×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Genetyczne podejście do ustalania ryzyka zachorowania na schizofrenię

© Unia Europejska, 1994–2022
CORDIS, cordis.europa.eu

Lepsze zrozumienie genetycznego ryzyka zachorowania na schizofrenię, szczególnie na wczesnym etapie życia, może zaowocować skuteczniejszymi i lepiej dopasowanymi w czasie interwencjami medycznymi, zanim jeszcze choroba stanie się bardziej zaawansowana.


Fot. Mahmoud-Ahmed/ pixabay.com

Schizofrenia to poważna choroba umysłowa, która wpływa na sposób, w jaki ludzie myślą, czują i zachowują się. Schorzenie diagnozuje się zwykle między 15. a 35. rokiem życia, na podstawie szeregu objawów zwanych łącznie psychozą.

– Ze schizofrenią najczęściej wiąże się występowanie objawów psychotycznych, takich jak urojenia i halucynacje, np. słyszenie głosów – wyjaśnia kierownik projektu FLOURISH, Alessandro Bertolino, szef wydziału psychiatrii na Uniwersytecie w Bari Aldo Moro we Włoszech. – Jednakże stopniowe zmiany sposobu myślenia, nastroju i funkcjonowania społecznego często zaczynają się jeszcze przed początkiem psychozy, zwykle w okresie dojrzewania.

Uważa się, że połączone skutki działania wielu genów (nie pojedynczy gen odpowiadający za ten stan) w połączeniu ze stylem życia i czynnikami środowiskowymi odgrywają rolę w rozwoju tej choroby. Niestety, stosowane obecnie techniki obrazowania mózgu oraz techniki badań genetycznych nie wystarczą, by w pełni, w sposób satysfakcjonujący wyjaśnić proces zachorowania na schizofrenię.

– Znamy wiele wariantów genetycznych niosących ze sobą ryzyko zachorowania na schizofrenię – opowiada główny badacz z projektu, Giulio Pergola. – Nie wiemy jednak, na które mechanizmy w mózgu wpływają te warianty. Kluczem do zrozumienia schizofrenii jest sposób, w jaki rozwija się mózg: które geny biorą w tym udział, jak możemy je rozpoznać oraz jak możemy odpowiednio wcześnie ingerować w te procesy.

Szlaki konwergencji

Celem projektu FLOURISH było wypełnienie tych luk w wiedzy poprzez próby ustalenia szlaków molekularnych konwergencji genetycznego ryzyka schizofrenii.

– Innymi słowy, spróbowaliśmy umieścić geny w ich kontekście – wyjaśnia Pergola. – Chcieliśmy zdefiniować, w jaki sposób wspólna ekspresja genów, czyli proces biologiczny, który można z grubsza opisać jako znajdowanie „przyjaciół” genów odpowiadających za ryzyko wystąpienia schizofrenii, zachodzi w ciągu całego cyklu życia, w różnych obszarach mózgu. Kluczowe pytanie brzmiało: na jakim etapie życia i w jakim obszarze mózgu wiele genów związanych ze schizofrenią współdziała oraz jak rozwijają się ich wzajemne relacje.

Pergola postanowił zbadać, w jaki sposób okres wspólnej ekspresji zmienia te geny w kluczowych obszarach mózgu, takich jak kora przedczołowa, hipokamp oraz prążkowie. Naukowcy zgromadzili dane z neuroobrazowania, aby przeanalizować możliwe połączenia pomiędzy wspólną ekspresją genów a wzorcami w połączeniach w mózgu.

Badacze wykorzystali w tym celu dane od pacjentów w różnym wieku, wpisujących się w różne profile. Kluczowym celem było ustalenie, jakie zmiany zachodzą w mózgu przed rozwinięciem się schizofrenii.

Identyfikacja czynników ryzyka

Dokonano szeregu przełomowych odkryć. Ustalono na przykład, że geny odpowiadające za schizofrenię są najsilniej powiązane w korze przedczołowej mniej więcej w okresie narodzin (od życia płodowego do 5. roku życia), zaś w hipokampie i jądrze ogoniastym – w późniejszym okresie życia (od 5. do 25. roku życia).

– Nasze ustalenia sugerują, że procesy biologiczne związane ze schizofrenią zachodzą najpierw w korze przedczołowej, zaś później w hipokampie/prążkowiu – dodaje Pergola.

Naukowcy odkryli również geny, których ekspresja ma miejsce wraz z ekspresją genów odpowiadających za ryzyko wystąpienia genów. Wcześniejsze badania genetyczne nie wykryły takiego powiązania. Te nowo odkryte geny, jak sugeruje Pergola, można wykorzystać jako nowe cele terapeutyczne w farmakoterapii.

– Odkryliśmy też pewne zmiany w połączeniach w mózgu w trakcie zaangażowania w zadania kognitywne poprzez neuroobrazowanie – kontynuuje. – Zamierzamy dalej je badać, analizując ich przydatność jako potencjalnych markerów, aby sprawniej tworzyć profile osób z grupy ryzyka, mogące pomóc we wczesnych interwencjach.

Pergola i jego współpracownicy zamierzają także zbadać niektóre z genów, których powiązania ze schizofrenią niedawno odkryto, wykorzystując w tym celu hodowle komórkowe. Badacze chcą sprawdzić, czy geny te mogą posłużyć do opracowywania nowych sposobów leczenia.

13.04.2022
Zbiórka dla szpitali w Ukrainie!
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Poradnik świadomego pacjenta
  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.