Kostniak kostninowy (kostnawy) to łagodny guz, który występuje zwykle w kościach długich, najczęściej w kości udowej. Kostniaki najczęściej są rozpoznawane u młodych mężczyzn. Objawem kostniaka jest przede wszystkim ból, który może być bardzo silny, zwłaszcza w nocy i który ustępuje po przyjęciu niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Leczenie zależy od objawów kostniaka. Kostniaki zwykle ustępują samoistnie (bez leczenia) po kilku latach.
Co to jest kostniak kostninowy (kostnawy)?
Kostniak kostninowy (kostnawy) jest łagodnym guzem (nowotworem), który występuje w kościach. Zwykle kostniaki występują w trzonach kości długich, do których należą m. in.:
- kość udowa
- kość piszczelowa
- kość ramienna
- kość promieniowa
- kość łokciowa
- kość strzałkowa
- obojczyk
- żebra
- paliczki u palców dłoni.
Kostniaki mają zdolność wydzielania prostaglandyn, czyli substancji będących przekaźnikiem biorącym udział w procesie odczuwania bólu, dlatego też osoby z kostniakiem mają dolegliwości bólowe, czasem bardzo silne, które nasilają się w nocy. Charakterystyczne jest, że bóle te ustępują po przyjęciu niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ, np. ibuprofen), ponieważ działają one na syntezę prostaglandyn, a silniejsze leki przeciwbólowe, np. opioidowe są mniej skuteczne.
Kostniaki stanowią około 12% łagodnych nowotworów kości.
Kostniaki – u kogo i gdzie występują?
Kostniaki zwykle pojawiają się w drugiej dekadzie życia, choć mogą występować także u małych dzieci. Najczęściej występują na kończynie dolnej – najczęstszą lokalizacją jest bliższy odcinek kości udowej (czyli udo bliżej biodra niż kolana). Zwykle kostniak występuje jako guz pojedynczy. Mężczyźni chorują dwa do trzech razy częściej niż kobiety.
Kostniak kostnawy – objawy
Kostniaki powodują stopniowo narastający ból, który nasila się w nocy i może, ale nie musi, się wiązać z aktywnością fizyczną. Ból, jak wspomniano, jest łagodzony przez niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), zwykle w ciągu od 20 do 25 minut po przyjęciu leku.
U pacjentów, u których kostniak jest zlokalizowany w okolicy stawu biodrowego stwierdza się zmniejszony zakres ruchu w biodrze.
Część kostniaków nie powoduje objawów.
Objawy kostniaka na kończynach dolnych u dzieci
U dzieci z kostniakami zlokalizowanymi na kończynach dolnych mogą się pojawić objawy, takie jak:
- utykanie
- widoczne powiększenie obwodu kończyny
- zanik mięśni
- różnica w długości nóg
- deformacje kości
- przykurcze mięśni i miejscowa tkliwość (czyli ból podczas nacisku) w miejscu kostniaka.
Kostniak kostnawy – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad i zbada pacjenta. Następnie zleci badania obrazowe. W pierwszej kolejności wykonuje się zwykle rentgenogram (RTG), ponieważ kostniaki w większości są widoczne na RTG.
Część kostniaków jednak nie jest widoczna w RTG i wówczas konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej. W badaniu metodą rezonansu magnetycznego kostniaki są także widoczne, ale ich dokładne rozpoznanie może być trudne (mogą wyglądać podobnie jak inne zmiany), dlatego preferowaną metodą diagnostyki obrazowej jest właśnie tomografia komputerowa.
Kostniak kostninowy – leczenie
Leczenie zależy od objawów, które powoduje kostniak. Kostniaki są guzami łagodnymi, co oznacza, że nie powodują przerzutów i uogólnionej choroby nowotworowej, ale mogą powodować przykre objawy związane ze swoją obecnością w danym miejscu. Większość kostniaków ustępuje po kilku latach bez leczenia.
Jeśli kostniak nie powoduje objawów lub powoduje niewielki ból, który jest łatwy do opanowania niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, kostniaki można pozostawić do obserwacji, która polega na cyklicznym wykonywaniu badań obrazowych co kilka miesięcy (4–6 mies.).
Jeśli kostniak powoduje objawy, np. nieznośny ból, utykanie, skoliozę, to konieczne jest leczenie chirurgiczne.
Kostniak kostninowy – rokowanie
Nieleczone kostniaki zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku lat.
Chirurgiczne usunięcie guza zazwyczaj powoduje ustąpienie dolegliwości bólowych. Jeśli guz nie zostanie usunięty w całości, to może dojść do nawrotu.
Kostniak kostninowy - częste pytania pacjentów
Czy kostniak kostninowy jest groźny?
Kostniak jest nowotworem łagodnym, co oznacza, że nie powoduje przerzutów i uogólnionej choroby nowotworowej, więc nie stanowi zagrożenia życia. W tym sensie można powiedzieć, że nie jest groźny. Jednak może powodować bardzo przykre objawy, silny ból, a także prowadzić do uszkodzenia kości, w której się znajduje, a więc upośledzenia funkcji układu ruchu, np. utykania, złamania patologicznego.
Czy kostniak kostninowy boli?
Tak, kostniak może powodować dolegliwości bólowe, nawet bardzo silne. Ból może nasilać się w nocy. Typowe dla kostniaka jest to, że ból ten łatwo ustępuje pod wpływem leczenia niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLZP), a silniejsze leki przeciwbólowe nie działają tak dobrze.
