Kac - objawy, sposoby na kaca, zapobieganie

Kac to zespół nieprzyjemnych objawów, które pojawiają się po spożyciu alkoholu. Należą do nich m.in.: osłabienie, zmęczenie, ból głowy, pragnienie, mdłości, wymioty, ból brzucha, drażliwość, pocenie się, problemy z koncentracją. Kac pojawia się, kiedy stężenie alkoholu we krwi maleje i jest bliskie zera, a ustępuje w ciągu 24 godzin.

Co to jest kac?

Kac to zespół objawów, które są konsekwencją spożycia nadmiernej ilości alkoholu etylowego. Im większa dawka alkoholu, tym większe ryzyko wystąpienia kaca. Nie ma możliwości określenia z pewnością, jaka dawka alkoholu nie spowoduje kaca u danej osoby. Choć objawy kaca mogą być bardzo nieprzyjemne i znacznie wpływać na funkcjonowanie i wykonywanie codziennych obowiązków, zwykle ustępują w ciągu doby.

Kac – mechanizmy powstania

Za objawy kaca odpowiadają różne mechanizmy. Należą do nich:

• Odwodnienie, ponieważ alkohol jest substancją moczopędną (diuretykiem). Odwodnienie jest związane z utratą elektrolitów, takich jak sód, potas, magnez. Powoduje to osłabienie, ból głowy, senność i zmęczenie, osłabienie mięśni i złe samopoczucie.
• Toksyczne działanie etanolu i jego metabolitów. Po spożyciu alkoholu etanol jest przekształcany w wątrobie w aldehyd octowy, który jest toksyczny, dużo bardziej niż sam etanol. Może on powodować bóle głowy, nudności, wymioty, a także rozdrażnienie i zmiany nastroju.
• Mediatory zapalne, ponieważ spożycie alkoholu stymuluje odpowiedź zapalną organizmu. Cytokiny mogą powodować ból głowy, nudności, nadwrażliwość na światło, a także zaburzenia nastroju (np. rozdrażnienie albo przygnębienie).
• Niska jakoś snu, ponieważ alkohol, choć może działać nasennie, to zmniejsza jakość snu zaburzając fazy snu, szczególnie fazę REM, która jest kluczowa dla regeneracji organizmu. Po alkoholu sen może być płytszy, przerywany, co przyczynia się do złego samopoczucia, zmęczenia i objawów psychicznych.
• Zmniejszenie stężenia glukozy we krwi – spożycie alkoholu sprzyja hipoglikemii, co powoduje zmęczenie, osłabienie, drażliwość oraz zawroty głowy.
• Podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego, które może powodować stan zapalny, zwiększone wydzielanie kwasu solnego i prowadzić do zgagi, bólu brzucha, nudności i wymiotów.
• Kongenery, czyli substancje obecne w napojach alkoholowych oprócz etanolu. Uważa się, że ciemne alkohole (np. rum, whisky) powodują bardziej nasilone objawy kaca niż np. wódka. Kongenery mogą potęgować objawy kaca, a ich obecność w napojach alkoholowych może się przyczyniać do nasilenia bólu głowy, nudności oraz ogólnego złego samopoczucia. Jedną z takich substancji jest np. metanol, który jest silnie toksyczny (powoduje ślepotę), ale w niewielkich stężeniach występuje w niektórych alkoholach.
• Inne substancje, takie jak np. histamina lub serotonina (po wypiciu np. czerwonego wina), które u niektórych osób mogą powodować ból głowy.

Kac – objawy

Objawy kaca rozpoczynają się zwykle wówczas, gdy stężenie alkoholu we krwi po jego spożyciu zmniejsza się i jest bliskie zera. Zazwyczaj oznacza to, że objawy rozwijają się rano po nocy picia alkoholu. Nasilenie objawów jest zależne od dawki alkoholu. Do objawów należą:

• uczucie silnego zmęczenia
• osłabienie
• pragnienie
• suchość w ustach
• czerwone oczy
• ból głowy
• bóle mięśni
• nudności i wymioty
• ból brzucha
• senność
• drażliwość
• awersja do dźwięków i światła
• zawroty głowy
• dreszcze
• problemy z koncentracją lub jasnym myśleniem
• wahania nastroju
• niepokój
• przygnębienie
• szybkie bicie serca (tachykardia)
• nadmierne pocenie się.

