Kandydoza jamy ustnej - jak wygląda grzybica na języku i jak ją leczyć?

Grzybica (kandydoza jamy ustnej) to zakażenie drożdżakowe jamy ustnej wywołane grzybami z rodzaju Candida, zwykle Candida albicans. Candida bytuje w organizmie człowieka, nie powodując objawów, ale w określonych okolicznościach może dojść do jej nadmiernego namnażania i np. kandydozy jamy ustnej. W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze.

Co to jest kandydoza jamy ustnej?

Kandydoza jamy ustnej jest zakażeniem drożdżakowym błony śluzowej języka, policzków i przedsionka jamy ustnej. Czynnikiem sprawczym jest grzyb drożdżopodobny z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans.

Grzyb Candida albicans jest szeroko rozpowszechniony w przyrodzie: występuje w glebie, środowisku szpitalnym, na zwierzętach, przedmiotach i w pokarmie. Grzyby z rodzaju Candida to pospolite saprofity, które zasiedlają organizm człowieka i są obecne na skórze, w przewodzie pokarmowym, narządach płciowych u osób zdrowych. W określonych warunkach jednak może dojść do ich namnażania się i pojawienia się objawów, czyli kandydozy.

Zdecydowana większość zakażeń Candida jest pochodzenia endogennego, czyli pochodzi z własnej flory bakteryjnej pacjenta, ale możliwe jest też przeniesienie z człowieka na człowieka.

Może Cię zainteresować:

• Kandydoza przewodu pokarmowego - objawy, przyczyny i leczenie
• Fakty i mity o Candidzie w jelitach
• Grzybica przełyku

Kandydoza jamy ustnej – przyczyny

Kandydoza jamy ustnej jest spowodowana najczęściej namnażaniem się drożdżaków saprofitujących, czyli rozrostem grzybów, które występowały w jamie ustnej danej osoby i nie powodowały wcześniej objawów.

Rezerwuarem drożdżaków w jamie ustnej są:

• język – środkowa część powierzchni grzbietowej
• błona śluzowa policzków i podniebienia.

Przez drożdżaki zasiedlone mogą być również akrylowe części protez zębowych.

Wyróżnia się kandydozę pierwotną, czyli występującą u osób bez obciążeń oraz wtórną, czyli będącą konsekwencją innych chorób np. niedoborów odporności.

Odmiany i objawy kandydozy jamy ustnej

Kandydoza rumieniowa (atroficzna)

Najczęstszą postacią jest kandydoza rumieniowa (atroficzna). Jej objawami są ostro odgraniczone czerwone plamy, które pojawiają się najczęściej na grzbiecie języka. Dochodzi do zaniku brodawek nitkowatych w miejscach wykwitów. Zmiany mogą się lokalizować również na błonie śluzowej policzków, warg, gardła i podniebienia. Chorzy mogą odczuwać piekący ból.

Kandydoza rzekomobłoniasta

Inną, stosunkowo częstą odmianą jest kandydoza rzekomobłoniasta, czyli pleśniawki. Pleśniawki to białe lub żółtawe miękkie naloty, które mogą mieć różną powierzchnię i zajmować nawet całą jamę ustną. Na ich obrzeżu występuje rumień, czyli zaczerwienienie. Po starciu białych nalotów pozostaje czerwona powierzchnia błony śluzowej z krwawiącymi punktami. Towarzyszy temu suchość i pieczenie w jamie ustnej oraz zaburzenia smaku.

Fot. Jama ustna pacjenta chorego na HIV/AIDS, u którego wystąpiła wtórna rzekomobłoniasta kandydoza jamy ustnej. Źródło: CDC/PHIL, domena publiczna

Kandydoza przewlekła hiperplastyczna (leukoplakia grzybicza)

Rzadką odmianą jest kandydoza przewlekła hiperplastyczna (leukoplakia grzybicza), która występuje zwłaszcza u osób palących papierosy, używających protez zębowych lub z zaburzonym funkcjonowaniem układu odpornościowego, np. z powodu przyjmowanych leków immunosupresyjnych. Jej objawy to grudki i guzki o ziarnistej powierzchni, twarde, niedające się usunąć szpatułką, o zabarwieniu białym, kremowym lub czerwonym. Zmiany lokalizują się na środku grzbietu języka, na podniebieniu, zwykle pod płytą protezy lub na błonie śluzowej policzków.

Zapalenie protetyczne jamy ustnej

Inną odmianą jest zapalenie protetyczne jamy ustnej. Występują w niej objawy, takie jak w kandydozie – rumieniowej i hiperplastycznej. Występuje u 15–65% osób z protezami zębowymi. Zmiany pojawiają się na podniebieniu twardym pod płytą protezy. W przebiegu choroby wyróżnia się trzy etapy:

• początkowo pojawiają się czerwone punkciki na podniebieniu
• następnie rumień, czyli zaczerwienienie podniebienia twardego
• aż w końcu przerost brodawkowaty błony śluzowej w tej okolicy, czyli pojawienie się wielu grudek na zaczerwienionym podniebieniu.

Kątowe zapalenie ust

Ponadto zakażenie grzybami Candida może powodować powstanie kątowego zapalenia ust, czyli zajadów.

Jak często występuje kandydoza jamy ustnej?

Kandydoza jamy ustnej występuje często, szczególnie u niemowląt (pleśniawki) i u osób stosujących protezy zębowe. Kandydoza jamy ustnej może też być powikłaniem cukrzycy, szczególnie niedostatecznie kontrolowanej.

Co robić w przypadku pojawienia się zmian wskazujących na kandydozę jamy ustnej?

W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na kandydozę jamy ustnej należy się zgłosić do lekarza POZ lub dentysty.

W jaki sposób lekarz rozpoznaje kandydozę jamy ustnej?

Kandydoza powoduje dość charakterystyczne objawy, więc lekarz zwykle może ją rozpoznać, oglądając jamę ustną pacjenta w zestawieniu z danymi, które uzyska podczas zbierania wywiadu. W celu ustalenia ostatecznego rozpoznania należy wykonać badanie mykologiczne materiału pobranego ze zmian.

Jakie są metody leczenia kandydozy jamy ustnej?

W większości przypadkach kandydozy jamy ustnej wystarczające jest miejscowe stosowanie leków przeciwgrzybiczych. W przypadkach opornych na leczenie miejscowe stosuje się leki przeciwgrzybicze podawane ogólnie. Do leków stosowanych w kandydozie jamy ustnej należą: klotrimazol, mikonazol, nystatyna, flukonazol, itrakonazol, pozakonazol, worykonazol, kaspofungina, anidulafungina, amfoterycyna B.

W leczeniu kandydozy jamy ustnej istotne jest wyeliminowanie czynników predysponujących, takich jak niewłaściwie dopasowane protezy zębowe, a także leczenie chorób sprzyjających zakażeniom drożdżakowym, szczególnie cukrzycy.