Zauważyłaś, że fragment piersi stał się zaczerwieniony, twardszy, wyczuwasz zgrubienie, przy dotykaniu bolesne. Podczas karmienia czujesz ból tego miejsca, zwłaszcza podczas wypływu mleka z piersi. Później ból mija. Podczas karmienia zauważasz, że dziecko gorzej ssie. To, z czym masz do czynienia, to obrzęk lub zastój pokarmu w obrębie jednego płata gruczołu piersiowego spowodowany zatkaniem jednego przewodu mlecznego, rzadziej przewodu wyprowadzającego na brodawce.
Zatkanie przewodu mlecznego - przyczyny
Czasem nie umiemy znaleźć przyczyny, ale często są to zwykłe zaniedbania w postępowaniu, prowadzące do niedostatecznego opróżniania piersi, takie jak nieprawidłowa technika karmienia, zbyt krótkie lub zbyt rzadkie karmienie, zbędne dokarmianie czy przespanie nocy. Może się zdarzyć również uraz mechaniczny – ucisk palca, biustonosza (ryc. 1.), nosidełka, forsowny masaż, uderzenie. Przyczyną może być również stres, przemęczenie lub niedokrwistość u matki.
Do takiej sytuacji może dojść na każdym etapie laktacji, nawet u mamy karmiącej roczne czy dwuletnie dziecko. Wtedy powodem jest nagłe odstawienie dziecka od piersi, nagłe wprowadzenie dokarmiania lub znacznej ilości pokarmów stałych, powrót do pracy, zmiana w organizacji życia domowego. Efekt? W przewodzie mlecznym zalega i zagęszcza się pokarm, przewód się poszerza, naczynia zostają uciśnięte, następuje wysięk do tkanek zrębu i powstaje obrzęk tkanki. Przeszkodę może również stanowić obrzęk uszkodzonej tkanki w wyniku urazu.
Ryc. 1. Zatkanie przewodu po uciśnięciu fiszbiną
Za: Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A. (red.): Karmienie piersią w teorii i praktyce. Podręcznik dla doradców i konsultantów laktacyjnych oraz położnych, pielęgniarek i lekarzy. Medycyna Praktyczna, Kraków 2012 (fot. M. Żukowska-Rubik)
Zatkanie przewodu mlecznego – główne objawy
Dla zatkania przewodu mlecznego charakterystyczne są następujące objawy:
- zazwyczaj dotyczy jednej piersi
- początek jest stopniowy
- pokarm wypływa ze zdrowej części gruczołu, dziecko ssie i słychać przełykanie, jednak karmienie może trwać krócej
- występuje miejscowy obrzęk, pierś jest twardsza powyżej miejsca zatkania przewodu
- obecny niewielki, zlokalizowany ból, zwłaszcza przed karmieniem i podczas wypływu, ból mija po karmieniu
- można wyczuć wzmożone napięcie fragmentu piersi lub guzek, który jest rozdętym przewodem
- brak objawów ogólnych
- jeżeli zatkany jest przewód wyprowadzający (blisko ujścia przewodu), na brodawce może się pojawić biała kropka z zalegającego pokarmu.
Zatkanie przewodu mlecznego - co robić?
Postaraj się skorygować wszelkie błędy, które mogłaś popełnić. W razie wątpliwości lub braku efektu Twoich działań skontaktuj się z poradnią laktacyjną.
Możesz normalnie karmić, staraj się robić to dość często co ok. 2–2,5 godziny i odpowiednio długo, dopóki dziecko połyka pokarm, zwłaszcza z chorej piersi. Stosuj różne pozycje do karmienia, poszukaj takiej, w której w czasie ssania bródka lub nos dziecka będą się znajdowały od strony chorego fragmentu piersi (obejrzyj film: Obrzęk piersi – metody łagodzące objawy).
- Przed karmieniem połóż ciepły okład na chory fragment piersi w celu ułatwienia wypływu. Jeśli nie przynosi to efektu, unikaj ciepłych okładów.
- W trakcie karmienia delikatnie głaszcz (masowanie to za duże słowo!) zmienioną okolicę piersi w kierunku brodawki między falami wypływu.
- Po karmieniu połóż na chore miejsce zimny okład, np. żelowy maksymalnie na 10–15 minut.
Pomocne bywa odkrycie przyczyny i jej wyeliminowanie, np. zmiana biustonosza, ułożenia nosidełka, sposobu trzymania piersi podczas karmienia, dodanie nocnego karmienia.
Leczenie można wspomóc zastosowaniem probiotyku piersiowego ze szczepami Lactobacillus fermentum CECT 5716 oraz Lactobacillus salivarius CECT 5713, preparatów lecytyny lub kompleksu bromelaina–trypsyna.
W przypadku zatkania przewodu wyprowadzającego na brodawce pojawia się biała kropka tzw. czop zastoinowy. Przed karmieniem można zastosować na samą brodawkę ciepły okład z wody, 3% sody lub oliwę. Można spróbować odciągać pokarm ręcznie z delikatnym głaskaniem zatkanego przewodu. Podczas kąpieli można zrobić peeling brodawki, a po kąpieli spróbować szorstkim ręcznikiem mechanicznie złuszczyć naskórek z czopem. Jeśli nie stwierdza się poprawy, można wykonać zabieg usunięcia czopa z ujścia przewodu. Należy przekłuć pęcherzyk sterylną igłą i usunąć „korek” i użyć preparatu antyseptycznego. Najlepiej, gdy zabieg ten przeprowadzi lekarz lub położna – doradcy laktacyjni.
Nie należy stosować metod, które kiedyś uważano za słuszne, a dziś za szkodliwe, np. ograniczanie płynów, nadmierne rozgrzewanie piersi (zwiększa to ukrwienie gruczołu i obrzęk), silne masaże piersi, karmienie tylko piersią chorą.
Przy właściwym rozpoznaniu i podjęciu prawidłowych działań rokowanie jest pomyślne. Zaczerwienienie i tkliwość piersi może się utrzymywać do tygodnia. Przy braku poprawy należy szukać innych przyczyn, takich jak galactocele, ropień, nowotwór. Nieleczone zatkanie przewodu może powodować zapalenie piersi.
