Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Uchyłki przełyku

Uchyłki przełyku

Co to jest i jakie są przyczyny?

Uchyłkiem nazywamy ograniczone uwypuklenie ściany danego narządu na zewnątrz, o średnicy od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów, powodujące zagłębienie, doprowadzające do poszerzenia światła narządu.

Uchyłki przełyku mogą być pojedyncze lub mnogie. Przy większej ich liczbie mówimy o uchyłkowatości danego odcinka przewodu pokarmowego. Mogą być traktowane nie jako stan chorobowy, ale zaburzenie rozwojowe (uchyłki wrodzone) lub następstwo procesu chorobowego, który spowodował odcinkowe osłabienie ściany narządu i jej uwypuklenie (uchyłki nabyte).

Uchyłki przełyku mogą powstać przez samoistne uwypuklenie ściany przełyku lub w wyniku pociągania z zewnątrz (np. przez blizny pozapalne w narządach sąsiadujących). W zależności od mechanizmu powstawania uchyłków wyróżnia się uchyłki z pociągania, czyli uchyłki prawdziwe, i z wypychania, czyli uchyłki rzekome. Uchyłki z wypychania to właściwie przepukliny błony śluzowej przełyku, która wypada poza jego warstwę mięśniową.

Uchyłek gardłowo-przełykowy (Zenkera)

Uchyłek gardłowo-przełykowy (Zenkera) powstaje jako uwypuklenie osłabionej tylnej ściany gardła i przełyku w rejonie jego górnego zwieracza, wskutek zaburzenia czynności mięśnia pierścienno-gardłowego. Tego typu uchyłki stanowią 90–95% wszystkich uchyłków przełyku.

Uchyłki środkowej części przełyku

Uchyłki środkowej części przełyku powstają wskutek równoległych skurczów mięśni okrężnych przełyku, głównie w jego części zbudowanej z mięśni gładkich. Znaczny wzrost ciśnienia środprzełykowego wypycha błonę śluzową przez warstwę mięśniową, tworząc uchyłek. Uchyłki części środkowej przełyku są najczęściej wtórne, spowodowane zmianami zapalnymi narządów znajdujących się w śródpiersiu (uchyłki z pociągania).

Uchyłki w nadprzeponowej części przełyku

Uchyłki w nadprzeponowej części przełyku są związane z zaburzeniami motoryki – rozlanym skurczem przełyku (występowanie silnych skurczów mięśni przełyku równocześnie na różnych poziomach) i achalazją (poszerzenie przełyku w wyniku braku rozkurczu jego dolnego zwieracza).

Zobacz: Rozlany skurcz i bolesne skurcze przełyku

Jak często występują uchyłki przełyku?

Uchyłki przełyku są rzadką chorobą tego odcinka przewodu pokarmowego (np. w Wielkiej Brytanii występują z częstością 2/100 tys. osób na rok). Uchyłki gardłowo-przełykowe (Zenkera) stanowią od 90 do 95% wszystkich uchyłków przełyku i występują najczęściej u osób starszych (w 7-8 dekadzie życia).

Uchyłki występują w każdym miejscu przewodu pokarmowego, ale z różną częstością w poszczególnych jego odcinkach – najczęściej i najliczniej w jelicie grubym, a zwłaszcza w esicy. Niezmiernie rzadkie są w żołądku i w jelicie cienkim.

Uchyłki przewodu pokarmowego, w tym uchyłki przełyku, wykrywa się przypadkowo, zazwyczaj w czasie badania radiologicznego lub endoskopowego, wykonywanych w diagnostyce różnych dolegliwości. Uchyłkowatość wrodzona przewodu pokarmowego może występować rodzinnie.

Jak się objawiają uchyłki przełyku?

Uchyłki przełyku mogą być bezobjawowe lub powodować niespecyficzne objawy. Duże uchyłki powodują narastające trudności w połykaniu pokarmów stałych i płynnych, uczucie bulgotania podczas połykania i cofanie się treści pokarmowej do gardła oraz zwracanie niestrawionego pokarmu. Może to grozić zakrztuszeniem się, przedostaniem się treści pokarmowej do tchawicy oraz rozwojem zachłystowego zapalenia płuc. Przy znacznym wypełnieniu uchyłku Zenkera można go wyczuć dotykiem po lewej stronie krtani.

Obecność uchyłków sprzyja dłuższemu zaleganiu w nich treści pokarmowej, jej gniciu, a niekiedy nawet powstawaniu stanów zapalnych w ich obrębie. Zaleganie i fermentacja treści pokarmowej w uchyłku może być przyczyną nieprzyjemnego zapachu z ust. Uchyłki mogą sprzyjać powstawaniu zaburzeń trawienia, wzdęć, utraty masy ciała oraz bólów brzucha.

Rzadkim, ale groźnym powikłaniem może być pęknięcie ściany uchyłku na skutek nadmiernego jej rozciągnięcia przez nagromadzoną w nim treść lub gazy lub też zniszczenie jej procesem zapalnym. Zakażona zawartość rozlewa się wtedy wśród otaczających tkanek, powodując stan zapalny. Zabieg operacyjny jest wówczas bezwzględnie konieczny w trybie pilnym.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Uchyłek można zlokalizować, określić jego wielkość i rodzaj za pomocą RTG z podaniem środka cieniującego w projekcji czołowej i bocznej (zdjęcie z przodu i z boku). Wykonuje się także badania endoskopowe.


Ryc. Uchyłek gardłowo-przełykowy (Zenkera). Po prawej stronie RTG, ujawniające uchyłek Zenkera wypełniony środkiem cieniującym

Jakie są sposoby leczenia?

W okresie bezobjawowym leczenie praktycznie nie jest wymagane. W razie stwierdzenia stanu zapalnego konieczne jest leczenie przeciwzapalne.

Znaczne trudności połykania w przypadku uchyłków przełyku i wszelkie powikłania (np. krwotoki, perforacje, objawy niedrożności) wymagają leczenia operacyjnego.

Alternatywę stanowią metody endoskopowe: diwertikulostomia endoskopowa i septotomia z użyciem beamera argonowego.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Tak, po interwencji chirurgicznej. Nawroty po leczeniu operacyjnym są raczej rzadkie, częściej polegają na ponownym pojawieniu się nieprawidłowości w obrazie RTG niż objawów klinicznych.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Nie ma ustalonego schematu postępowania (zależy ono głównie od przyczyn wystąpienia uchyłku). Jeśli nie było konieczności leczenia chirurgicznego uchyłków, można ewentualnie monitorować powiększanie zmian i pobierać wycinki w związku z niewielkim ryzykiem przemiany nowotworowej.

Jeśli uchyłki powstały wtórnie, czyli jako konsekwencja innej choroby, należy leczyć chorobę podstawową (np. achalazję).

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie można uniknąć zachorowania na choroby wrodzone, o podłożu neurologicznym czy zaburzeń motoryki przełyku. Pewnego rodzaju profilaktyką może być unikanie chorób powodujących wtórne powstawanie uchyłków, jak choroby zapalne śródpiersia, gruźlica.

08.02.2018

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?