e-recepta: Co warto wiedzieć?

Recepty elektroniczne – e-recepty – czyli cyfrowe wersje recept papierowych, są już wystawiane od kilku lat. Pozwalają na wygodniejsze i bezpieczniejsze niż recepty papierowe korzystanie z recept lekarskich, przyspieszają proces wydawania leków, zwiększają precyzję i czytelność informacji o przepisanych preparatach, pozwalając choćby uniknąć błędów związanych z czytelnością pisma ręcznego. Chociaż stały się powszechne, a pacjenci się do nich przyzwyczaili, niektóre zagadnienia z nimi związane mogą budzić jeszcze wątpliwości.

Na skróty:
Jaki jest termin ważności e-recepty?

Fot. istockphoto.com

Poniżej zebrano podstawowe wiadomości o e-receptach i wyjaśniono najważniejsze wątpliwości.

Kto może wystawić e-receptę i gdzie można ją zrealizować?

Receptę elektroniczną wystawia lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka lub położna.

Do wystawiania tych recept uprawnione są również osoby wykonujące zawód felczera lub starszego felczera, ale są to sytuacje bardzo rzadkie, ponieważ te profesje wykonuje już znikoma liczba osób w kraju, a od kilku lat nie wydaje się już nowych uprawnień do ich wykonywania.

E-recepty można zrealizować w każdej aptece i każdym punkcie aptecznym na terenie całego kraju.

Czy farmaceuta w aptece też może wystawić e-receptę? Co to jest recepta farmaceutyczna?

W sytuacji zagrożenia zdrowia, pacjent może w aptece wykupić lek, którego wydanie w normalnych warunkach wymaga recepty od lekarza lub innej osoby uprawnionej do wystawiania recept. Magister farmacji może wystawić tzw. receptę farmaceutyczną i na jej podstawie sprzedać lek. Technik farmaceutyczny nie ma możliwości wystawienia takiej recepty.

Recepta farmaceutyczna jest wystawiana w postaci elektronicznej (jedynie w wyjątkowych sytuacjach, np. awarii systemu informatycznego, w postaci papierowej). Na recepcie tej mogą znaleźć się leki dostępne na receptę, ale z wyłączeniem leków psychotropowych i narkotycznych. Na takiej recepcie muszą być podane dane osobowe pacjenta, data wystawienia oraz przyczyna wydania leku. W przypadku elektronicznej recepty farmaceutycznej można przepisać ilość leku niezbędną maksymalnie do 180-dniowego okresu stosowania, w przypadku zaś recepty papierowej – maksymalnie do 120-dniowego okresu stosowania. Leki przepisane na recepcie farmaceutycznej trzeba wykupić w tej aptece, w której ją wystawiono. Za usługę wystawienia recepty farmaceutycznej, farmaceuta może pobrać dodatkową opłatę od pacjenta.

Dzięki możliwości wystawienia recepty farmaceutycznej, farmaceuci, w aptekach będących punktami szczepień, mogą wystawić także recepty na szczepionki zalecane dla osób dorosłych, które następnie zostaną podane pacjentowi w czasie tej samej wizyty w aptece. Recepta wystawiana przez farmaceutę na szczepionkę może być refundowana oraz uwzględnia uprawnienia dodatkowe, takie jak bezpłatne leki dla seniorów (kod S na recepcie) a także uprawnienia ZK, PO, WE, IW, IB. Należy pamiętać, że wystawienie recepty farmaceutycznej na szczepionkę stanowi podstawę do jej podania w tej aptece, w której została wystawiona recepta i szczepienie takie można wykonać tylko u osoby dorosłej.

Jak wystawiana jest e-recepta?

Lekarz (lub inny uprawniony pracownik medyczny) wystawia dokument elektroniczny, który jest widoczny na ekranie komputera w programie do obsługi gabinetu lekarskiego. Taki dokument nie jest drukowany, ale udostępniany poprzez system informatyczny w tej aptece, do której uda się pacjent w celu zakupu leków.

