Ptasia grypa – objawy, ryzyko zakażenia, profilaktyka

Ptasia grypa to grypa wywołana przez wirusy grypy typu A, które krążą wśród ptaków. Za „ptasią grypę” uważa się przede wszystkim wirus H5N1, który spowodował zgony wielu ptaków oraz przeniósł się na ludzi. Objawy ptasiej grypy mogą być łagodne, umiarkowane lub ciężkie (ze zgonem włącznie). W leczeniu stosuje się leki przeciwwirusowe.

Co to jest ptasia grypa?

Ptasia grypa (grypa ptaków) to choroba wirusowa ptaków wywoływana przez szczepy wirusa grypy typu A. Grypa ptaków jest bardzo zaraźliwą i powszechną chorobą u ptaków, występuje głównie u drobiu i dzikiego ptactwa wodnego. Mówiąc o „ptasiej grypie” zwykle ludzie mają na myśli wirus H5N1, który spowodował zgony wielu ptaków oraz przeniósł się na ludzi.

Wirus ptasiej grypy - podtypy

Wirusy grypy typu A można podzielić na podtypy.

Podtypy wirusów ptasiej grypy typu A, o których wiadomo, że spowodowały zakażenia u ludzi, obejmują wirusy H5, H6, H7, H9 i H10.

Najbardziej znanym wirusem ptasiej grypy, który wywołał zakażenia u ludzi to wirus H5N1 i dlatego mówiąc o ptasiej grypie, ludzie mają zwykle na myśli właśnie ten wirus.

Ptasia grypa – objawy u ptaków

W zależności od rodzaju i charakterystyki wirusa, który wywołuje ptasią grypę, może być ona wysoce lub nisko zjadliwa. Zjadliwość oznacza zdolność wirusa do wywołania grypy o ciężkim przebiegu.

Ptaki zakażone wirusami o małej zjadliwości mogą mieć łagodne objawy choroby ze strony układu oddechowego i pokarmowego lub nie mieć ich wcale.

Natomiast grypa u ptaków wywołana przez szczepy wirusa wysoce zjadliwego może mieć ciężki przebieg i powodować zgon. Niektóre wysoce zjadliwe wirusy powodują masowe zgony ptaków.

Wirusy grypy ptaków bardzo łatwo i szybko rozprzestrzeniają się wśród ptaków. Większość wirusów grypy ptaków to wirusy o małej zjadliwości. Występują one przede wszystkim u ptaków dzikich. Wirusy o małej zjadliwości u drobiu żyjącego na małych powierzchniach w hodowlach mogą mutować i zmieniać się w wirusy o dużej zjadliwości.

Ptasia grypa: historia wirusa H5N1 i przypadki zakażeń u ludzi

Po raz pierwszy zakażenia podtypem wirusa H5N1 ptasiej grypy odnotowano w 1996 r. na fermie gęsi w Chinach. Rok później wirus ten spowodował dużą epidemię wśród drobiu w Hongkongu, związaną z późniejszymi zakażeniami i zgonami wśród ludzi. Od 2005 r. wirus znalazł się w Europie zawleczony przez ptaki wędrowne i powodował epidemie na fermach drobiu. Wywoływał także zakażenia odzwierzęce u ludzi – odnotowano łącznie 950 przypadków, w tym 489 zgonów w latach 2003–2022.

Zachorowania ludzi na ptasią grypę wahają się od łagodnych objawów do grypy o ciężkim przebiegu, która prowadzi do śmierci. Jednak jak dotąd większość przypadków ptasiej grypy H5N1 u ludzi w Stanach Zjednoczonych miała łagodny przebieg.

Kto może zachorować na ptasią grypę?

Ptasia grypa zwykle występuje u ptaków, ale obecnie wiadomo, że do zakażenia może dojść także u ssaków (udokumentowano zakażenie u ponad pięćdziesięciu gatunków ssaków, m.in. wśród norek, tchórzy, wydr i borsuków), w tym u człowieka.

Jak można zakazić się ptasią grypą?

