Nerwiak nerwu słuchowego (przedsionkowo-ślimakowego) to niezłośliwy guz, który rośnie na przebiegu nerwu i może powodować rożne objawy dotyczące słuchu i równowagi. Zwykle rośnie bardzo powoli i występuje po jednej stronie (dotyczy jednego ucha). Leczenie zależy od wielkości, szybkości wzrostu guza, a także od objawów, które powoduje. U części pacjentów wzrost guza się zatrzymuje
Co to jest nerwiak nerwu słuchowego (przedsionkowo-ślimakowego)?
Nerwiak nerwu słuchowego (przedsionkowo-ślimakowego) to łagodny nowotwór, który powstaje na przebiegu nerwu słuchowego. Nerw przedsionkowo-ślimakowy jest nerwem czaszkowym i pierwszym ogniwem drogi słuchowej, czyli bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu słuchu, a także w mechanizmach związanych z równowagą.
Nerwiaki nerwu przedsionkowo-ślimakowego wywodzą się z komórek osłonki nerwowej, czyli tzw. komórek Schwanna. Z tego względu nazywa się je czasem także osłoniakami nerwu przedsionkowego, nerwiakami osłonkowymi nerwu przedsionkowego, Schwannoma nerwu przedsionkowo-ślimakowego, a czasem także nerwiakami akustycznymi.
Nerwiaki nerwu przedsionkowo-ślimakowego zwykle rosną bardzo powoli i występują po jednej stronie (czyli dotyczą jednego ucha).
Rodzaje nerwiaków nerwu słuchowego
Istnieją dwa rodzaje nerwiaków nerwu przedsionkowego:
- sporadyczne, czyli występujące jednostronnie nerwiaki. Nerwiaki takie rosną tylko po jednej stronie, co ma miejsce u 95% pacjentów. Nie mają związku z dziedziczeniem. Sporadyczne nerwiaki nerwu słuchowego mogą się rozwinąć w każdym wieku, ale najczęściej występują u osób w wieku od 30 do 60 lat.
- uwarunkowane genetycznie, obustronne nerwiaki nerwu słuchowego. Nerwiaki występujące po obu stronach (dotyczą obu uszu) dotyczą osób z neurofibromatozą typu 2. U tych osób występują wówczas także inne guzy podobne do nerwiaka Schwanna w różnych częściach ciała.
Jak często występują nerwiaki nerwu przedsionkowo-ślimakowego?
Nerwiaki nerwu przedsionkowo-ślimakowego zwykle (95%) występują po jednej stronie, czyli dotyczą jednego ucha. Stanowią ok. 8% guzów wewnątrzczaszkowych u dorosłych. Zapadalność szacuje się na 1 przypadek na 100 000 osób, z tendencją wzrostową w związku z ciągle wzrastającą powszechnością badań obrazowych, co umożliwia wykrycie małych nerwiaków, które nie powodują żadnych objawów. Najczęściej są diagnozowane u osób w wieku między 30. a 60. rokiem życia. Częściej chorują kobiety. Mediana wieku zachorowania wynosi około 50 lat.
Nerwiak nerwu słuchowego – objawy
Na początku nerwiak nerwu słuchowego może nie powodować żadnych objawów lub łagodne objawy, łatwe do przeoczenia przez pacjenta. Ze względu na to, że guz rośnie zwykle powoli, to objawy mogą się rozwijać latami.
Objawy nerwiaka nerwu słuchowego obejmują:
- pogorszenie słuchu, które zwykle powoli narasta w ciągu miesięcy lub nawet lat. W rzadkich przypadkach utrata słuchu może być nagła. Zaburzenia słuchu zwykle dotyczą tylko jednego ucha.
- dzwonienie lub szum w uchu (zob. Szumy uszne: przyczyny, objawy i leczenie. Jak pozbyć się szumu w uszach?)
- zaburzenia równowagi
- zawroty głowy
- uczucie pełności w uchu lub zatkanego ucha.
Duże nerwiaki mogą powodować
- drętwienie twarzy po jednej stronie
- osłabienie mięśni twarzy lub niedowład mięśni twarzy po jednej stronie
- uporczywe bóle głowy
- niewyraźne lub podwójne widzenie
- problemy z koordynacją poruszania ręką i nogą po jednej stronie ciała
- zmiany barwy głosu
- trudności z połykaniem (dysfagia).
