Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zaburzenia pamięci


specjalista neurolog
Zaburzenia pamięci

Co to są zaburzenia pamięci i jaki jest mechanizm ich powstawania?

Pamięć to czynność poznawcza umożliwiająca chwilowe lub trwałe zachowanie (zapamiętywanie), przechowywanie (magazynowanie) i odtwarzanie (przypominanie) informacji. Pamięć nie jest zjawiskiem jednorodnym - istnieje wiele jej różnych form. Podstawowy podział rodzajów pamięci dokonywany jest według kryterium czasu przechowywana informacji.

Wyróżnia się pamięć krótkotrwałą i długotrwałą. Szczególnym rodzajem pamięci krótkotrwałej jest pamięć operacyjna, zwana także roboczą. Polega na czasowym przechowywaniu informacji w określonym celu, aby ich użyć do operacji umysłowych lub wykonania jakieś czynności (np. zapamiętanie numeru telefonu, zapamiętanie miejsca pozostawienia samochodu). Dzięki powtarzaniu informacji dochodzi do utrwalenia wiadomości i powstania pamięci długotrwałej. Rodzaje pamięci długotrwałej przedstawia rycina.

Rodzaje pamięci długotrwałej

W procesach chorobowych różne rodzaje pamięci są bardziej lub mniej dotknięte zburzeniami, co powoduje dużą różnorodność objawów u pacjentów z zaburzeniami pamięci. Za procesy uwagi, uczenia się i pamięci odpowiedzialnych jest kilka ośrodków anatomicznych w mózgu. Znajdują się one w hipokampie, w płatach czołowych, a także w płatach skroniowych. W badaniach stwierdzono, że zależnie od etiologii zaburzeń pamięci inne są przyczyny uszkodzenia komórek nerwowych (neuronów). W chorobach zwyrodnieniowych, takich jak choroba Alzheimera, obserwuje się gromadzenie nieprawidłowych białek w wyniku zaburzeń metabolizmu, a w chorobach naczyniowych znaczącą rolę odgrywa niedokrwienie i niedotlenienie neuronu.

Jakie są najczęstsze przyczyny zaburzeń pamięci?

Każdemu z nas zdarza się niekiedy zapomnieć, gdzie pozostawiliśmy na przykład klucze czy inne przedmioty. Jeśli przypomnimy sobie po kolei, co robiliśmy w tym czasie, to najczęściej odtworzymy gdzie je położyliśmy i uda się je odnaleźć. Takie zdarzenia, występujące sporadycznie, nie powinny budzić niepokoju. Natomiast człowiek z zaburzeniami pamięci nie jest w stanie odtworzyć wcześniejszych zdarzeń i odnaleźć zagubionego przedmiotu. Także kiedy jesteśmy zajęci i dociera do nas wiele informacji, niektóre z nich nie zostawiają śladu i nie można ich potem odtworzyć. Ponadto obniżenie nastroju czy wręcz depresja powoduje, że mamy duże trudności w koncentracji uwagi i wiele docierających do nas informacji nie jest „zapisywanaych”, a więc nie można potem sobie ich przypomnieć. Z wiekiem nasz umysł działa nieco wolniej, musimy mieć więcej czasu, aby zrozumieć i zapamiętać docierające do nas informacje, więc najczęściej nie mamy tak dobrej pamięci jak w młodszym wieku. Istnieje zjawisko łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych, kiedy problemy z zapamiętywaniem i odtworzeniem różnych wiadomości są większe niż w populacji rówieśników, lecz nie powodują istotnych zaburzeń w codziennym życiu (jest to ważna cecha różnicująca z otępieniem). Niestety u części osób z tego typu zaburzeniami (ale nie u wszystkich) rozwija się później otępienie. Najcięższy stopnień zaburzeń pamięci to otępienie (demencja). Jest to zespół objawów, zwykle przewlekłych czy postępujących, charakteryzujący się licznymi zaburzeniami wyższych funkcji mózgu. Są to zaburzenia w zakresie więcej niż w jednej czynności poznawczej, takiej jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, mowa czy wykonywanie złożonych czynności ruchowych (prowadzenie samochodu, pisanie na klawiaturze komputera i wiele innych). Upośledzenie czynności poznawczych jest tak znaczne, że powoduje istotne zaburzenia w wykonywaniu pracy zawodowej a także w codziennych czynnościach domowych.

Początkowo zaburzenia dotyczą bardziej złożonych funkcji (np. prowadzenie finansów) a później najbardziej podstawowych, jak higiena osobista, ubieranie się. Oprócz zaburzeń pamięci często występują, a czasem wyprzedzają pierwsze oznaki choroby, zaburzenia emocjonalne (depresja) czy zaburzenia zachowania.

Otępienie występuje u 1% populacji ogólnej, większość pacjentów jest po 60. roku życia. W grupie po 65. roku życia wskaźnik rozpowszechnienia demencji szacuje się na 5-7%, po 85. roku życia na 40%. Najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera, następnie otępienie naczyniopochodne, otępienie z ciałami Lewy’ego, otępienia czołowo-skroniowe i otępienie mieszane, które jest otępieniem naczyniowym i alzheimerowskim.

Ważną grupą są tak zwane otępienia warunkowo odwracalne, w których wczesne wykrycie przyczyny i podjęcie właściwego leczenia może doprowadzić do ustąpienia objawów lub zahamowania postępu choroby. Stanowią one tylko kilka procent wszystkich przypadków otępienia.

Możliwe przyczyny potencjalnie odwracalnych zaburzeń funkcji poznawczych to choroby metaboliczne, takie jak choroby tarczycy, niewydolność wątroby, niewydolność nerek, niedobory witamin (B1, B12), infekcje układu nerwowego wywołane przez bakterie (kiła, gruźlica) lub wirusy (w tym HIV). Mogą to być także choroby mózgu, takie jak guzy, ropnie, krwiaki podtwardówkowe, wodogłowie, w przypadku których skuteczne leczenie neurochirurgiczne może spowodować zmniejszenie lub ustąpienie objawów. Wśród potencjalnie odwracalnych zaburzeń pamięci są także działania niepożądane leków, po odstawieniu których można uzyskać poprawę. Najczęściej tego typu zaburzenia powodują leki psychotropowe, przeciwdrgawkowe, niektóre leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego, w znieczuleniu ogólnym. Przyczyną zaburzeń pamięci może też być działanie toksyn, takich jak alkohol, metale ciężkie (ołów, rtęć, arsen), pestycydy czy rozpuszczalniki.

Co robić w razie wystąpienia zaburzeń pamięci?

W razie wystąpienia zauważalnych dla nas i dla otoczenia trudności w przypominaniu sobie informacji, które powinny być oczywiste, należy przeanalizować, czy prowadzimy higieniczny tryb życia, czy mamy odpowiednio dużo czasu na wypoczynek, czy odpowiednio i regularnie się odżywiamy, czy mamy dostateczną ilość ruchu. Należy się też zastanowić, jakie leki zażywamy, czy nie nadużywany alkoholu, leków uspokajających, nasennych. Ważne jest także w dalszym postępowaniu to, czy sami zauważamy problemy z pamięcią, czy zwraca nam na to uwagę otoczenie. Ta ostatnia sytuacja wywołuje napięcia u osoby dotkniętej problemami z pamięcią, która będzie im zaprzeczała, co nierzadko powoduje dramatyczne napięcia w rodzinie i otoczeniu. Stan w którym pacjent nie zdaje sobie sprawy ze swoich problemów jest niepokojący i może przemawiać za początkiem choroby Alzheimera.

Im młodsza jest osoba, u której pojawiają się zaburzenia pamięci, tym wcześniej wymaga konsultacji lekarskiej.
Występowanie innych objawów niż tylko osłabienie pamięci, takich jak bóle głowy, drgawki, zrywania kończyn, czy ich osłabienie wymaga zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.
Także szybko postępująca utrata pamięci w ciągu tygodni czy kilku miesięcy przemawia za niepokojącym procesem chorobowym i wymaga niezwłocznego zgłoszenia się do lekarza.

