Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Niedocukrzenie (hipoglikemia)

dr n. med. Barbara Katra
Klinika Chorób Metabolicznych UJ CM, Kraków

Co to jest niedocukrzenie (hipoglikemia)?

Hipoglikemia to zmniejszenie stężenia glukozy we krwi ≤3,9 mmol/l (czyli ≤70 mg/dl; jest to tzw. alertowe stężenie glukozy we krwi), niezależnie od występowania objawów hipoglikemii, które mogą się pojawiać już przy mniejszym stężeniu glukozy we krwi lub występować, gdy jest ono jeszcze powyżej prawidłowej wartości wynoszącej 5,6 mmol/l (100 mg/dl), ale uległo gwałtownemu spadkowi. Tzw. klinicznie istotna hipoglikemia to stężenie glukozy we krwi wynoszące <3 mmol/l (54 mg/dl), a mianem ciężkiej hipoglikemii określa się każdy epizod hipoglikemii, który doprowadził do pogorszenia czynności poznawczych wskutek czego pacjent wymaga pomocy drugiej osoby.

Jakie są objawy niedocukrzenia (hipoglikemii)?

Do objawów hipoglikemii należą:

  • pocenie się
  • drżenie rąk
  • mrowienie wokół ust
  • kołatanie serca
  • uczucie wilczego głodu
  • zaburzenia koncentracji
  • osłabienie
  • niewyraźne widzenie
  • zaburzenia zachowania, takie jak agresja albo wesołkowatość.

Objawy te mogą mieć różne nasilenie. W przypadku dłużej trwającego dużego zmniejszenia wartości glikemii może dojść do utraty przytomności. Objawy hipoglikemii mogą zanikać w miarę trwania cukrzycy (po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach); wówczas jedynym objawem niedocukrzenia jest utrata przytomności. W celu potwierdzenia niedocukrzenia należy (jeśli to możliwe) oznaczyć stężenie glukozy we krwi za pomocą glukometru. Przyczyną podobnych objawów mogą być również inne choroby, takie jak choroba serca, czy obniżenie ciśnienia tętniczego.

Jakie są przyczyny niedocukrzenia (hipoglikemii)?

Najczęściej do zmniejszenia stężenia glukozy we krwi dochodzi u chorych na cukrzycę leczonych insuliną, rzadziej w przypadku leczenia doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, takimi jak pochodne sulfonylomocznika (gliklazyd, glimepiryd i glipizyd). W przypadku stosowania tych leków hipoglikemia jest jednym z ich działań niepożądanych.

U chorych na cukrzycę leczonych insuliną hipoglikemia może wystąpić w następujących sytuacjach:

  • niespożycie posiłku po wstrzyknięciu insuliny
  • zbyt mała kaloryczność spożytego posiłku
  • zbyt duża przerwa między wstrzyknięciem insuliny a posiłkiem
  • zbyt szybkie wchłonięcie się insuliny po zastrzyku (insulina szybciej się wchłania z tkanki podskórnej do krążenia z miejsc ogrzanych, co może mieć miejsce podczas upałów lub po gorącej kąpieli)
  • intensywny nieplanowany wysiłek fizyczny
  • spożycie alkoholu (alkohol jest metabolizowany w wątrobie, powoduje to zahamowanie wątrobowej produkcji glukozy)
  • zbyt duża dawka insuliny.

Jak postępować u pacjenta z niedocukrzeniem (hipoglikemią) i zachowaną świadomością?

Jeżeli wystąpią objawy niedocukrzenia i jest taka możliwość, należy oznaczyć stężenie glukozy za pomocą glukometru. Małe stężenie glukozy we krwi (<55 mg/dl) potwierdza, że rzeczywiście mamy do czynienia z niedocukrzeniem. W przypadku niedocukrzenia należy spożyć węglowodany (cukry) proste zawierające 10-20 g glukozy. Może to być cukier płynny w saszetkach (1 saszetka zawiera 10 g glukozy, czyli wymiennik węglowodanowy - WW) albo tabletki z glukozą (produkty dostępne w aptekach). Można również spożyć owoc (1 średnie jabłko, pół średniego banana zawiera 15 g węglowodanów, pół szklanki truskawek - 10 g węglowodanów) albo 1 łyżkę dżemu lub miodu, można też wypić pół szklanki soku owocowego (zawiera 10 g węglowodanów), osłodzoną herbatę, albo coca-colę. Po 10-20 minutach glikemia we krwi powinna się zwiększyć. Jeżeli się nie zwiększa lub ponownie się zmniejsza, należy spożyć dodatkowo węglowodan złożony (kromkę chleba z chudym białym serem lub wędliną).

Przy niedocukrzeniu należy unikać spożywania produktów zawierających tłuszcze: czekolady, wafelków, batonów, chleba z masłem i tłustym serem. Raczej nie zaleca się spożywania cukierków. Lepiej zaopatrzyć się w tabletki z glukozą lub cukier płynny w saszetkach w aptece, bo wtedy wiadomo, jaką ilość węglowodanów zawiera dany produkt. Zawartość cukru w zwykłych cukierkach nie jest znana, poza tym często wolno się rozpuszczają. Jeżeli niedocukrzenie doprowadzi do utraty przytomności, chory może się zadławić cukierkiem.

Czasem chory w trakcie niedocukrzenia jest przytomny, ale agresywny, albo odmawia spożywania podanych produktów. Nie wynika to ze złej woli, tylko z zaburzeń zachowania, które mogą towarzyszyć niedocukrzeniu. Dopóki chory jest przytomny i kontroluje odruch połykowy, należy podać jedzenie, używając lekkiej perswazji.

Chorego nieprzytomnego nie wolno karmić, nie wolno mu również wlewać żadnych płynów do ust, ponieważ może to doprowadzić do zadławienia. Jeśli chory straci przytomność, a zachodzi podejrzenie, że doszło do tego w wyniku niedocukrzenia (można zmierzyć stężenie glukozy za pomocą glukometru), należy go ułożyć w pozycji bezpiecznej (zgodnie z regułami udzielania pierwszej pomocy) i wezwać pogotowie ratunkowe.

Jeśli istnieje taka możliwość, choremu na cukrzycę typu 1 można podać zastrzyk z glukagonem (często osoby chore na cukrzycę noszą go przy sobie). Glukagon to hormon działający przeciwstawnie do insuliny, zwiększający stężenie glukozy we krwi. Glukagon dostępny jest na receptę w aptece pod nazwą handlową GlucaGen Hypokit. Opakowanie zawiera glukagon w postaci proszku w fiolce oraz strzykawkę z rozpuszczalnikiem. Przed użyciem należy rozpuścić proszek poprzez wstrzyknięcie rozpuszczalnika do fiolki. Dokładny opis oraz instrukcja rysunkowa dołączone są do opakowania. Po przygotowaniu (rozpuszczeniu) glukagonu należy go wstrzyknąć domięśniowo lub podskórnie (w ramię, udo). Jedno opakowanie zawiera 1 g glukagonu. Podaje się tylko jeden zastrzyk. Podanie glukagonu spowoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi u osoby nieprzytomnej, co jest niezwykle ważne dla poprawy pracy komórek mózgowych. Podanie glukagonu może również spowodować odzyskanie przytomności, ale nie zawsze tak się dzieje. Lekarz z pogotowia ratunkowego po przybyciu na miejsce zdarzenia podaje stężoną glukozę dożylnie. Jeżeli chory, który stracił przytomność w wyniku niedocukrzenia, nie odzyskuje przytomności lub występują inne niepokojące objawy, trzeba go przetransportować do szpitala. Długo utrzymująca się utrata przytomności w wyniku niedocukrzenia może przejść w śpiączkę hipoglikemiczną.

Jak zapobiegać hipoglikemii?

Każdy chory leczony insuliną powinien mieć przy sobie informację na ten temat - opaskę na rękę lub karteczkę. Osoby, z którymi chory na cukrzycę leczony insuliną przebywa, powinny o tym wiedzieć i umieć pomóc w przypadku niedocukrzenia. Czasami chorzy na cukrzycę, krępując się, ukrywają swoją chorobę, jednak w niektórych sytuacjach pomoc znajomych może być nieodzowna. Częste oznaczanie glikemii, przestrzeganie zaleceń dietetycznych oraz dotyczących stosowania insuliny, a także unikanie spożywania alkoholu to sposoby na zapobieganie niedocukrzeniom. Jeżeli zwiększa się częstość występowania niedocukrzeń, mają one coraz cięższy przebieg lub często doprowadzają do utraty przytomności, należy zgłosić się do lekarza. Zawsze po wystąpieniu niedocukrzenia trzeba przeanalizować jego przyczyny, aby uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości.

24.10.2018
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?