku koordynującym (ośrodek z zapleczem szpitalnym z szeroką diagnostyką lub współpracujący z innymi jednostkami). Pozwoliłoby to na oszczędności finansowe dla systemu ochrony zdrowia, a dla pacjentów oznaczałoby mniejszą liczbę zabiegów dializy – zaznaczyła posłanka i spytała, czy istnieje możliwość stworzenia zaproponowanego modelu postępowania w przypadku klasyfikacji pacjenta do przeszczepienia nerki?
Wiceminister zdrowia Jerzy Szafranowicz poinformował, że obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne mające na celu wdrożenie zmian organizacyjnych związanych z procesem kwalifikacji pacjentów do przeszczepienia nerki.
– Przedstawione propozycje, choć dotyczą ważnego aspektu funkcjonowania systemu medycyny transplantacyjnej, zostały przedstawione na wysokim poziomie ogólności, stąd ich pogłębiona analiza, w tym w zakresie możliwości ich ewentualnego wdrożenia do systemu ochrony zdrowia, nie jest możliwa. Przeprowadzenie koniecznej analizy, która pozwoliłaby ocenić racjonalność, zasadność i efektywność, jak również skutki finansowe proponowanych rozwiązań, wymagałoby przekazania szczegółowego opisu przyjętych założeń i projektowanych rozwiązań – poinformował Szafranowicz.
Dodał, że z treści interpelacji nie wynika jednoznacznie, czy proponowane zmiany mają na celu wprowadzenie zmian do systemu ochrony zdrowia jako całości, czy też jedynie dotyczą usprawnienia organizacji udzielania świadczeń zdrowotnych przez poszczególne podmioty lecznicze. Przypomniał, że zgodnie z art. 16c ust. 1 ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów w podmiotach leczniczych dokonujących przeszczepień narządów mogą działać ośrodki kwalifikujące do przeszczepienia.
Do zadań ośrodków należy w szczególności: rejestracja potencjalnych biorców zgłoszonych przez podmioty lecznicze inne niż podmioty lecznicze, o których mowa w ust. 1, lub stacje dializ, potwierdzanie zgłoszenia potencjalnego biorcy oraz gromadzenie danych umożliwiających wpisanie pacjenta na listę oczekujących na przeszczep. W ośrodkach kwalifikujących wyznacza się zespoły złożone z lekarzy odpowiedzialnych za kwalifikację potencjalnych biorców do przeszczepienia, do zadań których należy:
- ocena potencjalnych biorców zakwalifikowanych wstępnie przez podmioty lecznicze inne niż podmioty lecznicze, o których mowa w ust. 1, lub stacje dializ,
- kwalifikowanie potencjalnego biorcy do zabiegu przeszczepienia,
- przeprowadzanie konsultacji specjalistycznych u potencjalnych biorców w przypadkach wymagających dodatkowych badań lub ich weryfikacji,
- zlecanie wykonywania specjalistycznych badań kwalifikacyjnych, w szczególności: typowania tkankowego, poziomu przeciwciał, konsultacji specjalistycznych i instrumentalnych badań.
Powyższe zadania finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia, w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, a zadania dotyczące typowania tkankowego i poziomu przeciwciał Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji „Poltransplant”. Lista ośrodków kwalifikujących, umiejscowionych regionalnie, dostępna jest na stronie Centrum.
– Stworzenie jednego Regionalnego Ośrodka Badań dla Pacjentów do Przeszczepu, który miałby kwalifikować biorców do przeszczepów, w odniesieniu do nerek mogłoby skutkować szeregiem problemów logistycznych związanych z koniecznością przemieszczania się pacjentów, w tym również stanowić zagrożenie dla ich bezpieczeństwa zdrowotnego – stwierdził wiceminister.
Dodał, że do przeszczepiania nerek kwalifikowani są najczęściej pacjenci dializowani, stąd trudnością byłoby zapewnienie im dostępu do dializoterapii w miejscu wykonywania badań – biorąc pod uwagę specyfikę tego obszaru, kwalifikacja powinna, kiedy to możliwe, mieć miejsce w pobliżu miejsca zamieszkania pacjenta. Jednocześnie umiejscowienie ośrodków kwalifikujących przy ośrodkach transplantacyjnych znajduje uzasadnienie systemowe – kwalifikacja do przeszczepienia służy ściśle określonemu celowi, tj. umożliwieniu wykonania procedury przeszczepienia narządu, stąd w zespołach działających w ośrodkach kwalifikujących wymaga się udziału co najmniej jednego lekarza specjalisty z dziedziny transplantologii klinicznej oraz jednego lekarza specjalisty z dziedziny: chirurgii, chirurgii dziecięcej, hematologii, chirurgii naczyń, kardiochirurgii, onkologii klinicznej, onkologii i hematologii dziecięcej albo urologii.
Szafranowicz przypomniał, że zgodnie z obowiązującym zarządzeniem nr 64/2024/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zmieniającym zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna, w katalogu specjalistycznych świadczeń odrębnych znajdują się trzy świadczenia: kwalifikacja do przeszczepienia nerki – badania wstępne, kwalifikacja potencjalnego biorcy do zabiegu przeszczepienia z określeniem pilności wykonania zabiegu oraz monitorowanie chorych zakwalifikowanych do przeszczepu nerki/trzustki/wątroby.
– Niezależnie od powyższego, dążeniem systemu transplantacyjnego jest zapewnienie możliwie jak najszybszej kwalifikacji potencjalnych biorców, stąd planowane jest powołanie stanowiska koordynatora potencjalnego biorcy, którego zadaniem będzie usprawnienie tego procesu – poinformował Szafranowicz. – Działania na rzecz optymalizacji czasu oczekiwania pacjentów na badania i wizyty lekarskie, poprawy koordynacji między ośrodkami zaangażowanymi w proces przeszczepiania narządów, pozostają priorytetem, zgodnie z celami Narodowego Programu Transplantacyjnego.
