Pogryzienie przez psa – pierwsza pomoc, postępowanie po ugryzieniu

Pogryzienie przez psa skutkuje powstaniem rany i krwotoku, ryzyka zakażenia różnymi drobnoustrojami, w tym wirusem wścieklizny, a także tężca. Pierwsza pomoc polega na dokładnym umyciu miejsca ugryzienia pod bieżącą wodą z mydłem (należy myć je około 15 min), a następnie zastosować środek odkażający. Ważne jest zgłoszenie się do lekarza, który oszacuje ryzyko zachorowania na wściekliznę, tężec i zakażenia rany i zaleci odpowiednie postępowanie.

Ugryzienie przez zwierzę

Pogryzienie przez zwierzę w Polsce odpowiada za mniej więcej 1% zgłoszeń na SOR. Najczęściej za pogryzienie odpowiadają psy (70–90%), rzadziej koty. W 90% pogryzień przez psy dotyczy ich właścicieli. Pogryzienia przez inne zwierzęta, np. króliki, świnki morskie, chomiki, szczury, myszy są znacznie rzadsze.

Pogryzienie przez psa w Polsce – statystyki

W 2024 roku w Polsce doszło do niemal 27 tysięcy pogryzień ludzi przez psy. Oznacza to około 73 pogryzione osoby dziennie.

Szacuje się, że ryzyko pogryzienia dziecka przez psa jest dwukrotnie większe niż dorosłego. Najwięcej przypadków pogryzień występuje w grupie wiekowej 6–11 lat, częściej osobami poszkodowanymi są chłopcy.

Jakie niebezpieczeństwo stwarza pogryzienie przez psa?

Oprócz obrażeń, czyli rany i krwotoku pogryzienie przez psa stwarza ryzyko zakażenia różnymi drobnoustrojami, w tym wirusem wścieklizny, a w przypadku większych i zabrudzonych ran – ryzyko tężca.

Na świecie ogólnie (głównie w Azji i Afryce) za ponad 99% przypadków zakażenia wścieklizną u ludzi odpowiadają psy. W Polsce jest to lis rudy.

Pogryzienie przez psa – pierwsza pomoc

Najpierw należy upewnić się, że pies nie zagraża nikomu.

Następnie jak najszybciej należy umyć dokładnie miejsce ugryzienia pod bieżącą wodą z mydłem (należy myć je około 15 min), a następnie zastosować środek odkażający, np. Octenisept, 40% roztwór alkoholu etylowego, jodopowidon, 0,1% wodny roztwór jodyny, 20% roztwór mydła, czwartorzędowe zasady amoniowe itp. Odpowiednie umycie i odkażenie rany jest bardzo ważne i odgrywa znaczącą rolę w zmniejszeniu ryzyka zakażenia wścieklizną.

Nie należy tamować krwawienia, chyba, że krwotok jest bardzo silny, bo uszkodzenia uległa duża tętnica. Jeśli rana silnie krwawi, należy przyłożyć do niej jałowy opatrunek. Głębokie rany należy wypełnić materiałem opatrunkowym i zawinąć, uciskając opaską elastyczną lub z gazy.

Jeśli ugryzienie było poważne i rana silnie krwawi lub poszkodowana osoba źle się czuje, jest osłabiona, ma zawroty głowy, traci przytomność – należy wezwać pogotowie ratunkowe.

Dalsze kroki po ugryzieniu przez psa

W dalszej kolejności należy ustalić, czy pies, który był sprawcą pogryzienia ma aktualne sczepienie przeciwko wściekliźnie. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 56 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, na terytorium Polski obowiązkowemu szczepieniu przeciwko wściekliźnie podlegają psy po ukończeniu 3. miesiąca życia. W związku z tym właściciele psów mają obowiązek zaszczepić psy przeciwko wściekliźnie w terminie 30 dni od dnia ukończenia przez psa 3. miesiąca życia, a następnie nie rzadziej niż co 12 miesięcy od dnia ostatniego szczepienia. Należy wymienić się danymi kontaktowymi z właścicielem psa. Ważne jest, aby podać swoje dane kontaktowe właścicielowi psa, ponieważ będą one potrzebne podczas obserwacji weterynaryjnej psa.

Należy sprawdzić swój status szczepienia przeciwko tężcowi. Informacja taka może być w książeczce zdrowia lub na Internetowym Koncie Pacjenta.

Następnie należy się zgłosić na SOR, gdzie lekarz zaopatrzy ranę, oszacuje ryzyko zakażenia wścieklizną, tężcem i innymi drobnoustrojami, a następnie zaproponuje odpowiednie postępowanie. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zalecić szczepienie przeciwko tężcowi, wściekliźnie oraz stosowanie zapobiegawczo antybiotyku. Lekarz zgłasza także pogryzienie przez psa do sanepidu.

Jeśli właściciel psa nie chce podać swoich danych kontaktowych i przedstawić zaświadczenia o statusie szczepienia psa, należy wezwać policję.

Pogryzienie przez psa – obserwacja weterynaryjna psa

Obserwacja psa w kierunku wścieklizny dotyczy każdego psa, który pogryzł, pokąsał czy podrapał człowieka. Obserwację wykonuje się zawsze, kiedy doszło do kontaktu śliny psa z uszkodzoną skórą (krwią) człowieka. Nie ma znaczenia, czy pies był szczepiony przeciwko wściekliźnie – każdy pies, który pogryzł, pokąsał lub podrapał człowieka jest poddawany obserwacji.

Czas obserwacji wynosi 15 dni od momentu ataku na człowieka i zwykle obejmuje 4 wizyty u weterynarza – w dniu 0, 5, 10 i 15 od pogryzienia. Obserwacja taka jest bezpłatna. W przypadku agresywnych zwierząt w określonych lecznicach można przeprowadzić obserwację stacjonarną. Wówczas oddaje się tam psa na 15 dni i jest to płatne.

Właściciel ma obowiązek dostarczyć psa na obserwację. Jeśli uchyla się od tego obowiązku, to może zostać ukarany mandatem i doprowadzony (dowieziony) z psem przez policję lub straż miejską do weterynarza. Przez czas trwania obserwacji właściciel psa ma obowiązek zadbać o jego bezpieczeństwo, a także o to, by zwierzę nie stanowiło zagrożenia dla innych osób.

Ponadto, właściciel obserwowanego zwierzęcia jest zobowiązany do podania danych osoby pogryzionej – imienia i nazwiska, adresu oraz numeru telefonu weterynarzowi.

W przypadku śmierci zwierzęcia w okresie obserwacji, należy niezwłocznie zgłosić to weterynarzowi i postępować zgodnie z jego wskazówkami.

Po obserwacji właściciel psa otrzymuje od weterynarza zaświadczenie o zakończeniu obserwacji w kierunku wścieklizny. Zaświadczenie należy dostarczyć do rejonowego oddziału sanepidu oraz zawiadomienia o wyniku obserwacji osoby poszkodowanej. Jeśli pies nie ma aktualnego sczepienia przeciwko wściekliźnie, to pies zostaje zaszczepiony.

Należy pamiętać, że pogryzienie przez psa może wywołać silną reakcję emocjonalną i osoba poszkodowana może nie być w stanie myśleć i postępować logicznie (np. bagatelizować sytuację, uciekać). Będąc świadkiem takiego zdarzenia (np. właścicielem psa) należy udzielić osobie poszkodowanej pomocy i wsparcia w skorzystaniu osobie z pomocy medycznej.