Niedocukrzenie (hipoglikemia)

dr n. med. Barbara Katra
Klinika Chorób Metabolicznych UJ CM, Kraków

Definicja niedocukrzenia (hipoglikemii)

Niedocukrzenie (inaczej hipoglikemia) to stężenie glukozy <55 mg/dl (3,0 mmol), niezależnie od tego, czy występują objawy, czy nie.

Objawy niedocukrzenia (hipoglikemii)

Do objawów hipoglikemii należą:

  • pocenie się
  • drżenie rąk
  • mrowienie wokół ust
  • kołatanie serca
  • uczucie wilczego głodu
  • zaburzenia koncentracji
  • osłabienie
  • niewyraźne widzenie
  • zaburzenia zachowania, takie jak agresja albo wesołkowatość.

Objawy te mogą mieć różne nasilenie. W przypadku dłużej trwającego dużego zmniejszenia wartości glikemii może dojść do utraty przytomności. Objawy hipoglikemii mogą zanikać w miarę trwania cukrzycy (po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach); wówczas jedynym objawem niedocukrzenia jest utrata przytomności. W celu potwierdzenia niedocukrzenia należy (jeśli to możliwe) oznaczyć stężenie glukozy we krwi za pomocą glukometru. Przyczyną podobnych objawów mogą być również inne choroby, takie jak choroba serca, czy obniżenie ciśnienia tętniczego.

Przyczyny niedocukrzenia (hipoglikemii)

Najczęściej do zmniejszenia stężenia glukozy we krwi dochodzi u chorych na cukrzycę leczonych insuliną, rzadziej w przypadku leczenia doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, takimi jak pochodne sulfonylomocznika (gliklazyd, glimepirydglipizyd). W przypadku stosowania tych leków hipoglikemia jest jednym z ich działań niepożądanych.

U chorych na cukrzycę leczonych insuliną hipoglikemia może wystąpić w następujących sytuacjach:

  • niespożycie posiłku po wstrzyknięciu insuliny
  • zbyt mała kaloryczność spożytego posiłku
  • zbyt duża przerwa między wstrzyknięciem insuliny a posiłkiem
  • zbyt szybkie wchłonięcie się insuliny po zastrzyku (insulina szybciej się wchłania z tkanki podskórnej do krążenia z miejsc ogrzanych, co może mieć miejsce podczas upałów lub po gorącej kąpieli)
  • intensywny nieplanowany wysiłek fizyczny
  • spożycie alkoholu (alkohol jest metabolizowany w wątrobie, powoduje to zahamowanie wątrobowej produkcji glukozy)
  • zbyt duża dawka insuliny.

Postępowanie u pacjenta z niedocukrzeniem (hipoglikemią) i zachowaną świadomością

Jeżeli wystąpią objawy niedocukrzenia i jest taka możliwość, należy oznaczyć stężenie glukozy za pomocą glukometru. Małe stężenie glukozy we krwi (<55 mg/dl) potwierdza, że rzeczywiście mamy do czynienia z niedocukrzeniem. W przypadku niedocukrzenia należy spożyć węglowodany (cukry) proste zawierające 10-20 g glukozy. Może to być cukier płynny w saszetkach (1 saszetka zawiera 10 g glukozy, czyli wymiennik węglowodanowy - WW) albo tabletki z glukozą (produkty dostępne w aptekach). Można również spożyć owoc (1 średnie jabłko, pół średniego banana zawiera 15 g węglowodanów, pół szklanki truskawek - 10 g węglowodanów) albo 1 łyżkę dżemu lub miodu, można też wypić pół szklanki soku owocowego (zawiera 10 g węglowodanów), osłodzoną herbatę, albo coca-colę. Po 10-20 minutach glikemia we krwi powinna się zwiększyć. Jeżeli się nie zwiększa lub ponownie się zmniejsza, należy spożyć dodatkowo węglowodan złożony (kromkę chleba z chudym białym serem lub wędliną).

Przy niedocukrzeniu należy unikać spożywania produktów zawierających tłuszcze: czekolady, wafelków, batonów, chleba z masłem i tłustym serem. Raczej nie zaleca się spożywania cukierków. Lepiej zaopatrzyć się w tabletki z glukozą lub cukier płynny w saszetkach w aptece, bo wtedy wiadomo, jaką ilość węglowodanów zawiera dany produkt. Zawartość cukru w zwykłych cukierkach nie jest znana, poza tym często wolno się rozpuszczają. Jeżeli niedocukrzenie doprowadzi do utraty przytomności, chory może się zadławić cukierkiem.

Czasem chory w trakcie niedocukrzenia jest przytomny, ale agresywny, albo odmawia spożywania podanych produktów. Nie wynika to ze złej woli, tylko z zaburzeń zachowania, które mogą towarzyszyć niedocukrzeniu. Dopóki chory jest przytomny i kontroluje odruch połykowy, należy podać jedzenie, używając lekkiej perswazji.