Pacjent otrzymuje druk informacyjny o wystawionej e-recepcie – w postaci papierowej albo w postaci pliku .pdf wysłanego na jego adres e-mailowy. Taki druk informacyjny zawiera m.in. 4-cyfrowy kod dostępu, umożliwiający wraz z numerem PESEL zrealizowanie e-recepty w aptece, informacje o przepisanym leku – jego dawce, ilości, dawkowaniu oraz datę wystawienia. Sam taki druk informacyjny nie jest receptą-dokumentem i dlatego nie ma na nim żadnych pieczątek ani podpisu osoby wystawiającej.

Powiadomienia e-mailowe zawierające druk informacyjny o e-recepcie wysyłane są od nadawcy „e-zdrowie” z adresu erecepta@pacjent.gov.pl. Pacjent może również otrzymywać powiadomienia w postaci SMS-u wysyłane od nadawcy „e-Zdrowie”. SMS zawiera 4-cyfrowy kod dostępu, który wraz z numerem PESEL należy przedstawić w aptece. SMS-y te są bezpłatne, można je odebrać i odczytać na każdym rodzaju telefonu komórkowego i nie wymagają pobierania żadnych specjalnych aplikacji na telefon.

W jaki sposób pacjent ma dostęp do swoich e-recept? Jak sprawdzić ważność e-recepty? Jak sprawdzić kod dostępu do e-recepty? Na co uważać?

Internetowe Konto Pacjenta (IKP) pozwala na wygodny dostęp do wszystkich otrzymanych recept elektronicznych.

IKP to bezpłatna aplikacja Ministerstwa Zdrowia dostępna w serwisie https://pacjent.gov.pl/. Zapewnia szybki i bezpieczny dostęp do wielu informacji o zdrowiu oraz do własnej dokumentacji medycznej – również do wszystkich e-recept: wystawionych, ale jeszcze niezrealizowanych, zrealizowanych częściowo lub zrealizowanych w całości. Pozwala sprawdzić ważność recepty, kod dostępu do jej realizacji albo ile opakowań leku zostało jeszcze do wykupienia z recepty i w której aptece zaczęto ją realizować.

IKP nie trzeba zakładać, jest automatycznie założone każdemu, kto ma numer PESEL. Aby zacząć z niego korzystać, wystarczy się zalogować. Zalogować się do IKP można poprzez swoje internetowe konto bankowe – jeśli bank udostępnił taką możliwość swoim klientom, poprzez aplikację mObywatel na smartfony oraz za pomocą Profilu Zaufanego. Profil Zaufany to bezpłatne narzędzie, dzięki któremu można potwierdzać swoją tożsamość w Internecie oraz składać elektroniczny podpis na dokumentach i wnioskach kierowanych do instytucji publicznych. Więcej informacji na temat Profilu Zaufanego można znaleźć na stronie internetowej https://www.gov.pl/web/profilzaufany

Po zalogowaniu się do swojego Internetowego Konta Pacjenta można wybrać opcję otrzymywania powiadomień o wystawionych e-receptach SMS-em lub e-mailem. Wówczas pacjent będzie otrzymywał na swój telefon wspomniany wcześniej SMS z kodem dostępu, a na adres poczty elektronicznej – e-mail z załącznikiem zawierający druk informacyjny o e-recepcie.

Zalogowanie się do konta IKP i korzystanie z niego pozwala pacjentowi na dostęp do swoich e-recept oraz otrzymywanie powiadomień, ale nie jest konieczne do wystawienia dla niego e-recepty.

Dostęp do Internetowego Konta Pacjenta jest także możliwy przez bezpłatną aplikację mobilną mojeIKP. Aplikacja jest dostępna na urządzeniach z systemem operacyjnym Android w wersji minimum 6.0. lub z systemem iOS w wersji minimum 15. Można ją pobrać na telefon z Google Play lub App Store. Aplikację może zainstalować i uruchomić także osoba, która dotąd nie korzystała z Internetowego Konta Pacjenta. Daje ona dostęp do najważniejszych funkcji IKP, m. in. wyszukiwania spośród wszystkich e-recept pacjenta (niezrealizowanych, zrealizowanych częściowo, zrealizowanych całkowicie), odbierania powiadomień o e-receptach na telefonie, realizowania e-recepty w aptece przez pokazanie kodu QR na ekranie telefonu (bez konieczności podawania numeru PESEL) czy pobierania na telefon e-recept w formie pliku .pdf. Aplikacja mojeIKP pozwala także na dostęp do swojej dokumentacji medycznej w przypadku braku dostępu do Internetu. W tym celu, w aplikacji należy wybrać widoczną na głównym ekranie opcję „Przejdź do trybu offline” – informacje i dokumenty w aplikacji będą wtedy widoczne w takiej postaci, jaka była aktualna w momencie połączenia z Internetem i ostatniego zalogowania do mojeIKP.

