Flebotomia, inaczej krwioupust, to metoda leczenia polegająca na upuszczeniu określonej objętości krwi poprzez wenflon założony do żyły. Flebotomię stosuje się w leczeniu czerwienicy prawdziwej, hemochromatozy dziedzicznej i porfirii skórnej późnej i ma za zadanie zmniejszenie zapasów żelaza (a także erytrocytów) w organizmie. Flebotomia jest uznana za skuteczną i bezpieczną metodę leczenia.
Flebotomia – co to jest upust krwi?
Flebotomia, czyli inaczej upust krwi lub krwioupust, to zabieg terapeutyczny oznaczający upuszczenie określonej objętości krwi. Upusty krwi stosuje się jako metodę leczniczą w przypadku różnych chorób i wówczas usuwa się konkretną ilość krwi w określonych odstępach czasu. Zwykle podczas krwioupustu jednorazowo usuwa się 300–500 ml krwi. W zależności od wskazań, czyli choroby, którą leczy się krwioupustami, częstość wykonywania krwioupustów może być różna, ale zwykle na początku leczenia krwioupusty stosuje się częściej (nawet 1–2 razy w tygodniu), a następnie coraz rzadziej w leczeniu podtrzymującym w zależności od potrzeb pacjenta.
Krwioupusty w przeszłości
Termin „puszczanie krwi” może się kojarzyć ze średniowiecznymi metodami leczenia i jest to zasadne, ponieważ w przeszłości – już od starożytności – upusty krwi stosowano do leczenia rozmaitych chorób, a także jako zabiegi profilaktyczne. W wielu przypadkach procedury takie kończyły się źle dla pacjenta, ponieważ w istocie nie było to leczenie, a pseudoleczenie, czyli stosowanie procedury na podstawie wiary w jej skuteczność, niemającej potwierdzenia w rzeczywistości.
Należy jednak podkreślić, że obecnie flebotomia jest dobrze zbadaną procedurą leczniczą stosowaną ściśle według wskazań medycznych o udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwie.
Flebotomia – wskazania
Krwioupusty stosuje się w leczeniu chorób, w których przebiegu dochodzi do gromadzenia się nadmiaru żelaza w organizmie lub we krwi znajduje się zbyt dużo krwinek czerwonych (erytrocytów).
Do chorób takich należą:
- Czerwienica prawdziwa – choroba nowotworowa, w której szpik kostny produkuje zbyt dużo czerwonych krwinek. Objawy mogą obejmować m. in bóle głowy, świąd i zwiększone ryzyko powstawania zakrzepów. Krwioupusty stosuje się u wszystkich chorych na czerwienicę prawdziwą.
- Hemochromatoza dziedziczna – choroba uwarunkowania genetycznie powodująca nadmierne wchłanianie i magazynowanie żelaza w organizmie. Nadmiar żelaza może uszkadzać rożne narządy, np. wątrobę, serce. Flebotomia wpływa na zmniejszenie puli żelaza w organizmie (zob. Hemochromatoza (nadmiar żelaza) - przyczyny, objawy i leczenie).
- Porfiria skórna późna – choroba, w której narażenie na światło słoneczne może powodować powstawanie bolesnych pęcherzy na skórze. Choć nie u wszystkich chorych na porfirię skórną późną występuje nadmiar żelaza, to krwioupusty są skuteczną metodą leczenia tej choroby (zob. Porfiria skórna późna – przyczyny, objawy, leczenie).
Po upuście krwi dochodzi do produkcji wyrównawczej krwinek czerwonych przez szpik i zużywane jest do tego żelazo, co pociąga za sobą zmniejszenie puli żelaza w organizmie. Zwykle między upustami krwi lekarz kieruje pacjenta na badania, aby monitorować stężenie żelaza w organizmie, liczbę krwinek czerwonych i odpowiednio dostosować leczenie upustami (ich częstość).
Flebotomia – jak się przygotować?
Zwykle nie trzeba specjalnie przygotowywać się do flebotomii. Nie jest konieczne powstrzymywanie się od jedzenia ani pica. Przeciwnie, konieczne może być przyjęcie określonej objętości płynów przed flebotomią.
W przypadkach wymagających przygotowania, lekarz przekaże odpowiednie zalecenia. Przed flebotomią konieczne może być wykonanie badania krwi – np. morfologii, stężenia żelaza.
W razie pytań lub wątpliwości, należy się zwrócić do lekarza.
Flebotomia – przebieg zabiegu
Aby umożliwić upust krwi, pielęgniarka założy wenflon (igłę) do żyły, zwykle na ręce, w zgięciu łokciowym, tak jak do pobierania krwi. Wenflon jest podłączony do worka lub pojemnika i krew spływa do niego grawitacyjnie – podobnie jak przy oddawaniu krwi. Zwykle trwa to około 30 minut.
Podczas zabiegu pacjent jest obserwowany. Jeśli dojdzie do wystąpienia objawów (np. kołatania serca, zawrotów głowy, bólu), należy to zgłosić personelowi.
Po zakończeniu krwioupustu igła zostaje usunięta, a miejsce wkłucia zabezpieczone opatrunkiem. Upuszczona krew jest utylizowana.
Flebotomia – postępowanie po zabiegu
Po zabiegu zwykle należy pozostać przez krótki czas na obserwacji.
Po upuście krwi może wystąpić osłabienie i zawroty głowy. Może też występować niewielki dyskomfort w okolicy, w której założony był wenflon.
Przez dobę po zabiegu należy:
- unikać intensywnego wysiłku fizycznego (lekarz może podać konkretne zalecenia)
- nie spożywać alkoholu
- dbać o odpowiednie nawodnienie, co może oznaczać spożywanie większej ilości płynów niż zwykle
- odpoczywać, jeśli występuje osłabienie.
Flebotomia – powikłania
Jak każdy zabieg, flebotomia może się wiązać z ryzykiem wystąpienia powikłań. Należą do nich:
- nagłe obniżenie ciśnienia tętniczego
- omdlenie
- zawroty głowy
- siniak w miejscu wkłucia
- zakażenie w miejscu wkłucia.
Jeśli po flebotomii dojdzie do omdlenia, znacznego osłabienia uniemożliwiającego funkcjonowanie lub objawów miejscowych w miejscu wkłucia, np. zaczerwienienia, bólu i obrzęku, to należy się zgłosić do lekarza.
