Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Choroby epigenetyczne (choroby genetyczne niewywołane mutacjami)


specjalista pediatrii, genetyki klinicznej
Klinika Pediatrii
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Choroby epigenetyczne (choroby genetyczne niewywołane mutacjami)

Epigenetyka oznacza w dosłownym tłumaczeniu coś, co znajduje się ponad genetyką. Epigenetyka zajmuje się zmianami funkcji genów, które zachodzą niezależnie od zmian w sekwencji DNA.

Wiadomo, że choroby jednogenowe (monogenowe) są spowodowane mutacjami (uszkodzeniem) genów. Gen to odcinek nici DNA (nośnika informacji genetycznej), w którym jest zakodowana informacja. Mutacja to prowadząca to wystąpienia choroby zmiana pojawiająca się w DNA danego genu. W miarę postępu prac nad poznaniem (rozpisaniem) sekwencji genomu, okazało się, że istnieją inne czynniki kontrolujące ekspresję genów, a mutacjami nie udaje się wytłumaczyć mechanizmów wielu chorób uwarunkowanych genetycznie. Część chorób spowodowanych jest zmianami epigenetycznymi, czyli takimi, które zmieniają ekspresję genów, powodując mimo braku zmian w sekwencji DNA. Są to właśnie choroby epigenetyczne.

W przypadku tych chorób dochodzi do zmian w obrębie chromatyny. Chromatyna jest przestrzenną strukturą tworzącą chromosomy, zbudowaną z DNA, histonów i innych białek. Podstawową jednostką chromatyny jest nukleosom, zbudowany z DNA owiniętego wokół rdzenia białkowego, składającego się z histonów. Poszczególne nukleosomy przypominają koraliki połączone nicią DNA, porozdzielane strukturami białkowymi i kilkakrotnie zapętlone (ryc. 1).

Ryc. 1. Nukleosom

Istnieje kilka mechanizmów epigenetycznych prowadzących do zmiany funkcji genów.

Pierwszy mechanizm polega na metylacji, czyli modyfikacji DNA przez przyłączenie grupy metylowej. Bierze on udział w zjawisku zwanym piętnowaniem, czyli naznaczeniem rodzicielskim. Polega ono na tym, że pewne geny wykazują aktywność bądź są wyciszane w zależności od tego, czy są oddziedziczone od matki, czy od ojca. Przykładami chorób związanych z genomowym naznaczeniem rodzicielskim są między innymi zespół Pradera i Willego, zespół Angelmana, zespól Beckwitha i Wiedemana, zespół Silvera i Russella.

Kolejnym mechanizmem epigenetycznym jest modyfikacja białek histonowych, odpowiadająca za niektóre choroby nowotworowe czy neurodegeneracyjne.

Do czynników uczestniczących w kontroli genów zaliczane są również małe fragmenty RNA, które - przyłączając się do fragmentów DNA - blokują jego właściwe odczytywanie, czyli powodują wyciszenie danego genu. Wydaje się, że ten mechanizm epigenetyczny może być wykorzystany w terapii genowej.

Podsumowując, wydaje się, że epigenetyka kryje przed nami jeszcze wiele tajemnic. W niektórych sytuacjach, różnice w fenotypie (zespół cech) mimo takiego samego genotypu (zespół genów) potrafimy wytłumaczyć zmianami epigenetycznymi. Poznajemy wpływ środowiska i mechanizm dziedziczenia zmian epigenetycznych. Można mieć nadzieję, że dalsze badania pozwolą nie tylko na zrozumienie tych skomplikowanych procesów, ale stworzą również nowe możliwości terapii.

15.11.2016

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?