Najczęściej ptasia grypa występuje u dzikich ptaków wodnych. Cząsteczki wirusa grypy rozprzestrzeniają się z oddechem, za pośrednictwem śliny, śluzu lub kału. Wirusem można się również zarazić, dotykając przedmiotu, na którym znajdują się cząsteczki grypy, a następnie dotykając oczu, nosa lub ust.

Ludzie rzadko zakażają się ptasią grypą, ale jeśli już do tego dojdzie, najczęściej dzieje się to poprzez bliski, długotrwały kontakt z żywym, udomowionym drobiem, zazwyczaj na farmach lub w przydomowych kurnikach. Rzadko ludzie są narażeni na ptasią grypę poprzez kontakt z dzikimi ptakami lub innymi zwierzętami.

Ptaki żyjące wolno (np. wróble, mewy, wrony) nie stanowią dużego ryzyka.

Możliwe jest także zakażenie ptasią grypą poprzez niedogotowaną żywność, taką jak jajka lub drób. W miejscach, w których ptasia grypa rozprzestrzeniła się na krowy, możliwe jest zarażenie się ptasią grypą poprzez spożywanie surowych produktów mlecznych. Pasteryzowane produkty mleczne są bezpieczne.

Uważa się, że wirus ptasiej grypy może się przenosić między ludźmi.

Czy ptasia grypa przenosi się z człowieka na człowieka?

W Stanach Zjednoczonych nie stwierdzono przenoszenia się wirusa z człowieka na człowieka, ale w przeszłości w innych krajach odnotowano ograniczone rozprzestrzenianie się wirusa z człowieka na człowieka. Ograniczone szerzenie się między ludźmi oznacza, że wirus może się przenosić na jedną lub dwie osoby, ale nie roznosi się dalej.

Ptasia grypa – objawy u ludzi

Ptasia grypa u ludzi może mieć przebieg od bezobjawowego do ciężkiego i prowadzić do zgonu.

Częstym objawem towarzyszącym ptasiej grypie jest zaczerwienienie oczu (zapalenie spojówek).

Objawy ptasiej grypy o łagodnym przebiegu:

• zaczerwienienie i podrażnienie oczu (zapalenie spojówek)
• podwyższona temperatura ciała (stan podgorączkowy), gorączka lub poczucie, że ma się gorączkę
• kaszel
• ból gardła
• katar lub zatkany nos
• bóle mięśni lub ciała
• bóle głowy
• zmęczenie.

Rzadziej występują: biegunka, nudności lub wymioty.

Objawy ptasiej grypy o umiarkowanym i ciężkim przebiegu:

• wysoka gorączka, a także inne objawy występujące w ptasiej grypie o łagodnym przebiegu w takim nasileniu, że ograniczają lub uniemożliwiają zwykłą aktywność
• duszność lub trudności w oddychaniu
• zaburzenia świadomości
• drgawki.

Ptasia grypa – powikłania

Powikłania ptasiej grypy mogą obejmować między innymi:

• zapalenie płuc
• niewydolność oddechową
• ostre uszkodzenie nerek
• niewydolność wielonarządową (niewydolność oddechowa i niewydolność nerek)
• posocznicę (sepsę), wstrząs septyczny
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Zwykle objawy ze strony układu oddechowego pojawiają się w ciągu trzech dni (od 2 do 7) od momentu zakażenia wirusem ptasiej grypy. Objawy ze strony oczu, czyli zaczerwienienie i podrażnienie mogą wystąpić wcześniej, już następnego dnia lub dwa dni po zakażeniu wirusem ptasiej grypy.

Jak długo trwa ptasia grypa?

Ptasia grypa zwykle trwa od kilku dni do mniej niż dwóch tygodni, ale czas trwania objawów może się różnić w zależności od osoby. Osoby, u których przebieg jest ciężki mogą chorować nawet przez kilka tygodni.

Jak długo ludzie zakażają ptasią grypą?

