Dzienniczek żywieniowy zaliczany jest do jakościowo-ilościowych metod oceny sposobu żywienia. Analizując zapisane w nim dane, dietetyk może m.in. ocenić sposób żywienia pacjenta oraz oszacować wartość energetyczną spożytych produktów żywnościowych.
Fot. Kate Amos/ pexels.com
Dzienniczek żywieniowy
Dzienniczek żywieniowy to narzędzie często wykorzystywane w pracy dietetyka. Po przeanalizowaniu informacji zawartych w dzienniczku możliwe jest poznanie sposobu żywienia pacjenta oraz oszacowanie ilości spożywanych kalorii w ciągu dnia. Dzienniczek pozwala także na zaobserwowanie błędów żywieniowych popełnianych przez pacjenta oraz wskazanie mu sposobu ich unikania.
Uzupełnianie dzienniczka żywieniowego przynosi także korzyści osobom wypełniającym go. Przede wszystkim zwiększa świadomość co do wyborów żywieniowych, przez co ułatwia samokontrolę. W ten sposób łatwo można zaobserwować, czy mamy np. do czynienia z bezwiednym sięganiem po produkty żywnościowe.
Należy jednak podkreślić, że wszelkie metody, które opierają na deklaracji pacjenta w kontekście różnych zachowań, mogą być obarczone pewnym błędem. W tym przypadku, szczerość i skrupulatność osoby wypełniającej dzienniczek decyduje o jakości uzyskanych danych.
Jak prawidłowo wypełnić dzienniczek żywieniowy?
Dzienniczek żywieniowy należy wypełnić zgodnie z aktualnym sposobem żywienia. Zazwyczaj wypełnia się go przez 3 dni, okres ten powinien obejmować 2 dni robocze i jeden dzień weekendowy (dzień wolny od pracy lub szkoły). Należy pamiętać, aby zapiski prowadzić na bieżąco, bo wyeliminuje to możliwość pominięcia poszczególnego produktu żywnościowego lub nawet całego posiłku/przekąski. W dzienniczku zapisujemy nawet najmniejszą ilość spożytego posiłku np. 2 orzechy, 2 kostki czekolady itd.
Jakie informacje powinny się znaleźć w dzienniczku żywieniowym?
W dzienniczku żywieniowym należy uwzględnić następujące informacje:
- data opisywanego dnia
- rodzaj spożytego posiłku (I śniadanie/ II śniadanie/ obiad/ podwieczorek/ kolacja/ przekąska)
- godzina spożytego posiłku
- miejsce spożytego posiłku (dom/ szkoła/ praca/ restauracja)
- rodzaj oraz ilość spożytych produktów żywnościowych – ilość zapisywana w miarach domowych (np. łyżki, szklanki) i/ lub gramaturze, jeśli produkt został zważony na wadze kuchennej
- rodzaj obróbki kulinarnej (jeśli została zastosowana – gotowanie, smażenie, pieczenie itd).
W przypadku spożywanego produktu żywnościowego, należy szczegółowo określić rodzaj:
- pieczywa (pszenne, graham, razowe, żytnie itd.)
- ryżu (biały, brązowy, czarny itd.)
- kaszy (gryczana, jęczmienna, jaglana, kuskus, orkiszowa itd.)
- płatków (kukurydziane, owsiane, żytnie, jęczmienne, jaglane itd.)
- sera twarogowego (chudy, półtłusty, tłusty)
- jogurtu (naturalny, owocowy, należy odczytać z opakowania i zapisać zawartość tłuszczu)
- mleko (odczytać z opakowania i zapisać zawartość tłuszczu)
- tłuszcze (masło extra, margaryna, miks do smarowania, olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej lniany, olej słonecznikowy itd.)
W dzienniczku powinny się znaleźć także informacje na temat wszystkich płynów wypijanych w ciągu dnia. Jedynie woda jest produktem, który nie dostarcza kalorii, natomiast pozostałe napoje, takie jak herbata, kawa, soki itd. nie są ich pozbawione. Jeśli do wypijanych płynów dodajemy cukier, sok, to należy zapisać ilość łyżeczek.
W dzienniczku żywieniowym należy umieścić także informacje o suplementach spożytych w ciągu dnia, wraz z nazwą, ilością zażytych kapsułek/tabletek lub dzienną dawką.
W przypadku osób, u których jedzenie staje się środkiem do złagodzenia i regulacji różnorodnych emocji, warto odnotować w dzienniczku także uczucie towarzyszące spożywaniu posiłków (np. smutek, złość). To z kolei ułatwi pacjentowi odróżnienie głodu fizjologicznego od głodu emocjonalnego oraz pozwoli na znalezienie pozażywieniowych sposobów radzenia sobie z napięciem.
Prowadzenie dzienniczka żywieniowego może być także pomocne w diagnozowaniu alergii i nietolerancji pokarmowych. Konieczne jest wtedy zapisanie w dzienniczku objawów zaobserwowanych po spożyciu danego produktu żywnościowego lub potrawy (np. biegunka, ból brzucha, wzdęcia, zaparcia). Warto także opisać nasilenie objawów, jak szybko się pojawiły oraz jak długo trwały. Na podstawie tak uzupełnionego dzienniczka, dietetyk będzie mógł zindywidualizować sposób żywienia pod kątem produktów wywołujących niepożądane objawy.
Podsumowując, dzienniczek żywieniowy jest przydatnym narzędziem do oceny sposobu żywienia oraz szacowania ilości spożytych kalorii. Natomiast jego wartość zależy od rzetelności i szczerości osoby wypełniającej go. W przypadku przeoczenia (zamierzonego lub nie) pewnych produktów żywnościowych trudno jest wykryć te niedociągnięcia. To z kolei nie pozwala na zaobserwowanie rzeczywistych nieprawidłowości w sposobie żywienia i może się przekładać na brak efektów postępowania dietetycznego np. w przypadku leczenia otyłości.