Zwykle objawy ustępują w ciągu 24 godzin.

Zatrucie alkoholem a kac

Czasem spożycie dużej ilości alkoholu może spowodować zatrucie alkoholem. Jest to poważny stan spowodowany spożyciem dużej ilości alkoholu w krótkim czasie, który w skrajnych może spowodować śpiączkę oraz zgon.

Objawy zatrucia alkoholowego:

• dezorientacja
• wymioty
• drgawki
• zwolnienie oddechu mniej niż osiem oddechów na minutę
• nieregularne oddychanie, z przerwami (przerwa między oddechami może wynosić nawet 10 sekund)
• wilgotna skóra
• sinienie, czyli niebieskawe lub szarawe zabarwienie skóry
• zwolnienie rytmu serca (wolne tętno, bradykardia)
• obniżenie temperatury ciała
• utrata przytomności
• brak możliwości ocucenia osoby upojonej alkoholem.

Osoba, która w wyniku spożywania alkoholu jest nieprzytomna i nie można jej dobudzić (ocucić) wymaga pilnej pomocy medycznej. W takiej sytuacji należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe – tel. 112. Nieudzielenie pomocy takiej osobie może się zakończyć jej zgonem.

Przeczytaj więcej: Ostre zatrucie alkoholem

Kac – diagnostyka

Kac nie wymaga diagnostyki, dlatego że wystąpienie charakterystycznych dla kaca objawów po spożyciu alkoholu jest wystarczające do stwierdzenia kaca.

Należy wziąć pod uwagę, że częste doświadczanie kaca może świadczyć o tym, że dana osoba jest uzależniona od alkoholu. Często osoby uzależnione od alkoholu negują swoje uzależnienie. Dlatego też pomocne może być porozmawianie na ten temat ilości spożywanego alkoholu z lekarzem.

Sposoby na kaca

Kac jest zjawiskiem samoograniaczającym się, co oznacza, że przechodzi sam, zwykle w ciągu doby. Można jednak zastosować pewne środki, które pomogą złagodzić objawy. Należą do nich:

• Dbanie o odpowiednie nawodnienie, czyli spożycie dużej ilości płynów, najlepiej wody, zupy (bulionu), płynów izotonicznych. Aby nie nasilać mdłości i odruchu wymiotnego, należy pić płyny małymi porcjami. Mdłości może złagodzić herbata imbirowa. Strategia „klin klinem”, czyli spożycie alkoholu nie przynosi ulgi, a przeciwnie – nasila objawy kaca.
• Odpoczynek i sen
• Zjedzenie posiłku bogatego w węglowodany, np. krakersów, kanapek albo innego posiłku, na który ma się akurat ochotę. Węglowodanów może dostarczyć także np. sok owocowy.
• Leki przeciwbólowe w przypadku silnego bólu, np. głowy. Leków przeciwbólowych nie należy łączyć z alkoholem. Paracetamol w połączeniu z alkoholem może uszkodzić wątrobę (zob.Polekowe uszkodzenia wątroby).
• Napicie się kawy lub czarnej herbaty może poprawić samopoczucie.

Na rynku dostępnych jest wiele alternatywnych środków na kaca. Nie potwierdzono jednak ich skuteczności w leczeniu objawów kaca w badaniach ani bezpieczeństwa stosowania.

Kac – zapobieganie

Najlepszym sposobem mającym stuprocentową skuteczność zapobiegania kacowi jest niespożywanie alkoholu. Wszystkie inne sposoby mogą natomiast mieć różną skuteczność u różnych osób. Do porad takich należą:

• Pij powoli i na pełny żołądek
• Pij z umiarem
• Wypij szklankę wody pomiędzy napojami zawierającymi alkohol
• Unikaj picia alkoholi w ciemnym kolorze, takich jak np. brandy, whisky, bourbon. Oprócz alkoholu etylowego zawierają bowiem one substancje zwane kongenerami, które mogą nasilać objawy kaca.

Ponadto, niektóre badania wskazują, że dieta bogata w witaminy grupy B i cynk zmniejsza objawy kaca. Dotyczy to ogólnie stosowanej diety, a nie dopiero po spożyciu alkoholu.