Grzybica owłosionej skóry głowy to choroba zakaźna wywoływana przez grzyby chorobotwórcze (dermatofity), które zajmują włosy oraz skórę głowy. Zwykle występuje u dzieci. Objawami grzybicy skóry głowy są ogniska wypadania lub łamania się włosów i zmiany skórne – rumień, łuszczenie się skóry. W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze doustnie, a także miejscowo.
Co to jest grzybica skóry głowy?
Grzybica owłosionej skóry głowy to choroba zakaźna wywoływana przez grzyby chorobotwórcze (dermatofity), które zajmują włosy oraz skórę głowy. Częściej występuje u dzieci, zwłaszcza w wieku przedszkolnym i pierwszych klas szkoły podstawowej. Szacuje się, że u dorosłych występuje rzadziej niż u 1% populacji. Nieleczona grzybica skóry głowy może prowadzić do osłabienia i wypadania włosów.
Grzybica skóry głowy – przyczyny
Za rozwój grzybicy skóry głowy odpowiadają przede wszystkim dwa rodzaje grzybów:
- dermatofity antropofilne (np. Trichophyton rubrum, Trichophyton interdigitale, Trichophyton tonsurans, Microsporum audouinii), które są dobrze przystosowane do bytowania w organizmie człowieka i powodują przewlekłe zakażenia skąpoobjawowe, czyli z niewielkimi objawami
- dermatofity zoofilne (np. Microsporum canis, Trichophyton mentagrophytes, Trichophyton verrucosum), które wywołują u ludzi zakażenia najczęściej przebiegające z nasilonym odczynem zapalnym.
Drogi zakażenia grzybicą skóry głowy
Do zakażenia dermatofitami antropofilnymi dochodzi poprzez kontakt bezpośredni i pośredni, tak jak w przypadku grzybicy skóry głowy u dzieci – przez używanie wspólnych grzebieni, ręczników, czapek czy poduszek. Zarodniki i fragmenty grzybni dermatofitów mogą przetrwać w środowisku zewnętrznym bardzo długo, aż do 18 miesięcy i stać się źródłem zakażenia.
Do zakażenia dermatofitami zoofilnymi dochodzi poprzez kontakt ze zwierzętami domowymi, co jest częste u dzieci.
Grzybica owłosionej skóry głowy – objawy
Grzybica owłosionej skóry głowy częściej występuje u dzieci. Zakażenie Microsporum charakteryzuje się obecnością zarodników grzyba na zewnątrz włosa. Włosy są ułamane na różnej wysokości.
Grzybica skóry owłosionej z dużym odczynem zapalnym. Guz zapalny z obecnością wydzieliny zasychającej w miodowo-żółte strupy, wskazującą na wtórne nadkażenie bakteryjne (kerion Celsi). Źródło: Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2025
W przypadku zakażenia grzybem z rodzaju Trichophyton zarodniki układają się zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz włosa. Układ wewnątrzwłosowy zarodników prowadzi do uszkodzenia łodygi włosa i jej ułamania na poziomie powierzchni skóry, co objawia się powstaniem widocznych czarnych kropek na skórze głowy. Towarzyszą temu zmiany skórne o charakterze rumieniowym, o większym nasileniu stanu zapalnego na obwodzie niż w środku zmiany, i są ostro odgraniczone od skóry zdrowej. Oznacza to, że wyglądają jak czerwona plama, z większym zaczerwieniem na brzegach, z dobrze widocznym konturem. Może towarzyszyć im świąd.
W przypadku zakażenia przez grzyby zoofilne stan zapalny zazwyczaj jest bardzo nasilony – powstaje guz z ropnymi krostami na powierzchni.
W przypadku zakażenia grzybami antropofilnymi na powierzchni skóry owłosionej głowy pojawiają się ogniska delikatnego złuszczania – łuszczące się plamy, szerzące się obwodowo, czyli powiększające się. Grzyby antropofilne wywołują epidemie grzybicy głowy w szkołach i przedszkolach.
Grzybica woszczynowa
Innym rodzajem grzybicy jest grzybica woszczynowa. Obecnie ta postać nie występuje w Polsce, ale nadal stwierdza się zachorowania na Bliskim Wschodzie i w Afryce. Zakażenie jest wywołane przez grzyb T. schoenleinii. Obserwuje się powstawanie na skórze głowy tarczek zbudowanych z grzybni i złuszczającego się naskórka, które ściśle przylegają do powierzchni skóry i powodują powstawanie blizn (bliznowacenie).