W rzadkich przypadkach nerwiak może urosnąć na tyle, by uciskać pień mózgu i zagrażać życiu.
Nerwiak nerwu słuchowego – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. U osób z podejrzeniem nerwiaka nerwu słuchowego wykonuje się badanie laryngologiczne i neurologiczne.
Następnie lekarz może skierować pacjenta na badania dodatkowe, takie jak:
- audiometria, czyli badanie słuchu
- badania obrazowe, zwykle rezonans magnetyczny (MRI), które jest bardzo dokładne i można w nim uwidocznić nawet bardzo małego nerwiaka.
Część nerwiaków wykrywa się przypadkowo podczas rezonansu magnetycznego wykonywanego z innego powodu. Takie nerwiaki stwierdza się wówczas na bardzo wczesnym, bezobjawowym etapie choroby.
Nerwiak nerwu słuchowego – leczenie
Leczenie nerwiaka nerwu przedsionkowego zależy od tego, jak duży i gdzie dokładnie zlokalizowany jest guz, jakie i jak bardzo nasilone objawy powoduje guz, a także w jakim wieku i stanie zdrowia jest pacjent.
W części przypadków, kiedy guz jest mały i nie powoduje objawów, a dotyczy to zwykle guzów, które są przypadkowo wykryte podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów, lekarz może zaproponować obserwację (tzw. postawa wyczekująca). Oznacza to monitorowanie wielkości guza w wykonywanych regularnie badaniach obrazowych – rezonansie magnetycznym, zwykle co 6–12 miesięcy. Należy być także uważnym, czy nie pojawiają się jakiekolwiek objawy związane z występowaniem guza i w razie ich pojawienia się, zgłosić się niezwłocznie do lekarza. Nawet u około połowy osób, którym proponuje się takie postępowanie, dochodzi do zahamowania wzrostu guza.
Jeśli guz rośnie lub powoduje objawy, wówczas stosuje się leczenie chirurgiczne. Istnieje kilka technik usuwania nerwiaka nerwu słuchowego. Technika operacji zależy od wielkości guza, stanu słuchu i innych czynników.
Celem operacji jest bezpieczne usunięcie guza, czyli takie, które nie uszkodzi innych struktur, m.in. nerwu twarzowego. Usunięcie całego guza nie zawsze jest możliwe. Na przykład, jeśli guz znajduje się zbyt blisko ważnych części mózgu lub nerwu twarzowego, można usunąć tylko część guza. Operację usunięcia nerwiaka nerwu słuchowego wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Dostęp do guza chirurg uzyskuje przez ucho lub niewielki otwór w czaszce.
Inną metodą leczenia jest radioterapia, czyli naświetlanie guza. Najczęściej stosowana jest radiochirurgia stereotaktyczna, czyli metoda polegająca na podaniu wielu małych wiązek promieni gamma precyzyjnie do guza. Wiązki te spotykają się (przecinają się) w miejscu, gdzie jest guz, a więc napromieniowanie innych tkanek jest dużo mniejsze. Leczenie to nie wymaga wykonywania nacięcia głowy. Często się ją stosuje, jeśli guz jest mały – o średnicy mniejszej niż 2,5 centymetra. Radioterapię można również zastosować u osób, u których z różnych przyczyn nie można przeprowadzić operacji. Należy wziąć pod uwagę, że czasem na efekty radiochirurgii należy czekać kilka tygodni lub miesięcy.
Nowoczesną metodą jest terapia protonowa.
Rzadko stosuje się chemioterapię.
Po leczeniu konieczna może być rehabilitacja przedsionkowa.
Czy nerwiak nerwu przedsionkowego jest niebezpieczny?
Choć nerwiak nerwu przedsionkowego nie jest nowotworem złośliwym (nie daje przerzutów i nie powoduje uogólnionej choroby), to ze względu na swoją lokalizację może być niebezpieczny. Nerwiak rośnie w ośrodkowym układzie nerwowym, w czaszce, która jest zamkniętą puszką, a więc może uciskać inne struktury i powodować groźne dla zdrowia i życia objawy zwiększonego ciśnienia środczaszkowego, ucisku na pień mózgu oraz porażenia nerwów czaszkowych. Dotyczy to dużych nerwiaków, które występują u około co piątej osoby z nerwiakiem przedsionkowym.
