Rosnące wskaźniki absencji chorobowej i wypalenia zawodowego pokazują, że dane dotyczące zdrowia psychicznego pracowników to dziś twardy wskaźnik efektywności i konkurencyjności przedsiębiorstw.
Dominika Kacperek-Karbowiak. Fot. Uniwersytet SWPSStan zdrowia psychicznego polskiego społeczeństwa osiąga obecnie punkt krytyczny. Niebezpieczna dysproporcja między lawinowo rosnącym popytem na profesjonalną opiekę a chroniczną niewydolnością publicznego systemu sprawia, że problem ten staje się poważnym obciążeniem makroekonomicznym i społecznym.
Ekonomiczne wskaźniki kryzysu są widoczne w rekordowej absencji chorobowej: od stycznia do lipca bieżącego roku zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania znalazły się na 3. miejscu najczęstszych przyczyn absencji chorobowych, stanowiąc blisko 14 proc. wszystkich wystawionych zwolnień lekarskich. To łącznie 19,5 miliona utraconych dni pracy, które przekładają się bezpośrednio na koszty ponoszone przez pracodawców i gospodarkę1.
Aż 30 proc. pracowników spędza w pracy ponad 40 godzin tygodniowo, co daje Polsce 6. od końca wynik w skali całej Europy. Im dłuższy czas pracy, tym większe niebezpieczeństwo pojawienia się problemów zdrowotnych, w tym w zakresie zdrowia psychicznego.
– Narastające problemy ze zdrowiem psychicznym pracowników nie są wyłącznie wynikiem indywidualnych predyspozycji, lecz w dużej mierze efektem organizacji środowiska pracy – mówi Dominika Kacperek-Karbowiak, dyrektor zarządzająca Kliniki Terapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS.
Nadmierne obciążenie jest często skutkiem braków kadrowych, doraźnie uzupełnianych np. poprzez kolejne nadgodziny. Organizacje nie kalkulują, ile to kosztuje w dłuższej perspektywie: długie godziny pracy, chroniczne przeciążenie i braki kadrowe nieuchronnie przekładają się na problemy ze zdrowiem psychicznym i spadek wydajności2.
Ciągła zmienność charakterystyczna dla współczesnego środowiska pracy generuje znaczący stres i zmęczenie. Raport „Presja zmian a emocje i zdrowie psychiczne w środowisku pracy”3 pokazuje, że aż 48 proc. badanych osób źle znosi ciągłe zmiany w miejscu zatrudnienia. Co więcej, 55 proc. respondentów twierdzi, że wykonywana praca jest źródłem dużego stresu i chronicznego zmęczenia.
– Rosnące obciążenie emocjonalne i psychiczne sprawia, że pracownicy oczekują ze strony biznesu bardziej proaktywnego działania, mającego poprawić ich ogólną kondycję i zredukować codzienny stres – podkreśla ekspertka.
Skala problemów psychicznych przekłada się na konkretne straty finansowe. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że słaby stan psychiczny pracowników kosztuje globalną gospodarkę 1 bilion USD rocznie utraconej produktywności. W Polsce ten rachunek dopiero zaczynamy wystawiać.
– Bezpośrednie koszty operacyjne pracodawcy to wynagrodzenie chorobowe, koszty zastępstwa oraz spadek jakości i produktywności – wylicza Dominika Kacperek-Karbowiak.
Analiza kosztów nie może ograniczać się wyłącznie do absencji chorobowej (L4). Znacznie większe, niewidzialne obciążenie stanowią straty z tytułu prezentyzmu.
– Prezentyzm, czyli obecność chorego pracownika w miejscu pracy. Choć fizycznie obecny, jest znacznie mniej produktywny i rozproszony, w praktyce popełnia błędy i potrzebuje więcej czasu na realizację zadań – wyjaśnia ekspertka.
Dbałość o dobrostan, w kontekście narastającego wypalenia zawodowego, staje się zatem strategiczną koniecznością.
Zdrowie psychiczne jako element strategii
Strategiczne inwestowanie w zdrowie psychiczne w ramach kryteriów ESG (eng. Environmental, Social, Governance) przynosi konkretne korzyści ekonomiczne, prowadząc do redukcji absencji i znaczącego zmniejszenia rotacji pracowników. Dyskusja o zdrowiu psychicznym przestaje być wyłącznie etyczna, a staje się elementem zarządzania ryzykiem i wydajnością kapitału ludzkiego.
Dobrostan pracowników jest integralną częścią składowej „S” (Social). Raport Konfederacji Lewiatan (2023)4 wskazuje, że firmy, które świadomie inwestują w programy wsparcia psychologicznego, zyskują nie tylko zdrowszych i bardziej lojalnych pracowników, ale także realnie ograniczają rotację i absencję.
– Liderzy muszą dziś rozumieć, że zdrowie psychiczne to czysta inwestycja biznesowa. Nowoczesne programy wsparcia pracownika to system ukierunkowany na zarządzanie ryzykiem, profilaktykę i szybkie, skuteczne działanie – podkreśla Dominika Kacperek-Karbowiak.
Pracodawca często obawia się długotrwałej terapii i jej kosztów. Jak zatem skutecznie reagować? Dobrze zaprojektowany model wsparcia oferuje przede wszystkim krótkoterminowe terapie, których skuteczność jest potwierdzona badaniami naukowymi, a koszt może być z góry oszacowany. Zachowanie zasad poufności, poprzez skierowanie pracownika do wyspecjalizowanego świadczeniodawcy, zachęca do wczesnego kontaktu, zapobiegając chronicznej chorobie. Firmy, które zamiast zatrudniać „jednego psychologa” inwestują w kompleksowy system wsparcia, tworzą realną tarczę ochronną przed eskalacją problemów psychicznych.
– Nawet najlepszy program nie zadziała, jeśli kultura organizacyjna nie będzie oparta na zaufaniu i autentyczności, a wsparcie nie będzie aktywnie promowane przez zarząd i menadżerów – dodaje ekspertka.
Zdrowie psychiczne pracowników nie jest już dylematem, lecz stałym elementem strategii, który bezpośrednio wpływa na wynik finansowy organizacji. W przyszłości takie kompleksowe systemy będą zmierzały w kierunku zaawansowanej personalizacji, ze wsparciem dostosowanym do różnych grup ryzyka zawodowego. Coraz większe znaczenie będzie zyskiwać również uwzględnianie zagadnień związanych z neuroróżnorodnością i zrównoważonym rozwojem. Jak podkreśla ekspertka z Kliniki Terapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS, inwestycja w mentalne zasoby organizacji jest jedyną długoterminową strategią gwarantującą stabilność i konkurencyjność na dynamicznie zmieniającym się rynku pracy.
