Według danych Głównego Urzędu Statystycznego samobójstwo to druga przyczyna zgonów w grupie wiekowej 15–19 lat w Polsce. Z kolei Komenda Główna Policji podaje, że w latach 2017–2024 liczba prób samobójczych wśród nastolatków wzrosła aż o 300%. Chłopcy odbierają sobie życie trzykrotnie częściej niż dziewczęta. Dane NFZ wskazują, że co trzeci nastolatek zgłasza objawy zaburzeń emocjonalnych, lękowych i depresyjnych.
Fot. Adobe Stock
10 września, w Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom, Fundacja Wise Future University rozpoczęła kampanię społeczną #zatrzymajciszę. Jej celem jest przeciwdziałanie samobójstwom wśród młodzieży oraz wsparcie uczniów, rodziców i nauczycieli w rozpoznawaniu i reagowaniu na kryzysy psychiczne. Inspiracją kampanii stała się tragiczna historia Filipa Biłko, 17-letniego licealisty, który w liście pożegnalnym napisał: „Nie zostało mi wiele czasu (..) moje życie nie było złe (..) chwilowy moment słabości sprawił, że nie widzę innego wyjścia”. 9 kwietnia odebrał sobie życie. Jego nagła śmierć, mimo braku wcześniejszych sygnałów ostrzegawczych, wstrząsnęła rodziną, przyjaciółmi i nauczycielami. Po tragedii ojciec Filipa postanowił mówić głośno o problemie samobójstw wśród młodzieży, aby zatrzymać ciszę i dotrzeć do tych, którzy mogą potrzebować wsparcia.
– Chciałbym dotrzeć do młodych z przekazem, że wokół nich są ludzie, którzy mogą pomóc. Że nie warto tracić życia pod wpływem impulsu. Życie to nie gra, nie ma powtórki – mówi Łukasz Biłko, tata Filipa. – Nie zdajemy sobie sprawy, jak krucha jest psychika dzisiejszych nastolatków. Profilaktyka i mówienie na głos o takich problemach, to chyba jedyne co możemy zrobić, aby zwiększyć czujność rodziców i otoczenia.
W ramach kampanii #zatrzymajciszę eksperci Fundacji Wise Future przygotowali Apteczkę Pierwszej Pomocy Psychologicznej. To zestaw darmowych materiałów edukacyjnych i narzędzi wsparcia przygotowanych dla:
- szkół (m.in. scenariusze warsztatów, procedury kryzysowe, poradniki dla pedagogów)
- rodziców (checklisty, przewodniki jak rozmawiać po próbie samobójczej)
- nastolatków (plan bezpieczeństwa, plan ratunkowy, lista numerów pomocowych).
Punktem kulminacyjnym kampanii #zatrzymajciszę będą bezpłatne eventy psychoedukacyjne dla uczniów i nauczycieli obejmujące warsztaty, prelekcje i spotkania ze specjalistami. Wydarzenia odbędą się w wybranych szkołach średnich. Fundacja apeluje o wsparcie darczyńców i partnerów, dzięki któremu uda się dotrzeć z psychoedukacją oraz wsparciem do jak największej liczby młodych osób. – Chcemy zaangażować w kampanię ambasadorów i partnerów, którzy mogą znacząco poszerzyć działania w ramach kampanii. W każdym wydarzeniu w szkołach weźmie udział 4 ekspertów – psychologów lub psychoterapeutów, tak, aby pracować w niewielkich grupach i umożliwić indywidualny kontakt ze specjalistami – mówi Alicja Ortynecka, prezeska Fundacji Wise Future University.
Otoczenie często nie wie, jak reagować, jak pomóc młodej osobie, która ma za sobą próbę samobójczą, jak wesprzeć rodzinę w żałobie. – Szkoły w większości nie mają procedur postępowania w sytuacji śmierci samobójczej ucznia lub podjętej próby samobójczej. Nauczyciele nie zawsze wiedzą, jak rozmawiać z uczniami w takich sytuacjach. To zdecydowanie jest obszar, który wymaga edukacji i wsparcia – potwierdza Anna Jurczak, psycholożka szkolna, trenerka Fundacja Wise Future University. – Chcemy również przekonać młodzież, że prawdziwe wsparcie zaczyna się od uważności na drugiego człowieka, od słuchania siebie nawzajem i odwagi, aby prosić o pomoc dorosłych.
W Polsce statystyki dotyczące samobójstw i prób samobójczych wśród młodzieży są monitorowane przez Główny Urząd Statystyczny (GUS), Centrum Resocjalizacji i Profilaktyki Uzależnień (CRiPU) oraz instytucje zajmujące się zdrowiem psychicznym. Na podstawie dostępnych informacji do 2023 roku w Polsce odnotowuje się około 6-8 zgonów na 100 000 młodych ludzi (w wieku 15-19 lat) rocznie. W ostatnich latach obserwuje się stabilizację lub niewielki spadek tego wskaźnika, choć nadal pozostaje on wyższy niż w niektórych krajach UE.
Fundacja Wise Future University prowadzi bezpłatne działania psychoedukacyjne, kierując się ideą, że „zapobieganie jest lepsze niż leczenie”. Wierzy, że mądra przyszłość młodych ludzi zaczyna się od głowy – od wiedzy, świadomości i wrażliwości społecznej. Fundacja jako pierwsza organizacja w Polsce opracowała w gronie naukowców m.in. dr Asi Wojsiat, prof. Bogdana de Barbaro i praktyków (psychologów, psychoterapeutów, trenerów mentalnych) autorski, roczny, bezpłatny Program Psychoedukacji, który wdraża od 2024 roku w polskich szkołach ponadpodstawowych.
