Gęsta krew (zwiększona lepkość krwi) – co to znaczy, objawy, przyczyny i leczenie

Zwiększona lepkość krwi, czyli potocznie gęsta krew jest stanem, który może powodować powikłania związane z tym, że krew nie płynie swobodnie przez naczynia, zwłaszcza małe, co może pociągać za sobą ryzyko niedokrwienia tkanek i narządów oraz powstawania zakrzepów. Stan taki występuje głównie w przebiegu chorób układu krwiotwórczego, takich jak makroglobulinemia Waldenströma i szpiczak plazmocytowy.

„Gęsta krew”, czyli zwiększona lepkość krwi

Określenie „gęsta krew” nie jest terminem medycznym, ale potocznie odnosi się do zwiększonej lepkości krwi. Zwiększona lepkość krwi jest stanem, w którym występuje zwiększone tarcie między warstwami płynącej krwi. W uproszczeniu jest to sytuacja, w której krew jest zagęszczona i jest jej trudniej przeciskać się przez naczynia. Ma to znaczenie szczególnie w małych naczyniach krwionośnych, czyli w tzw. mikrokrążeniu. Prowadzi to do upośledzonego ukrwienia tkanek i narządów oraz stwarza ryzyko tworzenia się zakrzepów.

Od czego zależy lepkość krwi?

Lepkość krwi zależy przede wszystkim od:

• hematokrytu, czyli stosunku objętości krwinek czerwonych do objętości krwi, który jest najważniejszym czynnikiem determinującym lepkość krwi. Im większy hematokryt, tym większa lepkość krwi.
• lepkości osocza, które z kolei zależy przede wszystkim od stężenia białek osocza, zwłaszcza fibrynogenu i immunoglobulin
• właściwości krwinek czerwonych, czyli w uproszczeniu tego, czy krwinki są elastyczne i mogą zmieniać kształt, przechodząc przez naczynia oraz czy zbijają się w agregaty.

Gęsta krew a odwodnienie

Jedną z najczęstszych przyczyn „gęstej krwi” jest odwodnienie. Jest to odwracalny stan, który związany jest z utratą płynów np. z powodu biegunki, wymiotów, intensywnego pocenia, np. podczas ciężkiego wysiłku fizycznego w wysokich temperaturach, podczas gorączki, a także przy przyjmowaniu zbyt małej ilości płynów.

Zwiększona lepkość krwi – choroby

Zwiększona lepkość krwi może się wiązać z różnymi chorobami i stanami. Należą do nich:

• paraproteinemie, czyli choroby i stany, w których występuje nieprawidłowe zwiększone wytwarzanie różnych białek, np. immunoglobulin. Dzieje się tak np. u chorych na makroglobulinemię Waldenströma (nadprodukcja immunoglobuliny IgM) oraz rzadziej u pacjentów ze szpiczakiem plazmocytowym (nadprodukcja IgG i IgA)
• czerwienica prawdziwa, czyli choroba, w której dochodzi do nadprodukcji krwinek czerwonych, zwiększonego hematokrytu i co za tym idzie wzrostu lepkości krwi, co grozi powikłaniami zakrzepowymi
• zwiększone stężenie fibrynogenu związane z zakażeniami, nowotworami złośliwymi
• zwiększone stężenie krwinek białych w białaczkach
• zwiększone stężenie płytek krwi w nadpłytkowościach
• zespół metaboliczny i cukrzyca
• niedokrwistość sierpowata.

Zespół nadlepkości

Zespół nadlepkości jest stanem zagrożenia życia charakteryzującym się zwiększeniem lepkości krwi na skutek zwiększenia liczby elementów morfotycznych (czyli komórkowych, np. krwinek czerwonych albo białych) krwi obwodowej albo składników osocza (różnych białek). Występuje u osób chorych na nowotwory układu krwiotwórczego, kiedy dochodzi do nadprodukcji różnych białek, np. paraproteiny – immunoglobuliny (IgM, IgG, IgA), a także innych białek, np. krioglobuliny, hemaglutyniny tworzące agregaty (zlepki) krwinek czerwonych, które upośledzają przepływ krwi w małych naczyniach i prawidłowe ukrwienie tkanek.

Zespół nadlepkości krwi najczęściej występuje w:

• makroglobulinemii Waldenströma
• szpiczaku plazmocytowym (mnogim).

Bardzo rzadko może wystąpić w innych chorobach, np. reumatoidalnym zapaleniu stawów, czerwienicy prawdziwej.

Zwiększona lepkość krwi – objawy

Zwiększona lepkość krwi często nie powoduje charakterystycznych objawów. Mogą jej towarzyszyć:

• bóle i zawroty głowy
• zmęczenie
• zaburzenia koncentracji
• szum w uszach
• przejściowe zaburzenia widzenia
• krwawienia z błon śluzowych
• senność.

Czasem pojawiają się objawy sercowo-płucne, takie jak niewydolność serca, duszność, zawał serca, a czasem uszkodzenie nerek.

Zwiększona lepkość krwi – diagnostyka

Diagnostyka zwiększonej lepkości krwi opiera się przede wszystkim na badaniach krwi. Nie istnieje jedno badanie laboratoryjne, na podstawie którego można jednoznacznie ustalić rozpoznanie. Oprócz podstawowych badań, takich jak morfologia krwi z rozmazem, lekarz może skierować na wykonanie proteinogramu (elektroforezy białek surowicy), badanie stężenia fibrynogenu, parametrów krzepnięcia krwi. Istnieje także badanie lepkości osocza, ale jest to badanie specjalistyczne, które nie jest powszechnie dostępne.

Zwiększona lepkość krwi – leczenie

Zwiększona lepkość krwi jest objawem, a nie chorobą samą w sobie, dlatego jej leczenie zależy od przyczyny, czyli choroby podstawowej. W przypadku zwiększonej lepkości krwi zagrażającej powikłaniami doraźnymi, objawowym postępowaniem jest plazmafereza, czyli oczyszczanie osocza z elementów, których jest za dużo i powodują zwiększoną lepkość, np. konkretnych białek. Zwykle zabieg ten należy kilkukrotnie powtórzyć w odstępie kilkudniowym. Plazmafereza nie jest jednak leczeniem przyczynowym, tylko objawowym.