Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Ciepło terapeutyczne

dr hab. Maciej Płaszewski,
Zakład Fizjoterapii, Wydział Turystyki i Zdrowia w Białej Podlaskiej,
Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Definicja i zastosowanie

Ciepłolecznictwo (termoterapia) polega na zastosowaniu czynników fizycznych do dostarczania ciepła do całego ciała lub podwyższenia temperatury wybranych tkanek w celu utrzymania zdrowia lub leczenia chorób i dysfunkcji.

Najczęstsze zastosowania terapeutyczne miejscowych zabiegów cieplnych:

  • przewlekłe schorzenia reumatoidalne – przeciwbólowo i przeciw objawom sztywności stawów,
  • przyspieszanie procesów naprawczych i gojenia się tkanek miękkich,
  • przykurcze pooparzeniowe,
  • uszkodzenia urazowe (obrażenia) rąk,
  • zapalenia pochewek ścięgnistych i torebek stawowych,
  • przewlekłe schorzenia zwyrodnieniowe stawów,
  • bóle krzyża, bóle kręgosłupa szyjnego,
  • zespół bolesnego barku.

Geneza, założenia, cele

Lecznicze, łagodzące, kojące i relaksujące działanie ciepła było od zawsze doceniane, natomiast ciepłolecznictwo polegające na zastosowaniu tzw. czynników fizycznych (fizykalnych), dostarczanych przez specjalne urządzenia lub substancje, rozwinęło się w XX wieku.

Reakcje fizjologiczne i spodziewane efekty terapeutyczne:

  • Przy przegrzewaniu całego ciała dotyczą reakcji m.in. układu krążenia (redystrybucji przepływu krwi, spadku ciśnienia skurczowego i nasilenia pracy serca), układu hormonalnego oraz odwodnienia i utraty elektrolitów wraz z potem; działanie ciepła na całe ciało ma prowadzić do wywoływania reakcji obronnych organizmu na stres termiczny i – w efekcie – do poprawy zdrowia. Spodziewane efekty terapeutyczne i zdrowotne to zwiększenie odporności organizmu, zmniejszenie skłonności do przeziębień, działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe oraz poprawa nastroju.
  • Reakcje przy przegrzewaniu miejscowym przedstawiono na rycinie.

(kliknij, by powiększyć)

Opis

Zabiegi ciepłolecznicze można podzielić na dwie podstawowe kategorie:

Zabiegi ogólne:

  • sauna sucha tradycyjna,
  • sauna w pomieszczeniu ogrzewanym promieniowaniem podczerwonym (IRA) i dalekim promieniowaniem podczerwonym (IRC)
  • sauna (łaźnia) wilgotna,
  • łaźnia sucha szafkowa,
  • budki rozgrzewające typu „Polano”,
  • inne zabiegi cieplne ogólne niezaliczane typowo do działu fizykoterapii „ciepłolecznictwo” (kąpiele w ciepłej wodzie, kąpiele borowinowe).

Zabiegi miejscowe:

  • zabiegi parafinowe (okłady, tzw. rękawiczki i skarpety parafinowe),
  • podgrzewane okłady żelowe różnych typów,
  • okłady z fango i parafango,
  • poduszki elektryczne,
  • zabiegi z użyciem urządzeń przepływowych (tzw. fluidoterapia),
  • zabiegi rozgrzewające strumieniem gorącego powietrza,
  • inne zabiegi cieplne miejscowe niezaliczane typowo do działu fizykoterapii „ciepłolecznictwo” (kąpiele wirowe, półkąpiele, zabiegi ultradźwiękowe, zabiegi diatermii krótkofalowej i mikrofalowej).

Bardzo wiele zabiegów fizykalnych polega na dostarczaniu lub na wytwarzaniu w różny sposób ciepła w tkankach. Dlatego efekt cieplny występuje także z zastosowaniem niektórych zabiegów nienależących do – umownie sklasyfikowanej – grupy zabiegów nazwanej zabiegami ciepłoleczniczymi (np. zabiegi diatermii, cieplne zabiegi ultradźwiękowe, zabiegi hydroterapii z użyciem ciepłej wody), a niekiedy niekojarzonych bezpośrednio z fizykoterapią (np. masaż ręczny). Ponadto, różne rodzaje zabiegów (naświetlania promieniowaniem podczerwonym, ciepłe kąpiele) służą do wywoływania podobnych efektów, natomiast różnią się pomiędzy sobą mechanizmami transferu ciepła i niektórymi cechami specyficznymi oraz potencjalnymi skutkami ubocznymi (np. naświetlania mogą wysuszać skórę). Dlatego wprowadzono umowne podziały rodzajów zabiegów:

  • Klasyfikacja odnosząca się do lokalizacji efektu cieplnego w ciele: ciepło powierzchniowe i ciepło głębokie. Niektóre zabiegi (np. podgrzewane okłady żelowe) polegają na rozgrzewaniu skóry i tkanek podskórnych, a inne (ultradźwięki, diatermie) służą do wywoływania efektów cieplnych w głębiej położonych strukturach.
  • Klasyfikacja odnosząca się do właściwości źródła ciepła: ciepło suche (naświetlania lampami IR, sauna sucha, łaźnia sucha szafkowa) i ciepło wilgotne (ciepłe kąpiele, łaźnie parowe, okłady borowinowe).
  • Klasyfikacja odnosząca się do mechanizmów fizycznych przegrzewania: przewodzenie (kąpiele, okłady parafinowe, podgrzewane okłady żelowe, poduszki elektryczne, zabiegi z użyciem fango) i radiacja (naświetlania lampami rozgrzewającymi, diatermie, sauna). Specyficznymi mechanizmami są: produkcja ciepła poprzez oddziaływanie fali mechanicznej (ultradźwięki, masaż) i tarcia, masaż oraz przez przepływ prądu (zwłaszcza prądu stałego).