Co zrobi lekarz, jeśli zgłosimy się z zaburzeniami pamięci?

W takiej sytuacji lekarz zwykle zbiera wywiad: oddzielnie od pacjenta i członka rodziny/opiekuna. Często podawanie przykładów zaburzeń pamięci u chorego jest krępujące dla członków rodziny lub opiekunów, ale ma ono duże znaczenie. Konieczne jest ustalenie czasu trwania objawów, początku zauważonych zaburzeń, ich dynamiki, objawów towarzyszących a także możliwych przyczyn zewnętrznych. Pytania dotyczące zaburzeń pamięci powinny być zadawane szczegółowo, najlepiej w oparciu o konkretne przykłady: np. zapominanie o terminach, niepłacenie rachunków, nieprzekazywanie ważnych wiadomości, problemy w korzystaniu z przedmiotów codziennego użytku, wycofywanie się z życia społecznego, rodzinnego. Na ogół nie stawia się pewnego rozpoznania otępienia na podstawie jednorazowego badania.

Ważny jest także wywiad ogólnolekarski w kierunku nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, zwiększonego stężenia cholesterolu. Lekarz dokona też przeglądu leków przyjmowanych przez pacjenta, uzyska informacje dotyczące ewentualnego nadużywania leków, alkoholu. Następnie lekarz przeprowadzi badanie funkcji poznawczych (tzw. przesiewowe badania testowe). Najczęściej w tym celu stosowana jest krótka skala oceny stanu umysłowego (Mini Mental State Examination - MMSE), która pozwala ocenić orientację, zapamiętywanie, uwagę, odtwarzanie informacji, podstawowe funkcje językowe i wzrokowo-przestrzenne oraz rozumienie instrukcji podawanych słownie i na piśmie i złożone czynności ruchowe. Do testów przesiewowych należy także test rysowania zegara, w którym badany rysuje na tarczy zegara podane godziny. Konieczne jest przeprowadzenie badania neurologicznego, bo chociaż we wczesnym okresie otępienia nie stwierdza się objawów ogniskowego uszkodzenia mózgu, to badanie to pozwala na stwierdzenie innych objawów neurologicznych występujących w chorobach, w których zaburzenia pamięci nie są jedynym objawem (np. w otępieniu naczyniopochodnym, poudarowym). Wskazana jest też ocena stanu psychicznego, zwłaszcza gdy stwierdza się obniżenie nastroju (depresję) lub istnieje podejrzenie objawów psychiatrycznych, takich jak omamy czy urojenia.

Po przeprowadzeniu wywiadu, przesiewowych badań testowych, oceny neurologicznej i psychiatrycznej i wysunięciu podejrzenia rozpoznania otępienia wskazane jest wykonanie badań neuropsychologicznych, które mogą pomóc w ścisłym ustaleniu rozpoznania. Wykonuje się testy psychologiczne, dzięki którym można rozpoznać zmiany charakterystyczne dla choroby Alzheimera, inne zmiany w otępieniu czołowo - skroniowym, czy otępieniu naczyniowym.

Przed ustaleniem ostatecznego rozpoznania wykonuje się też badania laboratoryjne, takie jak morfologia, badania biochemiczne oceniające funkcje nerek i wątroby, tarczycy, badanie stężenia witaminy B12. Przy stwierdzeniu objawów neurologicznych wskazane jest wykonanie tomografii komputerowej. Badanie to pozwala na rozpoznanie udaru mózgu, wodogłowia, krwiaka przymózgowego, guzów mózgu. Niekiedy w celu lepszego obrazowania mózgu wykonuje się badanie techniką rezonansu magnetycznego.

Należy dążyć do ustalenia rozpoznanie otępienia we wczesnym okresie zaburzeń pamięci i do wykrycia przyczyn tego procesu, co pozwala na wprowadzenia odpowiedniego leczenia, które może spowolnić proces utraty pamięci.

Data utworzenia: 27.10.2016
Aktualizacja: 29.03.2017
Zaburzenia pamięciOceń:
(2.86/5 z 7 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?