×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Otyłość brzuszna (trzewna) u mężczyzn i kobiet - jak się jej pozbyć?

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Otyłość brzuszna charakteryzuje się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej wewnątrz jamy brzusznej. Zwiększa ona ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych m.in., cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Wśród jej głównych przyczyn wymienia się dodatni bilans energetyczny, czyli spożywanie nadmiernych ilości energii w stosunku do ich wydatkowania.

Otyłość - definicja

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) nadwaga i otyłość to nieprawidłowe, nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie człowieka, będące efektem utrzymującego się przez dłuższy czas dodatniego bilansu energetycznego. O dodatnim bilansie energetycznym mówimy, gdy podaż energii przewyższa wydatek energetyczny.

Otyłość - przyczyny

Rozwój otyłości zależny jest od wielu czynników. Wymienia się tu m.in. czynniki:

  • genetyczne
  • hormonalne (m.in. niedoczynność tarczycy)
  • psychologiczne (depresja, stany lękowe, zaburzenie regulacji odczuwania głodu i sytości)
  • społeczne i
  • środowiskowe.

Otyłość brzuszna

Otyłość brzuszna zwana inaczej wisceralną, centralną, androidalną lub typu „jabłko”, jak sama nazwa sugeruje, to otyłość charakteryzująca się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej wewnątrz jamy brzusznej.

Ten typ otyłości uważa się za bardziej niebezpieczny ze zdrowotnego punktu widzenia niż otyłość pośladkowo-udową (zwana inaczej otyłością gynoidalną lub typu „gruszka). Otyłość brzuszna częściej dotyczy mężczyzn. Z kolei u kobiet częściej występuje w wieku pomenopauzalnym niż przed 50. rokiem życia.

Otyłość brzuszna - konsekwencje

Ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej wewnątrz jamy brzusznej sprzyja insulinooporności i upośledzeniu tolerancji glukozy, jej nadmiar zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia tętniczego oraz niektórych typów nowotworów. W konsekwencji prowadzi to do obniżenia jakości życia i zwiększonej śmiertelności.

Brzuszne nagromadzenie tkanki tłuszczowej oraz jej nadmiar w przedniej części szyi zwiększa ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego (OBS). Są to powtarzające się incydenty zwężenia lub zamknięcia górnych dróg oddechowych na poziomie gardła, przy zachowanej pracy mięśni oddechowych. W konsekwencji dochodzi do spłycenia oddechu lub bezdechu podczas snu. To z kolei powoduje mniejsze wysycenie krwi tętniczej tlenem.

Otyłość brzuszna – kryteria diagnostyczne

pomiar obwodu pasa w otyłości brzusznej

Ryc. Aby ocenić otyłość brzuszną wystarczy dokonać pomiaru obwodu pasa w połowie odległości między dolnym brzegiem łuku żebrowego i górnym grzebieniem kości biodrowej

Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi International Diabetes Federation (IDF) w populacji dorosłych Europejczyków otyłość brzuszną diagnozuje się przy obwodzie talii ≥94 cm u mężczyzn oraz ≥80 cm u kobiet.

Innym prostym wskaźnikiem służącym ocenie rozmieszczenia (dystrybucji) tkanki tłuszczowej w organizmie jest wskaźnik talia–biodro (WHR).

Oblicza się go jako iloraz obwodu talii i bioder (w centymetrach). W prosty sposób można dowiedzieć się czy mamy do czynienia z pacjentem z otyłością brzuszną (androidalną czy pośladkowo-udową (gynoidalną).

Otyłość brzuszną rozpoznaje się u kobiet, gdy WHR >0,85, a w przypadku mężczyzn WHR >0,9.

Leczenie otyłości brzusznej

Podstawą leczenia otyłości jest leczenie żywieniowe. Nie ma znaczenia, czy mamy do czynienia z otyłością brzuszną czy pośladkowo-udową. Postępowanie jest zawsze takie samo. Zmianom nawyków żywieniowych powinny towarzyszyć także inne prozdrowotne zachowania, takie jak: zwiększenie poziomu aktywności fizycznej oraz interwencje behawioralne i psychologiczne.

W uzasadnionych przypadkach do leczenia otyłości wdraża się także leczenie farmakologiczne lub operacyjne (operacje bariatryczne).

Polecamy: Chirurgia jedyną skuteczną metodą leczenia otyłości olbrzymiej

Podstawą leczenia żywieniowego otyłości jest umiarkowane zmniejszenie kaloryczności diety. Stosuje się wtedy dietę hipokaloryczną, w której zmniejsza się dzienne spożycie energii o 500–600 kcal w stosunku do całodziennego zapotrzebowania energetycznego.