Typowe przeciwwskazania:

  • Do stosowania miejscowych zabiegów ciepłoleczniczych:

    • zaburzenia czucia ciepła lub utrudnione porozumiewanie się z pacjentem (obszary skóry o obniżonym czuciu, ale także zaburzenia z powodu leków albo stanu psychicznego),
    • w miejscach występowania ostrego lub nasilonego procesu zapalnego (ciepło nasili proces zapalny),
    • w okolicy nowotworu (ciepło może działać stymulująco i sprzyjać powstawaniu przerzutów),
    • w okolicach żylaków i w zaawansowanej miażdżycy tętnic kończyn,
    • w okolicach krwawienia,
    • u kobiet w ciąży (w okolicy miednicy, kręgosłupa lędźwiowego i brzucha).
  • Do stosowania ogólnych zabiegów ciepłoleczniczych:

    • przebyty zawał serca (chociaż niektóre badania wskazują na korzyści z korzystania z sauny u osób po zawale, przyzwyczajonych wcześniej do tych zabiegów),
    • niestabilna choroba wieńcowa,
    • zwężenie aorty,
    • znaczne niedociśnienie ortostatyczne,
    • gorączka,
    • niektóre choroby skóry,
    • wczesny okres ciąży (podejrzenie działania teratogennego lub ryzyka poronienia),
    • spożycie alkoholu (często kojarzone z pobytem w saunie: stanowi ryzyko spadku ciśnienia krwi, arytmii i nagłej śmierci).

Zagrożenia i efekty niepożądane:

  • Oparzenia,
  • Zapalenie rogówki (naświetlania lampami IR),
  • Opóźnienie czasu reakcji (np. podczas jazdy samochodem),
  • Zasłabnięcia – i upadki lub utonięcia (intensywne zabiegi ogólne, kąpiele),
  • Spadek ciśnienia, inne zaburzenia czynności układu krążenia, nagła śmierć sercowa (intensywne zabiegi ogólne).

Środki ostrożności przy zabiegach ciepłoleczniczych dotyczą w większości postępowania terapeutów (dobór temperatury działającego czynnika, czasu nagrzewania, monitorowanie reakcji pacjentów, zachowanie zasad obsługi sprzętu i stosowanie środków i wyposażenia ochronnego(np. okularów ochronnych) podczas naświetlań). Jednak warto wiedzieć, że zasypianie podczas zabiegu jest niewskazane (brak możliwości ostrzeżenia personelu w przypadku niepożądanych reakcji) i że zabiegi cieplne mogą skutkować wydłużeniem czasu reakcji.

Najczęściej stosowane miejscowe zabiegi cieplne z wykorzystaniem przewodnictwa cieplnego:

  • Żele podgrzewane. Okłady różnych typów są podgrzewane w kuchence mikrofalowej lub w specjalnych tankach (kuchenkach) wypełnionych wodą. Stąd wyróżnia się okłady suche i okłady wilgotne. Okłady łatwo dostosowują się do powierzchni ciała i mają dobre właściwości termiczne. Należy pamiętać o stosowaniu warstwy izolacyjnej (ręcznik) i możliwości oparzenia w przypadku wypłynięcia żelu z uszkodzonego woreczka.

  • Poduszki elektryczne. Mogą służyć (także w domu) w celu rozluźniania napiętych mięśni, działania przeciwbólowego i aby poprawić miejscowe krążenie krwi oraz do przygotowania do innych zabiegów i ćwiczeń leczniczych. Ponieważ nie stygną, trzeba zachować szczególną ostrożność i czujność podczas wykonywania zabiegu.

Dowody naukowe

Na podstawie stosunkowo niewielkiej liczby wiarygodnych badań naukowych opublikowano kilka międzynarodowych wytycznych postępowania fizjoterapeutycznego z zastosowaniem zabiegów ciepłoleczniczych w leczeniu schorzeń reumatoidalnych, zwyrodnieniowych stawów i bólów krzyża. Stosunkowo najlepiej poparte wynikami badań jest stosowanie ultradźwięków, ale ostatnio ukazują się także publikacje dotyczące skuteczności kąpieli parafinowych w niektórych dysfunkcjach stawów obwodowych. Bada się także stosowanie kąpieli w saunie, w tym u osób z chorobami układu krążenia.

Rozpowszechnienie

Różne rodzaje zabiegów tracą na popularności (naświetlania lampami IR, tradycyjne zabiegi wodolecznicze), inne są nadal powszechnie stosowane (sauna, żele podgrzewane), a zainteresowanie niektórymi wydaje się powracać (zabiegi parafinowe).

Data utworzenia: 07.10.2015
Ciepło terapeutyczneOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?