Morsowanie to zanurzanie ciała w zimnej wodzie, zwykle o temperaturze 8–12°C. Morsowanie jest aktywnością uprawianą grupowo, w Polsce od jesieni do wiosny. Przeciwwskazaniem do morsowania są przede wszystkim choroby układu krążenia. Nigdy nie należy morsować pojedynczo ani po spożyciu alkoholu.
Co to jest morsowanie?
Morsowanie to zanurzanie ciała w zimnej wodzie, np. jeziora, morza, rzeki albo innego zbiornika wodnego. Za zimną uznaje się zwykle wodę o temperaturze 8–12°C. Morsowanie oznacza zanurzanie się w zimnej wodzie, ale można także pływać w zimnej wodzie. Zazwyczaj morsowanie trwa od 3 do 5 minut, choć osoby doświadczone są w stanie dłużej przebywać w zimnej wodzie, nawet kilkanaście minut.
Morsowanie w Polsce praktykowane jest od jesieni do wiosny. Morsowanie jest aktywnością uprawianą grupowo.
Jak działają kąpiele w zimnej wodzie?
Kontakt skóry z zimną wodą jest dla organizmu stresem. Wywołuje to reakcję fizjologiczną – nadnercza wydzielają adrenalinę i inne hormony, które są uwalniane w odpowiedzi na stres. W reakcji na to naczynia krwionośne w skórze obkurczają się, żeby zminimalizować utratę ciepła z organizmu. Oszczędza to ciepło, ale powoduje, że więcej krwi przemieszcza się do klatki piersiowej, obciążając serce. Już samo zanurzenie w wodzie powoduje przemieszczanie się krwi z kończyn do klatki piersiowej, a niska temperatura wody potęguje ten efekt. Zwiększa to obciążenie serca i ciśnienie tętnicze. Adrenalina może też wpływać na zmiany rytmu serca.
Wstrzymywanie oddechu i zanurzenie twarzy w zimnej wodzie spowalnia pracę serca i podnosi ciśnienie krwi. Jest to fizjologiczna reakcja na nurkowanie. Żeby do tego doszło, nie trzeba nurkować na dużej głębokości, wystarczy, że twarz jest zanurzona w wodzie, nawet na jej powierzchni. Im niższa temperatura wody, tym reakcja na zanurzenie w niej w twarzy jest bardziej nasilona – akcja serca (tętno) bardziej zwalnia, a ciśnienie tętnicze rośnie. Niektóre osoby mają tak silną reakcję na zimną wodę, że samo włożenie twarzy do miski z chłodną wodą może spowodować omdlenie z powodu zwolnienia akcji serca.
Uważa się, że kąpiele w zimnej wodzie pobudzają nerw błędny i mają pośredni wpływ na układ hormonalny i odpornościowy, a także przyspieszają metabolizm. Regularne morsowanie może też korzystnie wpływać na wrażliwość tkanek na insulinę. Zakłada się również, że morsowanie może poprawiać nastrój. Zimno ma udokumentowane działanie przeciwzapalne. Dotyczy to przede wszystkim stanów zapalnych głównie w chorobach układu ruchu, ale zmniejsza także przewlekły stan zapalny spowodowany np. otyłością.
Kąpiele w zimnej wodzie dla sportowców
Kąpiele w zimnej wodzie mogą mieć korzystny wpływ na regenerację po wysiłku fizycznym. Największą rolę przypisuje się tutaj niskiej temperaturze. Zmniejszenie ukrwienia mięśni pod wpływem zimna może zmniejszyć miejscowy stan zapalny po intensywnym wysiłku fizycznym oraz ból mięśni. Potwierdzono w badaniach, że morsowanie wiążę się ze zmniejszeniem stężenia kinazy kreatynowej, czyli enzymu, który jest uwalniany do krwi podczas rozpadu komórek mięśniowych i służy do oceny ich uszkodzenia.
Wskazuje się także na efekt przeciwbólowy kąpieli w zimnej wodzie. Może to być wykorzystywane przy bólu mięśni występującym po intensywnych ćwiczeniach.