Chorego nieprzytomnego nie wolno karmić, nie wolno mu również wlewać żadnych płynów do ust, ponieważ może to doprowadzić do zadławienia. Jeśli chory straci przytomność, a zachodzi podejrzenie, że doszło do tego w wyniku niedocukrzenia (można zmierzyć stężenie glukozy za pomocą glukometru), należy go ułożyć w pozycji bezpiecznej (zgodnie z regułami udzielania pierwszej pomocy) i wezwać pogotowie ratunkowe.

Jeśli istnieje taka możliwość, choremu na cukrzycę typu 1 można podać zastrzyk z glukagonem (często osoby chore na cukrzycę noszą go przy sobie). Glukagon to hormon działający przeciwstawnie do insuliny, zwiększający stężenie glukozy we krwi. Glukagon dostępny jest na receptę w aptece pod nazwą handlową GlucaGen Hypokit. Opakowanie zawiera glukagon w postaci proszku w fiolce oraz strzykawkę z rozpuszczalnikiem. Przed użyciem należy rozpuścić proszek poprzez wstrzyknięcie rozpuszczalnika do fiolki. Dokładny opis oraz instrukcja rysunkowa dołączone są do opakowania. Po przygotowaniu (rozpuszczeniu) glukagonu należy go wstrzyknąć domięśniowo lub podskórnie (w ramię, udo). Jedno opakowanie zawiera 1 g glukagonu. Podaje się tylko jeden zastrzyk. Podanie glukagonu spowoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi u osoby nieprzytomnej, co jest niezwykle ważne dla poprawy pracy komórek mózgowych. Podanie glukagonu może również spowodować odzyskanie przytomności, ale nie zawsze tak się dzieje. Lekarz z pogotowia ratunkowego po przybyciu na miejsce zdarzenia podaje stężoną glukozę dożylnie. Jeżeli chory, który stracił przytomność w wyniku niedocukrzenia, nie odzyskuje przytomności lub występują inne niepokojące objawy, trzeba go przetransportować do szpitala. Długo utrzymująca się utrata przytomności w wyniku niedocukrzenia może przejść w śpiączkę hipoglikemiczną.

Zapobieganie

Każdy chory leczony insuliną powinien mieć przy sobie informację na ten temat - opaskę na rękę lub karteczkę. Osoby, z którymi chory na cukrzycę leczony insuliną przebywa, powinny o tym wiedzieć i umieć pomóc w przypadku niedocukrzenia. Czasami chorzy na cukrzycę, krępując się, ukrywają swoją chorobę, jednak w niektórych sytuacjach pomoc znajomych może być nieodzowna. Częste oznaczanie glikemii, przestrzeganie zaleceń dietetycznych oraz dotyczących stosowania insuliny, a także unikanie spożywania alkoholu to sposoby na zapobieganie niedocukrzeniom. Jeżeli zwiększa się częstość występowania niedocukrzeń, mają one coraz cięższy przebieg lub często doprowadzają do utraty przytomności, należy zgłosić się do lekarza. Zawsze po wystąpieniu niedocukrzenia trzeba przeanalizować jego przyczyny, aby uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości.

Niedocukrzenie względne

Jest to stan odczuwania objawów niedocukrzenia przy stężeniu glukozy we krwi >100 mg/dl (5,55 mmo/l). Takie sytuacje mogą wystąpić, gdy glikemia gwałtownie maleje z dużych wartości albo gdy chory na cukrzycę przez dłuższy czas znajdował się w stanie niewyrównania, tzn. glikemia była duża i po intensyfikacji terapii (zwiększeniu dawki insuliny albo doustnych leków przeciwcukrzycowych) znacznie się zmniejszyła, np. zwykle stężenie glukozy we krwi u pacjenta wynosiło około 250 mg/dl (ok. 14 mmol/l; odsetek hemoglobiny glikowanej ok. 10,5%), a po intensyfikacji terapii dochodzi do normalizacji glikemii na poziomie ok. 100 mg/dl (5,55 mmol/l). Niestety zwykle w takich sytuacjach chory, odczuwając objawy niedocukrzenia, mimo prawidłowej glikemii spożywa dodatkowe przekąski, co niweluje skuteczność terapii. W takich sytuacjach należy często kontrolować glikemię za pomocą glukometru i przy prawidłowych wartościach unikać spożywania dodatkowych posiłków.

Data utworzenia: 07.02.2012
Data aktualizacji: 21.02.2017
Niedocukrzenie (hipoglikemia)Oceń:
(4.62/5 z 8 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Lekarze odpowiadają na pytania

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies