Według ogólnych szacunków około 10% ludzi powyżej 65. roku życia cierpi na chorobę Alzheimera, a liczba ta stale rośnie. Chorobą tą dotkniętych będzie nawet 33% osób powyżej 85. roku życia. Coraz więcej wiemy jednak na temat roli tak zwanych zasobów poznawczych.
Fot. pexels.com
– Zasoby poznawcze można rozwijać poprzez działania stymulujące funkcje poznawcze, takie jak nauka w szkole wyższej, wykonywanie pracy wiążącej się z podejmowaniem decyzji i oceną, ćwiczenia fizyczne, interakcje społeczne czy nauka nowych umiejętności np. gry na instrumencie lub języka – wyjaśnia Jesús Cespón, badacz z tytułem doktora z Baskijskiego Centrum Funkcji Poznawczych, Mózgu i Języka.
Cespón, który pracował nad projektem BILINGUALPLAS dzięki wsparciu z działania „Maria Skłodowska-Curie”, skupiał się głównie na ostatnim czynniku.
Postawił następujące pytanie: „Czy dwujęzyczność wzmacnia system poznawczy i dzięki temu może łagodzić skutki choroby Alzheimera?”
Pomiar wpływu dwujęzyczności na zasoby poznawcze
Według modeli teoretycznych władanie co najmniej dwoma językami wymaga ciągłego hamowania języka innego niż docelowy podczas rozmowy. Osoby dwu- i wielojęzyczne często przełączają się między jednym językiem a drugim, dopasowując odpowiedni język do danego kontekstu. Robiąc to cały dzień, ćwiczą swoje funkcje wykonawcze, czego dowodem są lepsze wyniki w zadaniach poznawczych takich jak zadania Stroopa i Simona.
Aby dokładniej zbadać tę zależność, zespół projektu zrekrutował dorosłych w wieku między 60. a 80. rokiem życia z San Sebastian i okolic, a następnie przeprowadził badania z ich udziałem w laboratorium działającym przy Centrum.
Pierwsza sesja poświęcona była ocenie neuropsychologicznej pozwalającej na ustalenie poziomów zasobów poznawczych (ang. cognitive reserve, CR) uczestników i potwierdzenie, że nie mają oni żadnych zaburzeń funkcji poznawczych.
W drugiej sesji uczestnicy wykonywali dwa zadania, podczas których prowadzono badanie metodą elektroencefalografii (EEG). Cespón chciał zarejestrować, co dzieje się w mózgu, gdy przełączamy się między zadaniami, ponieważ odzwierciedla to procesy zachodzące w mózgu osoby dwujęzycznej podczas zmiany języków.
– Nasi uczestnicy rozwiązywali zadania Simona i Stroopa. Oba z nich to wykonawcze zadania kontrolne i stanowią wyzwanie podobne do prowadzenia samochodu i robienia zakupów. Prowokują one sprzeczne reakcje, a zdolność do przełączania się między nimi i wymyślania prawidłowej odpowiedzi w określonych ramach czasowych daje wgląd w procesy poznawcze danej osoby.
Większa aktywność mózgu u osób z większymi zasobami poznawczymi
Zespół projektu odkrył, że osoby z wysokim CR wykonywały zadania bardziej precyzyjnie od tych z niskim CR. – Potencjały mózgowe związane z wydarzeniami analizowane na podstawie sygnału EEG wykazały szybsze rozmieszczenie procesów poznawczych u uczestników z wysokim CR w porównaniu z osobami z niskim CR – wyjaśnia.
Cespón stwierdził również, że rozmieszczenie aktywności mózgu było większe u osób z wysokim CR w porównaniu do osób z niskim CR, co prawdopodobnie wskazuje na wyższą synchronizację systemów neuronalnych.
Znaczenie zaangażowania publicznego i rozpowszechniania
Jak to się niestety często zdarza, i tym razem rekrutacja uczestników nie należała do łatwych. – Najważniejsze są działania zwiększające zaangażowanie publiczne, ponieważ ludzie na ogół są zainteresowani nauką, ale nie mogą wziąć udziału w badaniu, jeśli nie wiedzą o jego istnieniu – zauważa Cespón.
– Udzieliłem wywiadów w prasie i lokalnym radio, dzięki czemu ludzie dowiedzieli się, że prowadzę badania w tej dziedzinie – dodaje.
Kryzys związany z pandemią COVID-19 opóźnił realizację projektu, ponieważ ze względu na swój wiek uczestnicy znaleźli się w grupie podwyższonego ryzyka, dlatego badania wciąż trwają.
– Zrekrutowaliśmy 160 starszych dorosłych w wieku między 60. a 80. rokiem życia i podzieliśmy ich na cztery grupy: osoby z niskim CR, osoby z wysokim CR, osoby jednojęzyczne i osoby dwujęzyczne. Teraz zbieramy informacje, aby udzielić pełnych odpowiedzi na pytania poruszone w projekcie BILINGUALPLAS – mówi.