Takie zmniejszenie dziennego spożycia energii prowadzi do ubytku masy ciała wynoszącego około 0,5 kg tygodniowo (czyli około 2 kg miesięcznie). W praktyce oznacza to przestrzeganie diety o energetyczności około 1200–1500 kcal/d w przypadku kobiet i 1500–1800 kcal/d dla mężczyzn.

W leczeniu otyłości nie rekomenduje się diet wprowadzających nadmierne restrykcje kaloryczne oraz niezbilansowanych pod względem podstawowych składników odżywczych (białka, tłuszczu i węglowodanów).

W kwestii zmian żywieniowych istotne jest prowadzenie regularnego sposobu odżywiania, co w praktyce powinno oznaczać spożywanie od 3–5 posiłków w ciągu dnia i zachowanie przerwy nocnej.

Z produktów rekomendowanych w leczeniu otyłości, co oznacza, że na tych produktach należy bazować w swoim jadłospisie, wymienia się:

  • warzywa i owoce
  • pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo razowe, żytnie, graham, płatki owsiane, grube kasze, ryż brązowy i makarony pełnoziarniste)
  • nasiona roślin strączkowych
  • chude mięso (np. drób) i ryby
  • orzechy oraz
  • produkty nabiałowe (zwłaszcza naturalne jogurty, kefiry, maślanki oraz sery twarogowe).

W diecie należy unikać produktów wysokoprzetwowrzonych obfitujących w nadmierne ilości cukru i tłuszczów zwierzęcych oraz całkowicie zrezygnować z napojów słodzonych.

Z kolei wśród modeli żywieniowych o udowodnionych korzyściach zdrowotnych oraz skutecznych i bezpiecznych w dłuższej perspektywie czasowej wymienia się dietę śródziemnomorską, dietę DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) wegetariańską lub fleksitariańską.

Brzuch tarczycowy – czy coś takiego istnieje?

Na licznych stronach internetowych od dłuższego czasu można się spotkać z pojęciem „brzucha tarczycowego”. Nazwa ta sugeruje, że obserwowana otyłość wynika z nieprawidłowości w funkcjonowaniu gruczołu tarczowego. Należy bardzo wyraźnie podkreślić, że takie określenie nie istnieje w piśmiennictwie naukowym.

Rzeczywiście pewne zaburzenia hormonalne, m.in. niedoczynność tarczycy występują częściej u chorych na otyłość niż w populacji osób zdrowych. Z drugiej strony zwraca się uwagę, że zaburzenia hormonalne obserwowane u chorych na otyłość często mają charakter wtórny. Oznacza to, że są one skutkiem, a nie przyczyną otyłości. W uproszczeniu można powiedzieć, że są one pewnym przystosowaniem do zmian zachodzących w organizmie wraz ze zwiększającą się ilością tkanki tłuszczowej. I tak w przypadku chorych na otyłość dochodzi do zwiększonego obwodowego zużycia tyroksyny, czego konsekwencją może być zwiększenie stężenia tego hormonu. Dodatkowo wzrost stężenia TSH może wynikać ze zwiększonego stężeniem insuliny i leptyny w organizmie.

Uważa się, że skuteczna redukcja masy ciała oraz utrzymanie jej w dłuższej perspektywie czasowej ułatwia wyrównanie nieprawidłowości hormonalnych.

Piśmiennictwo

Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., Chomiuk T., Gałązka-Sobotka M., Holecki M., Jarosińska A., Jezierska M., Kamiński P., Kłoda K., Kręgielska-Narożna M., Lech M., Mamcarz A., Mastalerz-Migas A., Matyjaszek-Matuszek B., Ostrowska L., Płaczkiewicz-Jankowska E., Stachowska E., Stelmach-Mardas M., Szeliga J., Szulińska M., Walczak M., Wyleżoł M.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Med. Prakt. Wyd. Specj.; maj 2022: 1–87

dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.

10.10.2023
Wybrane treści dla Ciebie
  • Jakie mogą być konsekwencje niskiego cholesterolu?
  • Sterole i stanole roślinne
  • Dieta niskowęglowodanowa w wybranych jednostkach chorobowych
  • Lipidy i lipoproteiny
  • Miażdżyca
  • Cholesterol HDL – normy
  • Wysoki poziom cholesterolu - kiedy należy przyjmować leki?
  • Jakimi lekami można skutecznie obniżyć cholesterol u osób z uszkodzoną wątrobą?
  • Monakolina i czerwony sfermentowany ryż – czy są skuteczne w zmniejszaniu stężenia cholesterolu?
  • Dieta w leczeniu otyłości i towarzyszącej jej insulinooporności
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 29 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.
Poradnik świadomego pacjenta