Przy rosnącej liczbie oszustw polegających na wyłudzaniu danych osobowych czy dostępu do konta bankowego, popularność e-recept sprawia, że oszuści mogą chcieć uzyskać dostęp do komputera ofiary z wykorzystaniem powiadomień o e-receptach. Wysyłają fałszywe e-maile lub SMS-y z informacją o wystawieniu e-recepty. Co powinno wzmóc czujność:

• w e-mailu lub SMS-ie może być podany link do kliknięcia, podczas gdy prawidłowe powiadomienie zawiera datę wystawienia e-recepty oraz załącznik w formie pliku .pdf lub 4-cyfrowy kod dostępu, ale nie zawiera żadnych linków ani przekierowań
• e-mail wysłany jest z adresu innego niż adres z zakończeniem (czyli w domenie) „gov.pl”
• e-mail lub SMS przychodzi bez wcześniejszego kontaktu z lekarzem (lub inną osobą wystawiającą) albo wcześniejszego zamówienia e-recepty w przychodni
• nadawcą e-maila jest Ministerstwo Zdrowia, Minister Zdrowia, jakaś inna osoba lub instytucja – nadawcą prawidłowych e-maili i SMS-ów jest „e-zdrowie”.

Dostęp do e-recept możliwy jest również dzięki aplikacji na smartfony mObywatel 2.0. To bezpłatna aplikacja mobilna, dostępna na urządzeniach z systemem operacyjnym Android w wersji 8.0. (lub nowszej) lub z systemem iOS 15 (lub wyższym). Aplikację można pobrać na telefon z Google Play lub App Store. Można skorzystać w niej z niektórych usług publicznych oraz elektronicznych wersji swoich dokumentów. Aplikacja ta oferuje także usługę „eRecepta”, która pozwala na przeglądanie i realizowanie otrzymanych e-recept. Użytkownik aplikacji może sprawdzić datę wystawienia, przepisane leki i dane osoby wystawiającej. Więcej szczegółów można zobaczyć po pobraniu na telefon jej pełnej wersji w formie pliku .pdf. Pobranie takiego pliku na telefon pozwoli na dostęp do e-recepty i jej realizację w aptece w przypadku braku dostępu do Internetu. Oprócz tego, w aplikacji znajduje się 4-cyfrowy kod dostępu do realizacji recepty oraz kod QR, dzięki któremu można zrealizować receptę bez podawania numeru PESEL. W usłudze „eRecepta” widoczne są tylko e-recepty jeszcze niezrealizowane przez pacjenta.

Jeśli pacjent nie korzysta z Internetowego Konta Pacjenta ani z żadnej z powyższych aplikacji mobilnych, osoba wystawiająca receptę ma obowiązek wydać mu wspomniany wcześniej papierowy druk informacyjny. Wówczas trzeba pamiętać, że farmaceuta w aptece nie ma dostępu do dokumentacji medycznej pacjenta ani do spisu wystawionych dla niego recept, więc w przypadku zgubienia papierowego druku nie będzie w stanie w żaden sposób „odnaleźć” 4-cyfrowego kodu dostępu do e-recepty. W takiej sytuacji nie będzie można zrealizować recepty elektronicznej.

Jak zrealizować e-receptę?

Aby farmaceuta w aptece mógł wyszukać e-receptę w systemie informatycznym, konieczny jest 44-cyfrowy kod recepty (zapisany na druku informacyjnym e-recepty również w postaci kodu kreskowego), kod QR (widoczny w powiadomieniu o e-recepcie przesłanym w aplikacji mobilnej) lub 4-cyfrowy kod dostępu widoczny w powiadomieniu SMS-em albo przekazany pacjentowi przy wystawianiu recepty, wraz z jego numerem PESEL.