Grzybica owłosionej skóry głowy – diagnostyka
Lekarz najpierw zbierze wywiad, a następnie zbada pacjenta. Często na tym etapie ustala się rozpoznanie. Potwierdzeniem rozpoznania jest dodatni wynik badania mykologicznego zeskrobin z powierzchni zmian (zob. Diagnostyka zakażeń grzybiczych).
Grzybica owłosionej skóry głowy – leczenie
W leczeniu grzybicy owłosionej skóry głowy stosuje się leczenie przyczynowe, czyli stosowanie leków przeciwgrzybiczych. Do leków takich należą:
Leczenie się dobiera w zależności od tego, jaki grzyb wywołał chorobę i trwa kilka tygodni, a w razie braku efektu nawet dłużej – do 12–16 tyg. Należy pamiętać, że bardzo ważne jest przestrzeganie czasu leczenia i nieprzerywanie samodzielnie kuracji, nawet jeśli objawy zaczną się wycofywać.
Leczenie miejscowe, czyli stosowanie leków przeciwgrzybiczych w formie roztworów, żelów lub szamponów bezpośrednio na skórę ma znaczenie wspomagające.
Należy pamiętać, że leczenie grzybic wymaga systematyczności i cierpliwości.
Należy także pamiętać o odpowiedniej higienie, myć włosy zgodnie z zaleceniami lekarza, dezynfekować grzebienie, szczotki do włosów, regularnie prać nakrycia głowy, poszewki na poduszkę, nie dzielić się przedmiotami osobistymi.
W przypadku zakażeń pochodzenia zwierzęcego (dermatofitami zoofilnymi) konieczne jest również leczenie zwierzęcia, które mogło być źródłem infekcji.
Czy grzybica może powodować powikłania?
Zwykle grzybica ustępuje bez pozostawienia śladu, a uszkodzone przez grzyb włosy odrastają.
Nieleczona grzybica woszczynowa może prowadzić do rozległego i nieodwracalnego łysienia. Ta postać grzybicy nie występuje jednak obecnie w Polsce.
Grzybica skóry głowy – częste pytania pacjentów
Jak sprawdzić, czy ma się grzybicę skóry głowy?
Należy udać się do lekarza, który może rozpoznać chorobę. Potwierdzenie rozpoznania grzybicy skóry głowy ustala się na podstawie badania mykologicznego zeskrobin ze zmian skórnych.
Czy grzybica na głowie swędzi?
Tak, świąd może towarzyszyć grzybicy skóry głowy.
Czego nie robić przy infekcji grzybiczej?
Po pierwsze, nie należy odwlekać leczenia lub stosować leczenie nieregularnie, opuszczać stosowania leków lub samodzielnie skracać kuracji. Po drugie, nie należy stwarzać ryzyka zakażenia innych osób, czyli nie dzielić się grzebieniem, szczotką, nakryciami głowy, ręcznikami, poduszkami.
Co na grzybicę głowy bez recepty?
Podstawą leczenia grzybicy skóry głowy są leki przeciwgrzybicze stosowane doustnie, które są wydawane na receptę.
Czy łupież to grzybica?
Nie.
Czy od grzybicy mogą wypadać włosy?
Tak. Grzybica może powodować wypadanie i łamanie się włosów tuż przy powierzchni skóry. Włosy nie wypadają wówczas równomiernie (na całej głowie), lecz tworzą ogniska łysienia.
Czy grzybicą skóry głowy można się zarazić?
Tak, grzybica skóry głowy jest chorobą zakaźną i może przenosić się między ludźmi, a także ze zwierząt na ludzi.
Jak długo leczy się grzybicę?
Zwykle leczenie trwa kilka tygodni (zwykle 4–8), ale w niektórych przypadkach może być dłuższe i trwać nawet do 12 tygodni. Jego czas jest zależny od tego, jaki grzyb wywołał grzybicę i jaka jest odpowiedź na leczenie. Bardzo ważna jest systematyczność w przyjmowaniu leków i dokończenie kuracji zgodnie z zaleceniami lekarza.
