×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Insulinooporność to mechanizm patofizjologiczny

Iga Leszczyńska

Jak podkreśla prof. Wojciech Bik, insulinooporność nie jest jednostką chorobową, a mechanizmem patofizjologicznym, zaburzeniem metabolicznym. Prawidłowa dieta odgrywa kluczową rolę w jej leczeniu, jak i w jej zapobieganiu - dodaje.

Prof. Wojciech Bik to endokrynolog, zastępca dyrektora ds. naukowych i dydaktycznych CMKP w Warszawie i kierownik Zakładu Neuroendokrynologii Klinicznej CMKP oraz wiceprezes Polskiego Towarzystwa Neuroendokrynologii.


Źródło: iStock

  • Konsekwencją otyłości i insulinooporności jest cukrzyca typu 2 oraz zwiększone ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, zawał serca czy udar mózgu
  • O insulinooporności świadczyć mogą takie objawy jak otyłość brzuszna czy ciemnobrązowe przebarwienia na skórze w okolicy karku lub pod pachami (tzw. rogowacenie ciemne)
  • W badaniach laboratoryjnych do rozpoznania, a częściej potwierdzenia insulinooporności, stosujemy ocenę stężenia insuliny na czczo lub ocenę wskaźnika HOMA-IR
  • Preferowana jest dieta zbilansowana o niskim indeksie glikemicznym, unikanie żywności wysoko przetworzonej, słodyczy i słodzonych napojów
  • Ważna jest również promocja aktywności fizycznej

Iga Leszczyńska: Czym jest insulinooporność?

Prof. Wojciech Bik: Insulinooporność - najprościej mówiąc - to nieprawidłowa reakcja tkanek na insulinę. Insulina to hormon wytwarzany przez komórki beta wysp trzustkowych, którego główną rolą jest utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Natomiast insulinooporność to stan, w którym trzustka musi wydzielać więcej insuliny, aby zapewnić prawidłowy poziom glukozy we krwi. Dzieje się tak, gdy tkanki i receptory dla insuliny wykazują mniejszą niż prawidłowa wrażliwość na insulinę. Insulinooporność występuje praktycznie zawsze w przebiegu otyłości, cukrzycy typu 2, zespołu metabolicznego, ale może towarzyszyć innym chorobom, takim jak zespół policystycznych jajników, choroby endokrynologiczne – np. zespół Cushinga – czyli choroby, w której występuje nadmierna produkcja kortyzolu w nadnerczach, akromegalia oraz w rzadkich chorobach uwarunkowanych genetycznie. Tak więc insulinooporność nie jest jednostką chorobową, a mechanizmem patofizjologicznym. Zatem stwierdzenie, że pacjent choruje na insulinooporność, jest nieuprawnione.

Jak zatem możemy zdiagnozować insulinooporność?

To trudne zagadnienie. Brak jest jednoznacznych kryteriów klinicznych, a także zmian widocznych w badaniach laboratoryjnych, które byłyby uznane jako uniwersalne i przyjęte jako obowiązujące. Jednak o insulinooporności świadczyć mogą takie objawy jak: otyłość brzuszna, ciemnobrązowe przebarwienia na skórze w okolicy karku czy pod pachami, tzw. rogowacenie ciemne. Lekarze badający pacjentów powinni zwracać uwagę na te objawy. Należy również brać pod uwagę choroby, w których insulinoooporność występuje praktycznie zawsze, mam na myśli zespół policystycznych jajników i cukrzycę typu 2.

Dużym problemem jest interpretacja badań laboratoryjnych. Złotym standardem rozpoznania insulinooporności jest metoda, którą określamy jako „metaboliczna klamra euglikemiczna”. Jest to jednak metoda obciążająca pacjenta, czaso- i kosztochłonna oraz wykonywana praktycznie zawsze w warunkach szpitalnych.

