Choroba lokomocyjna u dzieci i dorosłych – skuteczne leki i sposoby

Choroba lokomocyjna to zespół objawów związany z tym, że sygnały przekazywane przez ucho wewnętrze, ciało i oczy są sprzeczne. Dzieje się tak, kiedy ciało się nie porusza, bo człowiek np. siedzi w samochodzie, ale samochód się porusza. Najczęstszymi objawami choroby lokomocyjnej są złe samopoczucie, mdłości, wymioty, uczucie osłabienia, bladość, senność i nadmierna produkcja śliny.

Fot. Vika Glitter/ pexels.com

Co to jest choroba lokomocyjna?

Choroba lokomocyjna (inaczej kinetoza) to stan, w którym informacje, które są odbierane przez oczy, ucho wewnętrzne i ciało są sprzeczne. W uproszczeniu, do choroby lokomocyjnej dochodzi, kiedy to, co widzimy, rożni się od tego, co czuje ucho wewnętrzne. Np. ciało pozostaje w bezruchu, ponieważ człowiek siedzi np. w samochodzie, ale pojazd się porusza. Rozbieżności te powodują powstanie objawów, najczęściej nudności, wymiotów, bladości, zimnych potów.

Choroba lokomocyjna może wystąpić w różnych sytuacjach, np. w samochodzie, pociągu, samolocie, na łodzi lub w wesołym miasteczku, a także podczas grania w gry wideo i korzystania z symulatorów VR (wirtualnej rzeczywistości).

U kogo może wystąpić choroba lokomocyjna?

Podatność na chorobę lokomocyjną jest różna u różnych osób. Cechy, które zwiększają ryzyko wystąpienie choroby:

• płeć żeńska
• wiek dziecięcy – choroba lokomocyjna zaczyna się zwykle około 2. roku życia i osiąga szczyt w wieku 9 lat, a następnie ustępuje. Osoby w starszym wieku są najmniej podatne na chorobę lokomocyjną. Choroby lokomocyjnej nie rozpoznaje się u niemowląt
• poziom sprawności fizycznej – w badaniach wykazano, że osoby z wysokim poziomem sprawności aerobowej są bardziej podatne na chorobę lokomocyjną. może mieć to związek z reaktywnością układu autonomicznego
• choroby, takie jak choroba Méniere'a, migrena, uszkodzenie układu przedsionkowego, choroba Parkinsona
• ciąża
• menstruacja

Pacjenci z całkowitą utratą funkcji błędnika są odporni na chorobę lokomocyjną.

Choroba lokomocyjna – objawy

Objawy choroby lokomocyjnej mogą być różne. U różnych osób mogą mieć też różne nasilenie. Czasem rozwijają się stopniowo, a czasem nagle, zwłaszcza jeśli osoba mająca chorobę lokomocyjną zrobi coś, co wyzwala objawy, np. podczas jazdy samochodem zacznie czytać.

Najczęściej występujące objawy choroby lokomocyjnej:

• nudności
• wymioty
• zimne poty
• bladość
• ból głowy, któremu mogą towarzyszyć zawroty głowy
• senność
• ziewanie
• utrata apetytu
• zwiększone wydzielanie śliny
• złe samopoczucie, uczucie niewygody
• nadwrażliwość na zapachy.

Choroba lokomocyjna – zapobieganie

Aby zminimalizować lub zapobiec objawom choroby lokomocyjnej, należy:

1. przed podróżą:
• spożyć niewielki, lekkostrawny posiłek. Zarówno pusty żołądek, jak i nadmiar jedzenia mogą nasilić objawy
• przygotować chłodną wodę niegazowaną do picia
• być wypoczętym
• starać się zachować spokojną atmosferę
• w razie potrzeby w celu zminimalizowania napięcia nerwowego skorzystać z technik relaksacyjnych, medytacji
• zaopatrzyć się na podróż w plastikową torebkę, wilgotne chusteczki, ubranie na zmianę dla dziecka
2. podczas podróży:
• usiąść przodem do kierunku jazdy, przy oknie
• podczas podróży samochodem najlepiej jest prowadzić auto, a jeśli to niemożliwe, wybrać miejsce z przodu, obok kierowcy
• wybrać miejsce w autobusie lub pociągu jak najdalej od osi kół
• w samolocie usiąść w okolicy skrzydeł
• podczas jazdy należy patrzeć w dal, na horyzont. Śledzenie wzrokiem mijanych obiektów, które znajdują się w niewielkiej odległości, np. drzew, domów, może nasilać objawy
• robić krótkie przerwy na odpoczynek
• dbać o odpowiednią wentylację pojazdu
• dbać o odpowiednie nawodnienie, ale unikać napojów alkoholowych i z kofeiną
• unikać czytania albo oglądania czegoś na telefonie/tablecie podczas jazdy
• unikać ruchów głową – najlepiej oprzeć wygodnie głowę o zagłówek albo poduszkę
• powstrzymać się od palenia papierosów
• unikać narażenia na nieprzyjemne zapachy lub widoki, np. obserwowanie wymiotujących osób
• spróbować położyć się z zamkniętymi oczami i zasnąć.

Niektórym osobom pomóc może odwrócenie uwagi, czyli np. skupienie się na słuchaniu muzyki albo audiobooka, zastosowanie aromaterapii, np. zapachu lawendy, mięty lub imbiru.

Należy też wziąć pod uwagę, że technika jazdy wpływa na wystąpienie objawów choroby lokomocyjnej. Gwałtowne przyspieszanie i hamowanie działa niekorzystnie i może nasilać objawy.

Choroba lokomocyjna – leczenie

Choroba lokomocyjna zwykle przechodzi z wiekiem, a także dłuższym narażaniem na bodźce, kiedy organizm się przyzwyczai, np. choroba morska, będąca rodzajem choroby lokomocyjnej, zwykle przechodzi po kilku lub kilkunastu godzinach (a nawet kilku dniach).

Najpopularniejszym lekiem w Polsce na chorobę lokomocyjną jest dimenhydrynat, który jest dostępny bez recepty. Lek przyjmuje się pół godziny przed podróżą. Można go stosować u dzieci od 6 lat. Należy pamiętać, że lek ten ma swoje przeciwwskazania oraz może wchodzić w interakcje z innymi lekami, dlatego należy przeczytać ulotkę przed jego zastosowaniem. Bardzo częstym działaniem niepożądanym leku jest senność, zaburzenia koncentracji i zawroty głowy, co może upośledzać funkcjonowanie.

Są także inne leki, które można stosować w leczeniu choroby lokomocyjnej, wydawane na receptę. Należą do nich m.in. prometazyna, cynaryzyna. Dlatego w przypadku występowania uciążliwych objawów choroby lokomocyjnej można się zgłosić do lekarza i porozmawiać o leczeniu.

Choroba lokomocyjna – leczenie alternatywne (komplementarne)

Istnieją metody alternatywne, takie jak:

• Akupresura, czyli np. opaski na nadgarstek mające uciskać określone punkty. Dotychczas nie potwierdzono ich skuteczności w badaniach.
• Imbir, który jest uznawany za środek działający przeciwwymiotnie. Jego skuteczność potwierdzono u kobiet w ciąży, natomiast nie ma jednoznacznych dowodów na to, że łagodzi objawy choroby lokomocyjnej. U niektórych osób imbir może wywoływać dyskomfort w jamie brzusznej.
• Środki homeopatyczne. Nie ma badań naukowych, które potwierdzałyby, że produkty homeopatyczne zapobiegają objawom choroby lokomocyjnej lub je łagodzą.
• Pirydoksyna, czyli witamina B₆. Nie ma żadnych dowodów na to, że pirydoksyna zapobiega objawom choroby lokomocyjnej lub je łagodzi.

Należy jednak wziąć pod uwagę, że interwencje te mają potencjalnie niewielkie ryzyko działań niepożądanych, a u niektórych osób mogą być skuteczne, zwłaszcza u osób przekonanych, że są skuteczne. Dlatego też czasem ich zastosowanie może być zasadne i pomocne.