Pacjent może przekazać farmaceucie 4-cyfrowy kod dostępu i numer PESEL ustnie lub zapisany np. na kartce.

Jeśli pacjent otrzymał papierowy wydruk informacyjny, może pokazać go farmaceucie, w celu sczytania kodu kreskowego.

Jeśli pacjent otrzymał powiadomienie SMS, może przekazać farmaceucie treść SMS zawierającą 4-cyfrowy kod, podając dodatkowo numer PESEL.

Jeśli pacjent otrzymał powiadomienie e-mailem, może otworzyć załącznik w formacie .pdf zawierający druk informacyjny i podać go farmaceucie na ekranie telefonu, w celu sczytania kodu kreskowego.

Jeśli pacjent korzysta z aplikacji mobilnych mojeIKP lub mObywatel, może przedstawić farmaceucie kod QR do sczytania, widoczny w powiadomieniu o wystawionej recepcie albo druk informacyjny w formacie .pdf pobrany z aplikacji na telefon.

Realizacja e-recepty jest możliwa nawet w przypadku awarii systemu informatycznego, który obsługuje dostęp do e-recept w aptekach. W takiej sytuacji farmaceuta może wydać preparaty przepisane na e-recepcie, jeżeli otrzyma informację przynajmniej o 44-cyfrowym kodzie e-recepty albo 4-cyfrowym kodzie dostępu do recepty i przepisanym preparacie. Pacjent w tym celu może przedstawić druk informacyjny w postaci papierowej lub elektronicznej (w postaci pliku pobranego na telefon). Konieczne jest także okazanie dokumentu tożsamości i złożenie oświadczenia, że wcześniej nie dokonano realizacji tej recepty.

Receptę elektroniczną można realizować w częściach, tzn. wykupywać stopniowo przepisane opakowania leku podczas kolejnych wizyt w aptece. Jeśli lek jest refundowany, pacjent skorzysta z refundacji podczas każdej częściowej realizacji tej recepty – częściowa realizacja nie pozbawia prawa do skorzystania z refundacji. Należy jednak pamiętać, że całą ilość przepisanych leków należy wykupić w terminie ważności recepty, oraz że wszystkie przepisane opakowania leku należy wykupywać w tej samej aptece.

Jaki jest termin ważności e-recepty?

Każda e-recepta ma ściśle określony czas, w którym można ją zrealizować, a po jego upływie staje się nieważna – nawet jeśli pacjent dalej widzi ją wśród swoich e-recept w Internetowym Koncie Pacjenta. Termin ważności recepty jest czasem, w którym recepta ma zostać zrealizowana – to znaczy, że lek ma zostać wydany pacjentowi w aptece, a transakcja jego zakupu sfinalizowana. Nie wystarczy, że w tym okresie pacjent tylko otworzy e-receptę w aplikacji czy pobierze ją w postaci pliku na telefon albo okaże receptę w aptece czy złoży zamówienie na lek.

Zasadniczo, termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 30 dni od daty jej wystawienia albo naniesionej na recepcie daty realizacji „od dnia”. Możliwe jest także wystawienie recepty „rocznej” – ważnej 365 dni od daty wystawienia lub daty realizacji „od dnia”. Aby wystawić receptę roczną, lekarz musi podać na niej odpowiednią datę realizacji „do dnia” oraz odpowiednie dawkowanie uwzględniające okres stosowania leku, jego ilość i częstotliwość podawania.

Należy pamiętać, że dla niektórych recept – np. na leki psychotropowe, antybiotyki doustne albo niektóre preparaty immunologiczne – mogą obowiązywać inne zasady ustalania terminu ważności. Więcej informacji na ten temat – patrz artykuł Ważność recepty – jak długo ważna jest recepta?.

Wróć do początku artykułu:
Kto może wystawić e-receptę i gdzie można ją zrealizować?

Czy można zrealizować e-receptę, która zawiera błędy?

Farmaceuta w aptece nie ma możliwości zmiany treści e-recepty. Jednak w przypadku niektórych błędów lub nieścisłości nadal może ją zrealizować, uzupełniając niektóre informacje w aptecznym programie komputerowym obsługującym sprzedaż. Na przykład, gdy na podstawie treści recepty, farmaceuta nie może jednoznacznie ustalić ilości leku do wydania – wyda ilość leku określoną w przepisach dla takiej sytuacji, chociaż może być ona niezgodna z pierwotnym zamysłem lekarza i oczekiwaniami pacjenta. Farmaceuta w aptece ma również możliwość realizacji e-recepty w przypadku wpisanych błędnie lub nieprawidłowo m.in. kodu uprawnień dodatkowych przysługujących pacjentowi, dawki leku, właściwej postaci leku.

W przypadku takich błędów na e-recepcie, dla których przepisy nie przewidują możliwości realizacji recepty w aptece (np. błędnie wpisana nazwa leku), konieczne będzie wystawienie nowej, poprawnej recepty elektronicznej.

Czy farmaceuta w aptece może odmówić realizacji e-recepty?

Wyjątkowo może się zdarzyć, że farmaceuta odmówi realizacji recepty w aptece.

Jeśli jest to recepta na lek zawierający substancje psychoaktywne lub psychotropowe, farmaceuta może odmówić realizacji recepty osobie <18 lat lub jeżeli uzna, że lek może zostać wykorzystany w celach pozamedycznych albo spowodować zagrożenie dla zdrowia i życia. W związku ze wspomnianym ograniczeniem wiekowym, w przypadku wątpliwości co do wieku pacjenta, farmaceuta może poprosić o okazanie dokumentu tożsamości, a w przypadku odmowy jego okazania – odmówić realizacji recepty.

W przypadku e-recepty na lek recepturowy (lek wykonywany w aptece), farmaceuta może odmówić realizacji takiej recepty, jeśli zapisany na niej skład leku recepturowego zawiera błędy, których farmaceuta nie jest w stanie skorygować i nie ma możliwości skonsultowania się z osobą wystawiającą receptę.

Farmaceuta może także odmówić wydania sporządzonego już leku recepturowego, jeśli od momentu jego przygotowania upłynęło co najmniej 6 dni zanim pacjent zgłosił się po odbiór.

Farmaceuta może również odmówić realizacji recepty jeśli ma uzasadnione podejrzenie co do: wieku osoby, na którą wystawiono receptę, przeznaczenia wydawanego leku (podejrzewa, że zostanie wykorzystywany w celach pozamedycznych lub w sposób, który może zagrozić zdrowiu pacjenta), autentyczności wystawionej recepty, a także co do tego, czy osoba realizująca receptę ukończyła 13. rż.

Farmaceuta nie zrealizuje recepty również wtedy, gdy jej 44-cyfrowy kod został umieszczony w bazie numerów zablokowanych.

Czy e-receptę wystawioną w Polsce można zrealizować za granicą? Elektroniczna recepta transgraniczna

Recepta transgraniczna to recepta wystawiona przez osobę uprawnioną do wystawienia recept w jednym z krajów UE (oraz również w Islandii, Norwegii lub Liechtensteinie) i realizowana w innym z tych państw.

Na recepcie transgranicznej można przepisać gotowe leki (dostępne w aptece, o określonym składzie, nazwie, w opakowaniu fabrycznym) – zarówno te wydawane na receptę, jak i dostępne bez recepty. Natomiast nie można przepisać leków psychotropowych lub narkotycznych, leków recepturowych, leków o kategorii dostępności „Rpz” (wykorzystywanych w leczeniu chorób, które diagnozuje się w szpitalu lub innych specjalistycznych ośrodkach albo ich podawanie wymaga specjalnego nadzoru medycznego), środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (np. preparatów mlekozastępczych dla dzieci) ani wyrobów medycznych (np. pasków do glukometrów).