W badaniach laboratoryjnych do rozpoznania, a częściej potwierdzenia insulinooporności, stosujemy ocenę stężenia insuliny na czczo lub ocenę wskaźnika HOMA-IR, czyli iloczyn stężenia insuliny i glukozy podzielony przez 22.5. Wartości tych parametrów nie są jednoznacznie ustalone, ale najpowszechniej uznaje się, że wartość HOMA-IR poniżej 2.5 jest prawidłowa. W wielu pracach pojawiają się nowe propozycje algorytmów rozpoznawania insulinooporności, co świadczy nie tylko o postępie wiedzy, ale też o niedoskonałości aktualnych metod badawczych. W przyszłość być może badania genetyczne pomogą nam rozpoznawać insulinooporność, a także ustalać jej podłoże. Podsumowując, rozpoznanie insulinooporności wymaga oceny stanu klinicznego pacjenta i wyników badań laboratoryjnych.

Jakie mogą być konsekwencje insulinooporności?

Konsekwencją otyłości i insulinooporności jest cukrzyca typu 2, zwiększone ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, zawał serca czy udar mózgu. Insulinooporność może prowadzić także do stłuszczeniowej choroby wątroby, zaburzeń funkcji nerek, które określamy jako nefropatię otyłościową, a nawet zmian skórnych i chorób dermatologicznych. Należy też zaznaczyć, że otyłość i insulinooporność mają istotny wpływ na rozwój niepłodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Insulinooporność jest również mechanizmem prowadzącym do zwiększonego ryzyka występowania niektórych nowotworów u osób z otyłością. Jak widać, insulinooporność ma wpływ na występowanie wielu chorób.

Jak zatem powinniśmy postępować w przypadku stwierdzenia insulinooporności?

Przede wszystkim powinniśmy zapobiegać występowaniu nadwagi, otyłości i towarzyszącej im insulinooporności. Jeśli pacjent ma nadwagę lub otyłość, lekarz powinien zareagować i ocenić występowanie powikłań, a następnie zachęcić pacjenta do zmiany stylu życia, czyli wprowadzenia zbilansowanej diety i wysiłku fizycznego, odpowiedniego dla danej osoby. Prawidłowego stylu życia należy uczyć dzieci od wczesnego dzieciństwa, jak również edukować całe rodziny. Ważna jest również promocja aktywności fizycznej. Takie postępowanie w dłuższej perspektywie przeniesie korzystne efekty z punktu widzenia zdrowia publicznego.

Preferowana powinna być dieta zbilansowana o niskim indeksie glikemicznym, unikanie żywności wysoko przetworzonej, słodyczy i słodzonych napojów oraz ograniczenie lub zaprzestanie spożywania alkoholu. Prawidłowa dieta odgrywa bowiem kluczową rolę zarówno w leczeniu insulinooporności jak i ma działanie prewencyjne, zapobiegające powstawaniu tego zaburzenia metabolicznego. Należy podkreślić, że diecie zawsze musi towarzyszyć aktywność fizyczna, bo wysiłek fizyczny poprawia wrażliwość tkanek na insulinę. Mamy też do dyspozycji szereg leków zmniejszających insulinooporność. Leki te wykorzystywane są głównie w terapii cukrzycy, a ich stosowanie powinno być zgodne ze wskazaniami medycznymi.

Rozmawiała Iga Leszczyńska

19.03.2024
Wybrane treści dla Ciebie
  • Cukrzyce wtórne
  • Cukrzyca typu 2
  • Dieta w leczeniu otyłości i towarzyszącej jej insulinooporności
  • Dieta w zespole metabolicznym
  • Zespół policystycznych jajników (PCOS)
  • Dieta niskowęglowodanowa w wybranych jednostkach chorobowych
  • Szczegółowe zalecenia dietetyczne w stanie przedcukrzycowym
  • Cukrzyca ciążowa – rozpoznanie, normy, skutki, poród, leczenie
  • Cukrzyca u kobiet w ciąży
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 29 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Poradnik świadomego pacjenta