Zapotrzebowanie na jod w okresie ciąży

Suplementacja jodu u wszystkich kobiet w ciąży jest uzasadniona, gdyż korzyści wynikające z tej interwencji zdecydowanie przeważają nad ewentualnym ryzykiem.

Zwiększone zapotrzebowanie na jod w okresie ciąży

W ciąży znacznie zwiększa się zapotrzebowanie na jod, ponieważ:

• o ok. 50% zwiększa się produkcja tyroksyny (hormonu produkowanego przez tarczycę), która jest konieczna do zapewnienia stanu eutyreozy (prawidłowej funkcji hormonalnej tarczycy) w organizmie matki oraz zaspokojenia potrzeb płodu (zwłaszcza na początku ciąży)
• jest on transportowany do płodu w celu produkcji hormonów przez tarczycę dziecka, zwłaszcza w późniejszym okresie ciąży
• zwiększa się wydalanie tego pierwiastka z moczem.¹

Zobacz: Hormony tarczycy – trójjodotyronina (T₃) i tyroksyna (T₄)

Skutki niedoboru jodu w ciąży

W początkowym okresie ciąży rozwój ośrodkowego układu nerwowego płodu jest całkowicie zależny od produkcji tyroksyny w organizmie matki. Ciężki niedobór jodu powoduje matczyną i płodową hipotyroksynemię, prowadzącą do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, którego objawami są: opóźnienie rozwoju umysłowego i zaburzenia neurologiczne.²

Korzyści z suplementacji jodu w ciąży

W licznych badaniach wykonanych w regionach świata, w których występował znaczny niedobór jodu, wykazano, że suplementacja jodu w okresie przedciążowym lub w czasie ciąży ogranicza albo eliminuje ryzyko wystąpienia ciężkiego niedorozwoju umysłowego i zaburzeń neurologicznych u dzieci.³

Prawidłowa czynność tarczycy u kobiety w ciąży zależy od zgromadzonych zapasów jodu w okresie przedciążowym. Jeśli są one wystarczające, produkcja hormonu tarczycowego jest odpowiednia nawet w przypadku zwiększonego zapotrzebowania (przynajmniej w I trymestrze ciąży). Jeśli nie, rozwija się stan hipotyroksynemii o różnym nasileniu.^4,5

W większości badań zaobserwowano, że suplementacja jodu w okresie przedciążowym i w czasie ciąży w przypadku niewielkiego lub umiarkowanego niedoboru jodu ma korzystny wpływ na rozwój neuropsychologiczny dzieci.^11-16

Dzienne zapotrzebowanie na jod u kobiet w ciąży

Zalecane dzienne spożycie jodu u kobiet w ciąży ustalono na 220 µg (dla kobiet karmiących nawet 290 µg). Zapotrzebowanie to najprawdopodobniej nie może zostać pokryte wyłącznie podażą jodu w diecie (nawet w przypadku spożycia wzbogaconej w jod soli),¹⁰ dlatego Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników rekomenduje suplementację jodu u wszystkich kobiet ciężarnych bez chorób tarczycy w wywiadzie, w postaci tabletek w dawce 150–200 µg na dobę.

U kobiet z chorobami tarczycy suplementacja jodu powinna się odbywać pod kontrolą stężenia hormonów tarczycy i przeciwciał przeciwtarczycowych.

Bezpieczne dzienne spożycie jodu dla kobiet w ciąży

W USA maksymalne bezpieczne dzienne spożycie jodu dla kobiet w ciąży ustalono na 1100 µg, natomiast WHO uważa za nadmierne spożycie 600 µg dziennie. W dotychczasowych badaniach (dotyczących kobiet z niewielkim lub umiarkowanym niedoborem jodu) nie zaobserwowano działania niepożądanego nawet przy dawce 300 µg dziennie. Mimo pojawiających się wątpliwości panuje niemal powszechne przekonanie, że suplementacja jodu w dawce 150 µg jest u kobiet w ciąży uzasadniona i bezpieczna, a korzyści z niej wynikające są jednoznaczne i przeważają zdecydowanie nad ewentualnym ryzykiem.

Profilaktyka – program jodowania soli kuchennej

Niedobór jodu jest powszechny w krajach rozwijających się, ale stwierdza się go również w krajach rozwiniętych. Ocenia się, że na niedobór jodu narażone są 2/3 populacji krajów Europy Zachodniej i Środkowej.^6-7

Niedobór ten jest różny w poszczególnych regionach, a jego miarą jest wydalanie jodu z moczem. Ponieważ sama dieta nie zapewnia na ogół odpowiedniej podaży jodu, w większości państw wdrożono program jodowania soli kuchennej w nadziei na zmniejszenie niedoboru tego elementu. W Polsce program ten został zainicjowany już przed II wojną światową, a od 1997 r. prawnie zobligowano producentów soli do wzbogacania jej jodem. Działanie to zdecydowanie zwiększyło spożycie jodu i spowodowało, że Polska przestała być uznawana przez WHO za kraj, w którym występuje niedobór jodu. Obecnie obowiązuje rozporządzenie ministra zdrowia z 2002 r., które opiera profilaktykę jodową wyłącznie na wzbogacaniu soli przeznaczonej do spożycia przez ludzi w jodek potasu lub jodan potasu, tak aby 100 g soli kuchennej zawierało 2,3±0,77 mg jodu.⁸

Polecamy: Sól – która najlepsza?

Jod w ciąży – podsumowanie

1. Jod pełni kluczową rolę w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego u płodu, a jego niedobór może skutkować opóźnieniem rozwoju umysłowego i zaburzeniami neurologicznymi u noworodków.
2. U kobiet z prawidłową podażą jodu przed ciążą przez okres 1–2 lat gromadzą się zapasy pokrywające zwiększone zapotrzebowanie na hormony tarczycy w pierwszych miesiącach ciąży.
3. Suplementacja jodu u wszystkich kobiet w ciąży jest uzasadniona, gdyż korzyści wynikające z tej interwencji zdecydowanie przeważają nad ewentualnym ryzykiem.
4. Stosowanie dawki suplementacyjnej (150–200 µg jodu dziennie) u kobiet bez chorób tarczycy w wywiadzie jest bezpieczne.