Funkcję recepty transgranicznej może pełnić każda e-recepta dla osoby pełnoletniej przepisana na wymienione wcześniej leki. Żeby realizować swoje e-recepty za granicą, należy w Internetowym Koncie Pacjenta, w zakładce „Uprawnienia”, potwierdzić opcję „Wyraź zgodę na obsługę Twoich e-recept za granicą”, a następnie wybrać kraje, w których mają być realizowane oraz wyrazić zgodę na przetwarzanie danych osobowych w związku z realizacją e-recepty za granicą. Zgoda na obsługę e-recept za granicą jest aktywna cały czas, do chwili jej wycofania przez pacjenta, co można zrobić w dowolnym momencie. Obecnie, polscy obywatele mogą realizować swoje e-recepty transgraniczne w takich krajach, jak: Chorwacja, Finlandia, Estonia, Czechy, Grecja, Litwa, Łotwa, Portugalia oraz Hiszpania (z wyjątkiem kilku hiszpańskich prowincji: Asturii, Balearów i La Rioja, a także – od 01.11.2024 do odwołania – Ceuta i Melilla). Z kolei obywatele Portugalii, Grecji, Estonii, Litwy, Łotwy, Finlandii, Czech, Chorwacji i Hiszpanii mogą wykupić swoje e-recepty transgraniczne w Polsce. Docelowo ten system ma objąć całą Unię Europejską. Recepta transgraniczna musi zawierać określone w odpowiednich przepisach informacje, dlatego należy wcześniej poinformować osobę, która ją wystawia, że ta recepta będzie realizowana za granicą, aby zawierała wszystkie niezbędne dane.

Jeżeli państwo, w którym pacjent chce wykupić lek, nie realizuje elektronicznych recept transgranicznych albo jeśli jest to recepta dla osoby niepełnoletniej – recepta transgraniczna musi zostać wystawiona przez uprawnioną osobę w postaci papierowej.

Aby wykupić leki z e-recepty transgranicznej, trzeba okazać dokument tożsamości ze zdjęciem oraz potwierdzić zapoznanie się z informacją o przetwarzaniu danych osobowych w kraju, w którym realizuje się e-receptę. Za granicą receptę taką realizuje się zgodnie z przepisami obowiązującymi w danym kraju, a nie tymi obowiązującymi w miejscu wystawienia recepty. E-recepta transgraniczna jest pełnopłatna (po powrocie do kraju można złożyć wniosek do NFZ o refundację recepty transgranicznej zrealizowanej za granicą, podając we wniosku 44-cyfrowy kod tej recepty). Wszystkie leki przepisane na e-recepcie transgranicznej trzeba wykupić jednocześnie – nie ma możliwości częściowej realizacji e-recepty za granicą. Farmaceuta realizujący e-receptę za granicą może zaproponować odpowiedniki przepisanego leku.

A co z receptami papierowymi? Czy są nadal wystawiane i realizowane?

Obecnie możliwość wystawiania recept papierowych została ograniczona do kilku wyjątkowych sytuacji. W przypadku leków psychotropowych lub „narkotycznych” zasadniczo możliwe jest już tylko wystawienie recept elektronicznych. Poza wspomnianymi wcześniej dwoma sytuacjami dotyczącymi recept transgranicznych, recepty papierowe mogą być wystawione w przypadkach wymienionych poniżej.

Recepty, która osoba wystawiająca wypisała dla siebie albo swoich najbliższych (małżonka, rodzeństwa, rodziców, dziadków, dzieci, wnuków) mogą być w postaci elektronicznej lub papierowej

Receptę papierową wydaje się w sytuacji braku dostępu do systemu informatycznego, obsługującego gromadzenie i przesyłanie e-recept. Brak takiego dostępu może mieć miejsce w przypadku awarii tego systemu, ale również może wynikać z konieczności wypisania recepty w czasie wizyty domowej.

Recepty weterynaryjne, czyli recepty wystawione przez lekarza weterynarii na leki dostępne w aptece, z przeznaczeniem dla zwierząt, również są tylko w postaci papierowej.

Recepty w postaci papierowej będą wystawiali także lekarze, lekarze dentyści, pielęgniarki lub położne, którzy są obywatelami jednego z krajów UE i czasowo wykonują swój zawód w Polsce.

Receptę papierową wydaje się także dla osoby o nieustalonej, niepotwierdzonej dokumentami tożsamości.

Jeśli pacjent otrzymał receptę papierową i jest ona wystawiona zgodnie z obowiązującymi przepisami, będzie zrealizowana w aptece. Obecnie apteki nie wystawiają już odpisów recept papierowych, a więc w przeciwieństwie do e-recepty, nie można zrealizować recepty papierowej w ciągu więcej niż jedna wizyta w aptece.