Czkawka u noworodka i niemowlęcia to zwykle niegroźny, samoistnie ustępujący objaw, który pojawia się najczęściej po karmieniu. Wynika z nadmiernego i szybkiego przepełnienie żołądka. Choć czkawka jest zjawiskiem fizjologicznym i nie wymaga leczenia, jej przedłużanie się może wymagać konsultacji z pediatrą.
Co to jest czkawka?
Czkawka to nagle pojawiające się mimowolne skurcze przepony i mięśni międzyżebrowych poprzedzone nagłym zamknięciem głośni. Charakterystyczny dźwięk towarzyszący czkawce ma związek z przerywanym przepływem powietrza do płuc.
Przyczyny i mechanizm czkawki u noworodków i niemowląt
Zwykle jest to objaw samoograniczający się, tzn. czas trwania nie przekracza kilku minut. Najczęściej powodem jej pojawienia się jest nadmierne i szybkie przepełnienie żołądka (obserwowane np. u niemowląt łapczywie przyjmujących pokarm). Objaw ten zwykle zmiejsza się wraz z rozwojem narządów i dojrzewaniem niemowlęcia. Utrzymywanie się objawu powyżej 48 godzin pozwala na rozpoznanie czkawki przedłużającej się, powyżej zaś 2 miesięcy formy przewlekłej, opornej i trudnej do leczenia.
Czkawka jest spowodowana stymulacją zakończeń nerwowych unerwiających przede wszystkim ściany klatki piersiowej i jamy brzusznej. Pobudzenie ośrodka czkawki w mózgu w przebiegu, np. nowotworów jest przyczyną czkawki przewlekłej.
Kiedy czkawka u niemowlęcia wymaga diagnostyki lub wizyty u lekarza
Krótkotrwałe epizody czkawki u niemowląt nie wymagają żadnych badań diagnostycznych.
Pojawienie się czkawki przedłużającej się lub przewlekłej wymaga zebrania dokładnego wywiadu oraz badania lekarskiego.
Badania dodatkowe wykonuje się w zależności od podejrzeń. Podejrzenie patologii w obrębie przewodu pokarmowego wymaga wykonania badania USG jamy brzusznej, ewentualnie gastroezofagoskopii, pH-metrii, manometrii itd., a współistnienie objawów neurologicznych poszerzenia diagnostyki o badania obrazowe ośrodkowego układu nerwowego (np. tomografia komupterowa głowy, rezonans magnetyczny).
Jak postępować przy czkawce u noworodka i niemowlęcia
Czkawka przemijająca nie wymaga żadnej interwencji medycznej, szczególnie u zdrowych noworodków i niemowląt. Niejednokrotnie wystarczy zmiana pozycji dziecka do pionowej, która sprzyja wydostaniu się nadmiaru gazów z wypełnionego żołądka.
U niemowląt z nawracającymi epizodami czkawki powinno się zalecić karmienie w momencie spokoju dziecka zanim będzie bardzo głodne.
Kiedy czkawka u niemowlęcia wymaga wizyty u lekarza
Obserwacji wymagają epizody zaburzające prawidłowe odżywianie i sen niemowlęcia.
W razie nawracania epizodów, szczególnie czkawki przedłużającej się konieczne jest zbadanie przez lekarza pierwszego kontaktu.
Leczenie czkawki przewlekłej – kiedy stosuje się leki
Lekiem zarejestrowanym do leczenia czkawki przewlekłej, przede wszystkim u osób dorosłych, jest chlorpromazyna, ale należy pamiętać, że leczenie to związane jest z możliwością wystąpienia działań niepożądanych. Z innych wymienić należy metoklopramid oraz baklofen, chociaż włączenie ich wymaga wykluczenia wielu przyczyn chorób organicznych, które mogą odpowiadać za czkawkę.