Nie wiadomo, jak długo chorzy na ptasią grypę mogą zakażać innych, której przebieg jest bezobjawowy lub łagodny, ale uważa się, że czas ten może być podobny jak w grypie sezonowej, czyli od jednego dnia przed wystąpieniem objawów i do pięciu dni po nim (czasem nawet do 10 dni), a u małych dzieci kilka dni przed wystąpieniem objawów i co najmniej dziesięć dni po nim. Chorzy z ciężkim upośledzeniem odporności mogą wydalać wirusy grypy nawet przez kilka miesięcy.

Chorzy są najbardziej zaraźliwi w ciągu pierwszych kilku dni choroby.

Osoby z ciężkim przebiegiem ptasiej, np. zapaleniem płuc, wymagającym hospitalizacji mogą być zaraźliwe nawet przez kilka tygodni.

Ptasia grypa – diagnostyka

Przy podejrzeniu grypy lekarz zwykle wykonuje szybki test, który określa, czy występuje zakażenie wirusem grypy A czy B. Nie ma szybkich testów do wykrywania ptasiej grypy u ludzi. Aby zidentyfikować dokładny szczep, konieczne jest badanie pobranego materiału od pacjenta w laboratorium. Lekarz zwykle nie potrzebuje określać, jaki dokładnie wirus grypy wywołuje chorobę u pacjenta, aby wdrożyć odpowiednie leczenie. Przeczytaj więcej: Grypa - rodzaje, rozpoznanie, leczenie i powikłania

Ptasia grypa – leczenie

Leczenie polega na przyjmowaniu leku przeciwwirusowego (np. oseltamiwiru). Należy pamiętać, że leczenie przeciwwirusowe jest tym bardziej skuteczne, im wcześniej zostanie rozpoczęte.

Ponadto stosuje się tzw. profilaktykę poekspozycyjną, która polega na tym, że lekarz zaleca stosowanie leków przeciwwirusowych osobom, które miały kontakt z zakażonymi zwierzętami bez zalecanych środków ochrony osobistej lub nieprawidłowego ich stosowania. Działanie takie ma sens, jeśli od kontaktu z zakażonym zwierzęciem nie upłynęło wiele czasu, maksymalnie 48 godzin.

Należy pamiętać także o izolacji chorych, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa.

Ptasia grypa – jak uniknąć zakażenia?

Najlepszym sposobem zapobiegania ptasiej grypie jest unikanie źródeł narażenia. Należy unikać bezpośredniego kontaktu z chorym lub martwym dzikim ptactwem, drobiem i innymi zwierzętami. Jeśli nie da się uniknąć kontaktu z zakażonymi zwierzętami, należy zastosować środki ochrony indywidualnej (okulary ochronne, maska na twarz i rękawiczki).

Ponadto:

• przy podróżowaniu do miejsc, w których występuje ptasia grypa, należy unikać ferm drobiu i targów ptaków
• nie należy dotykać powierzchni ani materiałów (np. ściółki dla zwierząt) zanieczyszczonych śliną, śluzem lub odchodami ptaków lub innych zwierząt z potwierdzonym lub podejrzewanym zakażeniem wirusem ptasiej grypy
• nie należy dotykać ani spożywać surowego mleka lub produktów z surowego mleka, zwłaszcza pochodzących od zwierząt z potwierdzonym lub podejrzewanym zakażeniem wirusem ptasiej grypy. Produkty pasteryzowane są bezpieczne.
• należy myć ręce wodą z mydłem po kontakcie z żywnością i zwierzętami
• należy przyjmować coroczne szczepienie przeciwko grypie sezonowej. Nie zapobiega ono ptasiej grypie, ale szczepionka przeciwko grypie sezonowej może pomóc uniknąć zarażenia dwoma wirusami grypy w tym samym czasie.

Ptasia grypa – sytuacja obecnie (kwiecień 2025)

Obecnie ryzyko zachorowania przez człowieka na ptasią grypę jest oceniane jako małe. Obecnie nie odnotowuje się rozprzestrzeniania ptasiej grypy między ludźmi.