Morsowanie dzieci
Dzieci mogą morsować, ale należy wówczas zachować szczególną ostrożność. Dzieci mają mniejszą masę mięśniową oraz tłuszczową niż dorośli oraz mniej sprzyjający przebywaniu w niskich temperaturach stosunek powierzchni ciała do masy. Powoduje to, że szybciej tracą ciepło oraz gorzej tolerują zimno. Podobnie, reakcja po zanurzeniu ciała w zimnej wodzie występuje u nich szybciej niż u dorosłych. Dlatego też dzieci nie powinny długo przebywać w zimnej wodzie. Podczas morsowania trzeba uważnie obserwować reakcje dziecka. Jeśli morsowanie ma jakikolwiek negatywny wpływ, wówczas należy z niego zrezygnować.
Dziecko może morsować tylko pod opieką dorosłych! Zanurzenie w zimnej wodzie może wywołać odruchowe zwolnienie akcji serca (bradykardię), a nawet zatrzymanie akcji serca, co może powodować omdlenie i utopienie.
A przede wszystkim, należy odpowiedzieć sobie na pytanie, w jakim celu dziecko ma morsować i czy rzeczywiście jest to dla niego korzystne.
Więcej na temat morsowania dzieci w artykule: Czy dziecko może morsować?
Morsowanie – przeciwwskazania
Przeciwwskazania do morsowania to przede wszystkim choroby układu sercowo-naczyniowego:
- wady serca, zwłaszcza choroby zastawek – zwężenie zastawki dwudzielnej i aortalnej
- choroba wieńcowa, zwłaszcza niestabilna
- przebyty zawał serca
- zaburzenia rytmu serca
- niekontrolowane nadciśnienie tętnicze
- zaburzenia krążenia mózgowego, czyli nieprawidłowości dotyczące naczyń krwionośnych w mózgu
- przebyty udar mózgu
- przebyte epizody choroby zakrzepowo-zatorowej.
Osoby z chorobami układu nerwowego, np. padaczką, także nie powinny morsować. Morsowanie jest także przeciwwskazane u kobiet w ciąży.
Czasowym przeciwwskazaniem są także aktywne zakażenia, takie jak np. przeziębienie, ponieważ zanurzenie w zimnej wodzie zmniejsza przejściowo odporność. Należy najpierw wyleczyć zakażenie, zanim zacznie się zimne kąpiele.
Istnieją także inne sytuacje, w których zimne kąpiele mogą działać niekorzystnie, np. u osób nietolerujących niskich temperatur. Dlatego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości przed rozpoczęciem zimnych kąpieli należy skonsultować się z lekarzem.
Nigdy nie należy morsować po spożyciu alkoholu!
Morsowanie – zasady
Istnieje kilka zasad, których przestrzeganie zwiększa bezpieczeństwo morsowania.
- Rozpoczęcie morsowania jesienią może pomóc przyzwyczaić organizm do coraz zimniejszej wody.
- Nie należy morsować w pojedynkę. Osoba początkująca zawsze powinna zaczynać morsowanie z kimś doświadczonym. Należy wziąć pod uwagę, że nawet osoby, które morsują od jakiegoś czasu, mogą doświadczyć nagłych, niebezpiecznych sytuacji i potrzebować pomocy innej osoby. Po wejściu do wody może dojść do odruchowego zwolnienia akcji serca i omdlenia mogącego skończyć się utonięciem.
- Należy rozgrzać się przed wejściem do wody. Rozgrzewka powinna być odpowiednio dostosowana – niezbyt intensywna, żeby mięśnie nie zużyły całego zapasu glikogenu potrzebnego do późniejszego wytwarzania ciepła, ale też niezbyt łagodna, żeby rozgrzać mięśnie. Rozgrzewkę najlepiej zacząć w ubraniu, a następnie kontynuować przez kilka minut w samym kostiumie kąpielowym. Najlepiej wykonać trening aerobowy, angażując wiele mięśni. Można np. truchtać przez kilkanaście minut lub zrobić przysiady, podskoki, pajacyki, pompki, skakać na skakance.
- Nie należy wskakiwać do wody, tylko stopniowo się w niej zanurzać.
- Osoby początkujące nie powinny zanurzać głowy ani twarzy w wodzie. Pierwsze zanurzenie powinno trwać maksymalnie 3 minuty.
- Do wody należy wchodzić w butach, aby uniknąć urazów. Przy wchodzeniu boso może dojść do urazu stóp, a osoba morsująca może nawet tego nie poczuć.
- Do morsowania można założyć czapkę i rękawiczki, ale nie jest to konieczne (ułatwi to morsowanie osobom początkującym).
