Zasadowica (alkaloza) - oddechowa i metaboliczna

Zasadowica to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, kiedy pH jest zbyt wysokie, czyli przekracza 7,45. Zasadowica oddechowa jest wynikiem hiperwentylacji, czyli nadmiernej wentylacji, a zasadowica nieoddechowa zwiększonym stężeniem wodorowęglanów lub utraty jonów wodorowych. Leczenie zasadowicy jest przede wszystkim przyczynowe

Co to jest zasadowica?

Zasadowica (inaczej alkaloza) to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu w kierunku zasadowym, czyli z pH powyżej normy. W prawidłowych warunkach pH krwi mieści się w zakresie 7,35–7,45. Gdy pH przekracza 7,45, mówimy o zasadowicy.

Za utrzymanie prawidłowej równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie, czyli pH w organizmie odpowiadają różne mechanizmy regulacyjne. W uproszczeniu, najważniejsze organy biorące udział w tym procesie to nerki, płuca i tzw. układy buforowe krwi i tkanek.

Może Cię zainteresować

• Gazometria - pomiar prężności gazów oddechowych
• Zakwaszenie organizmu – prawda czy mit?
• Nadmiar zasad

Zasadowica – rodzaje

Zasadowica dzieli się na zasadowicę oddechową i metaboliczną.

Zasadowica oddechowa

W zasadowicy oddechowej wzrost pH krwi >7,45 jest spowodowany nadmierną utratą dwutlenku węgla (CO₂) przez płuca (tzw. hipokapnią), która jest wynikiem hiperwentylacji, czyli nadmiernej wentylacji płuc.

Hipokapnia spowodowana hiperwentylacją może być następstwem:

• pobudzenia ośrodka oddechowego do nadmiernego oddychania, np. przez ból, podniecenie, zimno
• hipoksji, czyli niedotlenienia będącego wynikiem chorób układu oddechowego – astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), obrzęku płuc, zatorowości płucnej, chorób układu krążenia – niewydolności serca i może się wiązać z chorobą wysokościową (czyli u osób przebywających na dużych wysokościach bez aklimatyzacji)
• zmian organicznych ośrodkowym układzie nerwowym
• zaburzeń psychicznych, np. u osób mających napady lęku panicznego („ataki paniki”) może dochodzić do epizodów hiperwentylacji, czyli szybkiego oddychania (zob. Zaburzenia lękowe (nerwica lękowa) związane ze stresem i pod postacią somatyczną ).

Zasadowica nieoddechowa (metaboliczna)

W zasadowicy nieoddechowej wzrost pH krwi >7,45 jest spowodowany pierwotnym wzrostem stężenia wodorowęglanów (HCO₃-) lub innych zasad bądź utratą jonów wodorowych (H+).

Przyczyny zasadowicy nieoddechowej:

• zmniejszenie stężenia potasu we krwi (hipokaliemia), które jest najczęściej skutkiem stosowania leków moczopędnych (diuretyków), leków przeczyszczających oraz przewlekłego stosowania glikokortykosteroidow (zob. Glikokortykosteroidy doustne)
• nadmierna utrata jonów wodorowego lub chlorkowego (H+ lub Cl–) przez przewód pokarmowy z powodu wymiotów, odsysania treści żołądkowej, tzw. wrodzonej biegunki chlorkowej lub z moczem (stosowanie leków moczopędnych), a u osób chorych na mukowiscydozę przez skórę
• nadmierna podaż zasad lub potencjalnych zasad, u pacjentów, którzy mieli kwasicę i otrzymali w leczeniu za dużo środków, takich jak np. cytrynian lub mleczan sodu, węglan wapnia.

Zasadowica – objawy

Objawy zasadowicy oddechowej mogą być różne w zależności od tego, co wywołało zasadowicę. Sama hipokapnia, czyli niedobór dwutlenku węgla powoduje zaburzenia świadomości, objawy niedokrwienia mózgu, parestezje i inne objawy neurologiczne.

Może Cię zainteresować:

• Zaburzenia czucia powierzchniowego i głębokiego, parestezje: przyczyny, objawy i leczenie
• Meralgia z parestezjami
• Drętwienie rąk - przyczyny
• Udar mózgu

Objawy zasadowicy nieoddechowej również zależą od tego, co spowodowało zasadowicę. Zmniejszone stężenie potasu we krwi, czyli hipokaliemia powoduje zwykle osłabienie mięśni szkieletowych i zaburzenia rytmu serca (przeczytaj więcej: Niedobór potasu (hipokaliemia): przyczyny, objawy i leczenie).

Zarówno w zasadowicy oddechowej, jak i nieoddechowej mogą wystąpić objawy tężyczki lub równoważniki tężyczki. Tężyczka może mieć postać napadów i wówczas u pacjenta występuje drętwienie i symetryczne skurcze mięśni rąk, następnie przedramion i ramion, twarzy (skurcz powiek), klatki piersiowej i kończyn dolnych. Równoważniki tężyczki to objawy, takie jak: skurcz powiek, światłowstręt, podwójne widzenie, skurcz mięśni krtani, skurcz oskrzeli (napad astmy), skurcz tętnic wieńcowych (dławica piersiowa), brzusznych (ból brzucha), obwodowych (tzw. rzekomy objaw Raynauda) lub mózgowych (napad migreny, chwilowa utrata świadomości). Przeczytaj więcej: Tężyczka

Zasadowica – diagnostyka

Podstawowym badaniem w diagnostyce zasadowicy jest gazometria krwi tętniczej, czyli badanie krwi pobranej z tętnicy. Podczas gazometrii oceniany jest odczyn krwi (pH), stężenie parcjalne tlenu i dwutlenku węgla, zawartość wodorowęglanów (HCO₃), tzw. nadmiar zasad (BE). Przeczytaj więcej: Gazometria - pomiar prężności gazów oddechowych

Jeśli nie wiadomo, jaka jest przyczyna zasadowicy, koniecznie mogą być także inne badania.

Zasadowica – leczenie

Leczenie zasadowicy oddechowej polega na leczeniu przyczynowym, czyli przyczyny zasadowicy, a także leczeniu objawowym. Ponieważ przyczyną zasadowicy oddechowej jest hiperwentylacja, w leczeniu objawowym stosuje się m.in. leki uspokajające lub działające depresyjnie (hamująco) na ośrodek oddechowy – benzodiazepiny, barbiturany. Lekarz może też zalecić oddychanie do plastikowej torby, co jest polecane np. u osób z napadami paniki.

W zasadowicy nieodechowej leczenie jest przede wszystkim przyczynowe, czyli skierowane na powód zasadowicy. Ponadto wyrównuje się niedobór potasu.