Dostęp do fizjoterapii uroginekologicznej jest ograniczony, bo brakuje systemowych rozwiązań wprowadzających tego typu postępowanie do koszyka świadczeń gwarantowanych NFZ. Krajowa Izba Fizjoterapeutów oraz inne organizacje branżowe podejmują starania o zmianę tej sytuacji – mówi dr hab. Kuba Ptaszkowski, prof. UM we Wrocławiu z Zakładu Fizjoterapii Klinicznej i Rehabilitacji Uniwersyteckiego Centrum Fizjoterapii i Rehabilitacji, kierownik Pracowni Rehabilitacji Urologicznej w Centrum Profilaktyki i Rehabilitacji Creator we Wrocławiu oraz członek Interdyscyplinarnej Rady Ekspertów Krajowej Rady Fizjoterapeutów.
Fot. Adobe Stock
Jerzy Dziekoński: W jakich wskazaniach można stosować fizjoterapię urologiczną i uroginekologiczną? W jakich stosuje się ją najczęściej?
Dr hab. Kuba Ptaszkowski: Fizjoterapia uroginekologiczna to specjalistyczna dziedzina fizjoterapii koncentrująca się na profilaktyce oraz leczeniu dysfunkcji w obrębie miednicy i dolnych dróg moczowych zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Zabiegi mają na celu eliminację problemów związanych między innymi z nietrzymaniem moczu, obniżeniem narządów rodnych, przewlekłymi zespołami bólowymi czy zaburzeniami proktologicznymi. Fizjoterapia urologiczna i uroginekologiczna jest szeroko stosowana w leczeniu zaburzeń związanych z nietrzymaniem moczu (zarówno wysiłkowym, naglącym, jak i wynikającym z przepełnienia), przygotowaniu do zabiegów chirurgicznych w zakresie urologii i ginekologii oraz rehabilitacji po nich. Jest szczególnie istotna po operacjach gruczołu krokowego, przy obniżeniu narządów miednicy, w rehabilitacji okołoporodowej, przy przewlekłych bólach miednicy oraz zaburzeniach seksualnych jako terapia uzupełniająca leczenie. Najczęstszym wskazaniem do fizjoterapii uroginekologicznej jest nietrzymanie moczu, przewlekłe zespoły bólowe czy zaburzenia statyki narządów rodnych.
Czy są badania naukowe potwierdzające skuteczność tej metody?
Tak, istnieje wiele badań naukowych potwierdzających skuteczność fizjoterapii uroginekologicznej, zwłaszcza treningu mięśni dna miednicy. Przegląd systematyczny z 2018 roku opublikowany przez Cochrane Database of Systematic Reviews* jednoznacznie wskazuje, że trening mięśni dna miednicy może skutecznie wyeliminować lub ograniczyć objawy wysiłkowego nietrzymania moczu, a także innych rodzajów nietrzymania moczu. Trening ten zmniejsza liczbę epizodów nietrzymania moczu, ilość wycieku mierzoną krótkimi testami podpaskowymi w warunkach klinicznych oraz objawy zgłaszane przez pacjentki w kwestionariuszach specyficznych dla nietrzymania moczu. Dodatkowo autorzy analizy ekonomicznej dołączonej do tego przeglądu stwierdzili, że trening mięśni dna miednicy wygląda obiecująco pod względem efektywności kosztowej. Wyniki te sugerują, że trening ten powinien być włączony do programów pierwszego rzutu leczenia zachowawczego kobiet z nietrzymaniem moczu.
W przypadku innych zaburzeń uroginekologicznych – takich jak obniżenie narządów miednicy, przewlekły ból miednicy czy zaburzenia seksualne – rośnie liczba badań oceniających skuteczność nowoczesnych technik fizjoterapeutycznych, w tym elektroterapii, biofeedbacku, wysoko indukcyjnego pola elektromagetycznego oraz terapii manualnej. W tych obszarach potrzebne są jednak kolejne wysokiej jakości badania naukowe, które pozwolą jednoznacznie określić efektywność poszczególnych metod terapeutycznych.
Czy są wytyczne dotyczące protokołów ćwiczeń? Czy jedne są bardziej skuteczne, inne mniej? Czy ma znaczenie stosowanie urządzeń do biofeedbacku?
Tak, istnieją oficjalne wytyczne dotyczące protokołów ćwiczeń stosowanych w rehabilitacji uroginekologicznej. European Association of Urology (EAU) rekomenduje leczenie zachowawcze dysfunkcji dna miednicy jako terapię pierwszego rzutu, szczególnie podkreślając znaczenie kompleksowej i skoordynowanej rehabilitacji. W ramach zalecanych metod znajdują się: terapia behawioralna, terapia manualna, trening wzmacniający mięśnie dna miednicy oraz wykorzystanie biofeedbacku (biologicznego sprzężenia zwrotnego).
Z kolei International Continence Society (ICS) zwraca szczególną uwagę na standaryzację protokołów leczenia, jasno podkreślając znaczenie treningu mięśni dna miednicy. ICS zaleca, aby ćwiczenia te były zindywidualizowane, dostosowane do możliwości oraz potrzeb pacjenta, realizowane pod kontrolą specjalisty i oparte na regularnej ocenie postępów terapii. Biofeedback jest uznawany za cenne narzędzie wspomagające proces rehabilitacji, szczególnie u pacjentów mających trudności ze świadomą aktywacją odpowiednich grup mięśniowych. Chociaż istnieją dowody, że protokoły wzbogacone o biofeedback są bardziej efektywne niż ćwiczenia bez dodatkowej kontroli, ICS podkreśla, że podstawowym czynnikiem skuteczności pozostaje właściwa technika oraz systematyczność ćwiczeń.
Podsumowując, zarówno EAU, jak i ICS zgodnie zalecają indywidualnie dopasowaną, nadzorowaną rehabilitację mięśni dna miednicy z możliwością zastosowania biofeedbacku jako metody wspierającej efektywność terapii. Ważne jest, aby protokoły ćwiczeń były regularnie oceniane i dostosowywane do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Czy rehabilitacja uroginekologiczna ma umocowanie w publicznym systemie ochrony zdrowia? Czy jest finansowana ze środków publicznych Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ)?
Aktualnie rehabilitacja urologiczna i uroginekologiczna w Polsce nie jest kompleksowo refundowana przez NFZ. Usługi w tym zakresie są w większości realizowane komercyjnie w placówkach prywatnych. Dostęp do fizjoterapii uroginekologicznej jest ograniczony, co wynika przede wszystkim z braku systemowego rozwiązania wprowadzającego kompleksowe postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne do koszyka świadczeń gwarantowanych NFZ. Krajowa Izba Fizjoterapeutów oraz inne organizacje branżowe podejmują starania o zmianę tej sytuacji, dążąc do wprowadzenia rehabilitacji urologicznej i uroginekologicznej do publicznego finansowania jako świadczenia gwarantowanego.
Rozmawiał Jerzy Dziekoński
* Dumoulin C., Cacciari L.P., Hay‐Smith E.J.C.: Pelvic floor muscle training versus no treatment, or inactive control treatments, for urinary incontinence in women. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 10, Art. No.: CD005654. DOI: 10.1002/14651858.CD005654.pub4. Dostęp 28 marca 2025.
