Pytanie nadesłane do redakcji
Czy nietolerancja pokarmowa może być przyczyną nadwagi i otyłości?
Odpowiedziała
lek. med. Magdalena Przybylska-Feluś
Oddział Kliniczny Kliniki Gastroenterologii i Hepatologii
Szpital Uniwersytecki w Krakowie
Nadwaga i otyłość stanowią istotny problem w skali całego globu. Według raportów WHO w 2008 r. około 1,5 mld osób po 20. roku życia miało nadwagę, a 500 mln cierpiało na otyłość. W Polsce problem otyłości dotyczy 4 mln osób. Do oceny masy ciała używa się wskaźnika BMI (body mass index) - ilorazu wagi w kg przez kwadrat wysokości w metrach. BMI >25 oznacza nadwagę, a >30 oznacza otyłość.
Podstawową przyczyną otyłości jest przede wszystkim nadmierna podaż kalorii w stosunku do zapotrzebowania. Inne przyczyny, takie jak zaburzenia hormonalne lub metaboliczne, są dużo rzadsze. Wśród przyczyn otyłości nie wymienia się nietolerancji pokarmowej.
Nietolerancja pokarmowa należy do grupy zaburzeń klasyfikowanych jako nadwrażliwość pokarmowa. W obrębie tej grupy znajdują się reakcje immunologiczne, takie jak alergie pokarmowe, oraz reakcje nieimmunologiczne, takie jak reakcje toksyczne (związane z występowaniem w pożywieniu substancji biologicznie aktywnych) lub nietolerancje pokarmowe (związane z upośledzonym trawieniem niektórych składników).
Najczęstszy błąd polega na wymiennym stosowaniu nazewnictwa alergii pokarmowej i nietolerancji pokarmowej. Alergia pokarmowa wiąże się z aktywacją układu odpornościowego (powstają np. przeciwciała przeciwko alergenom), a objawy (które mogą być bardzo różnorodne) są powtarzalne podczas ekspozycji na alergen. Nietolerancja pokarmowa związana jest z niedoborem enzymów trawiennych, co skutkuje upośledzonym procesem trawienia. Najczęstszą nietolerancją pokarmową jest nietolerancja laktozy (cukru mlecznego), inne rodzaje nietolerancji, na szczęście występujące dużo rzadziej, to np. nietolerancja skrobi, wrodzony niedobór sacharazy (zawsze współwystępuje niedobór izomaltazy), pierwotna nietolerancja monosacharydów.
Typowe objawy nietolerancji pokarmowej to wzdęcia, dyskomfort lub bóle brzucha, biegunki (często wodniste, pieniste, cuchnące), czasem utrata masy ciała. Część osób może mieć objawy zespołu jelita drażliwego. Występowanie objawów jest związane ze spożyciem produktów mlecznych zawierających laktozę. Część osób może tolerować jogurty i kwaśne mleko, ze względu na mniejszą zawartość laktozy w tych produktach. Leczenie polega na eliminacji produktów zawierających laktozę, czyli na stosowaniu diety bezmlecznej (niektórzy chorzy mogą spożywać kefir, jogurt i inne produkty ze zmniejszoną zawartością laktozy). Na rynku dostępne są preparaty laktazy, którą spożywa się tuż przed posiłkiem zawierającym laktozę albo razem z takim posiłkiem. Na rynku dostępne są także preparaty mleczne ze zredukowaną zawartością laktozy lub całkowicie jej pozbawione.
Piśmiennictwo:
Konturek S. (red.): Gastroenterologia i hepatologia kliniczna. PZWL, Warszawa 2006.Owecki M.: Otyłość epidemią XXI wieku. Przegląd Kardiodiabetologiczny 2009; 4: 36-41.
Zwolińska-Wcisło M., Przybylska-Feluś M.: Komentarz do artykułu: 73-letni mężczyzna z powiększającym się obwodem brzucha i dusznością. Medycyna po Dyplomie 2012