- Należy zwracać uwagę na swoje samopoczucie i w razie jakichkolwiek niepokojących objawów – wyjść z wody. Należy pamiętać, że może to dotyczyć także osób doświadczonych.
- Po morsowaniu należy się wysuszyć i jak najszybciej przebrać w suche, ciepłe ubranie. Następnie wykonać ćwiczenia podobne jak podczas rozgrzewki. Ważne jest rozgrzewanie się do skutku. Pomocne może być napicie się ciepłej herbaty lub zupy.
- Morsowanie przy silnym wietrze może sprzyjać wychłodzeniu po wyjściu z wody, należy wziąć to pod uwagę. Lepiej wówczas zrezygnować z morsowania albo morsować w pobliżu miejsca osłoniętego od wiatru, np. wiaty, i schronić się tam od razu po wyjściu z wody.
- Po morsowaniu nie należy podejmować wysiłku fizycznego.
- Nigdy nie należy morsować po spożyciu alkoholu!
Morsowanie – zagrożenia
Podczas morsowania może dojść do potencjalnie niebezpiecznych sytuacji, nawet u osób zdrowych, które nie mają przeciwwskazań, dlatego nigdy nie należy morsować samotnie.
Zimno może spowodować drżenia mięśniowe i pogorszyć koordynację ruchową, co prowadzi niekiedy do utonięcia. Zanurzenie ciała w zimnej wodzie może też spowodować zwolnienie akcji serca i omdlenie, które – w przypadku braku pomocy ze strony osób trzecich – również może skończyć się utonięciem. Należy pamiętać, że reakcje na zanurzenie się w zimnej wodzie mogą być bardzo różne. Nawet u osób doświadczonych może dojść do niebezpiecznych sytuacji.
Osobną kategorią są niepożądane zdarzenia ze strony układu krążenia, które mogą wystąpić u osób mających przeciwwskazania do morsowania. Należy do nich np. zawał serca lub zaburzenia rytmu serca.
W rzadkich przypadkach morsowanie może wywołać silną reakcję ogólnoustrojową, podobną do wstrząsu anafilaktycznego.
Morsowanie a hipotermia
Hipotermia to obniżenie wewnętrznej temperatury organizmu poniżej 35°C. Hipotermia jest spowodowana przebywaniem w niskiej temperaturze, kiedy organizm nie jest w stanie efektywnie wyrównać strat ciepła. Narastająca hipotermia prowadzi do zgonu.
Istnieją trzy fazy hipotermii.
- Łagodna (35–32°C) – organizm włącza mechanizmy regulacyjne mające na celu podniesienie temperatury wewnętrznej, czyli przyspiesza metabolizm, naczynia krwionośnie w skórze i kończynach obkurczają się, aby zapobiec utracie ciepła, a mięśnie drżą, produkując w sten sposób ciepło. Osoba w łagodnej fazie hipotermii ma uczucie przejmującego zimna, może mieć problemy z mową, koordynacją ruchową, być zdezorientowana i mieć zawroty głowy.
- Umiarkowana (32–28°C) – metabolizm zwalania, mięśnie już nie drżą tylko sztywnieją i pojawiają się spontaniczne, bolesne skurcze. Osoba staje się zobojętniała, nie reaguje na bodźce. W tej fazie niezbędna jest pomoc innych.
- Ciężka (<28°C) – osoba w ciężkiej hipotermii jest nieprzytomna, ma zimną, siną skórę, tętno jest słabe lub niewyczuwalne, ciśnienie tętnicze nieoznaczalne, oddech szczątkowy, a źrenice nie reagują na światło. Zidentyfikowanie oznak życia może być trudne, ponieważ osoba może sprawiać wrażenie martwej. Niezbędna jest natychmiastowa pomoc medyczna!
Hipotermia – pierwsza pomoc
Pierwsza pomoc na miejscu zdarzenia polega na osuszeniu osoby poszkodowanej i zapewnieniu jej ciepłego i bezwietrznego otoczenia. Poszkodowany powinien pozostawać w pozycji półleżącej i unikać gwałtownych ruchów. Osobom przytomnym można podać do picia ciepłe płyny. Nigdy nie należy podawać alkoholu! Alkohol rozszerza naczynia krwionośne i powoduje jeszcze większą utratę ciepła. Można przykryć poszkodowanego folią termiczną, jeśli jest do dyspozycji.
Do osoby w hipotermii należy niezwłocznie wezwać karetkę pogotowia!
