W Japonii Shinrin Yoku, czyli kąpiele leśne, były już wykorzystywane do zastosowań terapeutycznych, na przykład w celu obniżenia ciśnienia krwi i poziomu stresu. W swoich badaniach naukowcy chcieli dowiedzieć się, czy kąpiele leśne – świadome zanurzanie się w naturze – mogą być również skuteczne, gdy odbywają się wirtualnie, i skupili się na tym, czy pozytywny efekt jest silniejszy, gdy jednocześnie angażuje się kilka zmysłów.
© Max-Planck-Institut für Bildungsforschung
Na potrzeby projektu w największym w Europie lesie daglezji zielonej, rezerwacie przyrody Sonnenberg w pobliżu Parchim, wyprodukowano wysokiej jakości wideo 360° VR – z oryginalnymi dźwiękami i zapachem olejków eterycznych z daglezji zielonej. Uczestnicy doświadczali wirtualnej leśnej scenerii albo jako pełnego doznania zmysłowego (z obrazem, dźwiękiem i zapachem), albo w zredukowanej formie, w której wykorzystywano bodźce leśne odwołujące się tylko do jednego zmysłu – wzrokowego, słuchowego lub węchowego. W wariantach, w których aktywowany był tylko słuch lub węch, uczestnicy zostali umieszczeni w neutralnym środowisku wirtualnym, aby zminimalizować bodźce wzrokowe i wpływ technologii VR.
Ponad 130 uczestników zostało najpierw wprowadzonych w sytuację ostrego stresu za pomocą obrazów wywołujących stres. Następnie, wyposażeni w okulary VR, doświadczyli jednego z czterech wariantów leśnej stymulacji/kąpieli. Wyniki pokazują, że połączenie wszystkich trzech bodźców sensorycznych prowadziło do znacznie większej poprawy nastroju i silniejszego poczucia więzi z naturą w porównaniu z sytuacją, gdy prezentowane były poszczególne bodźce sensoryczne. Oprócz pozytywnego wpływu na nastrój, zaobserwowano również ograniczoną poprawę pamięci roboczej – funkcji poznawczej, która umożliwia nam przechowywanie, przetwarzanie i pobieranie informacji w krótkim okresie.
Naukowcy zwracają jednak uwagę, że efekty są specyficzne dla danego obszaru i nie można ich jeszcze uznać za uniwersalne. Potrzebne są kolejne badania na większych próbach, aby potwierdzić wyniki i lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za regenerującymi efektami wirtualnych doświadczeń "na łonie natury".
– Możemy już teraz powiedzieć, że cyfrowe doświadczenia z naturą mogą absolutnie wywołać efekt emocjonalny – nawet jeśli nie zastępują rzeczywistej natury – mówi Leonie Ascone, główna autorka badania i badaczka w grupie roboczej ds. plastyczności neuronalnej w Uniwersyteckim Centrum Medycznym Hamburg-Eppendorf (UKE).
Simone Kühn, kierownik badania i dyrektor Center for Environmental Neuroscience w Max-Planck-Institut für Bildungsforschung, dodaje: – Szczególnie w miejscach o ograniczonym dostępie do natury – takich jak szpitale, poczekalnie czy wnętrza miejskie – multisensoryczne aplikacje VR lub ukierunkowana inscenizacja przyrody mogą wspierać dobre samopoczucie psychiczne. Obrazy, dźwięki i zapachy natury oferują wcześniej niedoceniany potencjał poprawy nastroju i sprawności umysłowej w codziennych sytuacjach”. Kühn prowadzi intensywne badania nad wpływem środowiska na ludzki mózg i wraz z kolegami z uniwersytetów w Wiedniu, Exeter i Birmingham udało mu się ostatnio udowodnić, że tylko oglądając filmy przyrodnicze pacjenci postrzegają ból fizyczny jako mniej intensywny (Steininger i wsp., 2025).
Ascone, L., Mostajeran, F., Mascherek, A., Tawil, N., Knaust, T., Samaan, L., & Kühn, S. (2025). Wielo – i unimodalne kąpiele leśne w VR w celu poprawy regeneracji afektywnej i poznawczej po ostrym stresie. Dziennik Psychologii Środowiskowej, 105, artykuł 102637. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2025.102637
Steininger, M. O., White, M. P., Lengersdorff, L., Zhang, L., Smalley, A. J., Kühn, S. i Lamm, C. (2025). Ekspozycja na naturę wywołuje działanie przeciwbólowe, działając na przetwarzanie neuronalne związane z nocycepcją. Nature Communications, 16, artykuł 2037. https://doi.org/10.1038/s41467-025-56870-2
