Błędnik jest bardzo ważnym narządem odpowiadającym przede wszystkim za prawidłową równowagę oraz koordynację ruchową. Objawy chorób błędnika obejmują m.in. zawroty głowy, nudności, wymioty, oczopląs, zaburzenia słuchu, uczucie pełności w uchu. Najczęstszą przyczyną zawrotów głowy są łagodne położeniowe zawroty głowy
Budowa ucha wewnętrznego i błędnika
Błędnik kostny
Ucho wewnętrzne składa się z układu kostnych przestrzeni, które tworzą błędnik kostny. Jest on wypełniony płynem podobnym do wody zwanym przychłonką. W przychłonce zawieszony jest błędnik błoniasty, który ma podobny kształt jak błędnik kostny. W środku błędnika błoniastego także znajduje się płyn – śródchłonka.
Błędnik kostny składa się z przedsionka, kostnych kanałów półkolistych i ślimaka.
Błędnik błoniasty
Błędnik błoniasty znajduje się w błędniku kostnym i jest od niego dużo mniejszy. Na błędnik błoniasty składają się:
- przewód ślimakowy
- przewody półkoliste leżące w przedsionku
- woreczek
- łagiewka.
Aparat przedsionkowy i jego rola
Przewody półkoliste oraz tzw. narządy otolitowe – woreczek i łagiewka tworzą tzw. aparat przedsionkowy. Są to składowe błędnika błoniastego, czyli narządu równowagi. Przy współpracy ze wzrokiem i receptorami czucia głębokiego oraz powierzchniowego odpowiadają za dostarczanie danych na temat położenia ciała w przestrzeni, co się przekłada na utrzymanie równowagi oraz koordynację ruchową.
Objawy, które mogą wskazywać na chorobę błędnika
Typowe objawy, które mogą świadczyć o problemach z błędnikiem to:
- zawroty głowy
- uczucie, że otoczenie wiruje
- zaburzenia równowagi
- niepewność, chwiejność chodu
- mdłości i wymioty
- szumy uszne
- oczopląs, czyli mimowolne ruchy gałek ocznych
- uczucie pełności w uchu
- zaburzenia słuchu.
Choroby błędnika
Do chorób błędnika należą:
- łagodne położeniowe zawroty głowy, które są najczęstszą chorobą błędnika i objawiają się krótkimi, silnymi zawrotami głowy, które są wywoływane zmianą pozycji ciała. Leczenie opiera się na ćwiczeniach, które pomagają w przeniesieniu otolitów do mniej wrażliwych części błędnika.
- zapalenie błędnika, które może być wywołane infekcją wirusową (zazwyczaj) lub bakteryjną. Zwykle towarzyszą mu ostry ból ucha, zawroty głowy, a także zaburzenia słuchu (zob. Zapalenie błędnika: przyczyny, objawy i leczenie).
- choroba Ménière’a, która się wiąże z nadmiarem płynu w uchu wewnętrznym, co powoduje epizody zawrotów głowy, szumy uszne, a także utratę słuchu (zob. Choroba Meniere'a)
- uszkodzenie nerwu przedsionkowego, czyli nerwu, który łączy błędnik z mózgiem. Uszkodzenie może prowadzić do trwałych zaburzeń równowagi oraz zawrotów głowy. Może wynikać z różnych przyczyn, takich jak infekcje, urazy lub choroby zapalne, takie jak wirusowe zapalenie nerwu przedsionkowego.
- choroby naczyń, które doprowadzają krew do błędnika mogą prowadzić do jego niedokrwienia (np. z powodu miażdżycy lub zatoru) i powodować różne objawy, w tym zaburzenia równowagi
- urazy błędnika i wynikające z tego zaburzenia jego funkcjonowania (zob. Urazy ucha środkowego i kości skroniowej).
Choroby błędnika – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad. W zależności od objawów zapyta o czynniki wyzwalające, np. zmiany położenia ciała powodujące zawroty głowy, przyjmowane leki i choroby współistniejące. Następnie zbada pacjenta. Lekarz będzie chciał ocenić funkcjonowanie błędnika, dlatego wykona odpowiednie testy, np. poprosi pacjenta o stanie z wyprostowanymi przed siebie rękami i najpierw otwartymi, a następnie zamkniętymi oczami. Może też wykonać testy oceniające występowanie oczopląsu, np. poprosić pacjenta o wodzenie wzrokiem za swoim palcem albo patrzeć przed siebie i zasłaniać raz jedno, raz drugie oko. W zależności od tego, jakie informacje lekarz uzyskał z wywiadu i badania przedmiotowego, może skierować pacjenta na badania dodatkowe. Należą do nich m.in.
- badania słuchu – audiometria, tympanometria
- badania obrazowe, czyli rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa głowy
- elektronystagmografia.
Zaburzenia błędnika – leczenie
Leczenie zależy od tego, z jaką konkretnie chorobą błędnika mamy do czynienia. W leczeniu stosuje się leczenie farmakologiczne, czyli leki, a także fizjoterapię i ćwiczenia (w przypadku łagodnych położeniowych zawrotów głowy), a także – rzadziej – leczenie chirurgiczne.
