Brak apetytu (brak łaknienia) to brak chęci spożywania pokarmów. Przejściowy brak apetytu jest łagodnym, częstym zjawiskiem i może towarzyszyć zwykłym infekcjom, takim jak np. przeziębienie. Jest to wówczas zjawisko przejściowe, które samo ustępuje. Jeśli brak apetytu występuje dłużej i towarzyszą mu inne objawy – zmniejszenie masy ciała, gorączka lub stany podgorączkowe, nudności, wymioty, biegunki, to należy się zgłosić do lekarza.
Brak apetytu, brak łaknienia to brak chęci spożywania pokarmów. Brak apetytu może towarzyszyć różnym stanom i chorobom, bywa przejściowy lub występuje przewlekle.
Brak apetytu może się łączyć z innymi objawami, takimi jak:
- odczuwanie wstrętu (awersji) do jedzenia, czyli poczucia niesmaku lub nudności na widok lub zapach jedzenia, czasem także na samą myśl o jedzeniu
- uczucie sytości
- uczucie pełności
- niechęć do spożywania posiłków w towarzystwie innych osób.
Brak apetytu – przyczyny
Brak apetytu może mieć wiele przyczyn. Mogą być to przyczyny medyczne (związane z różnymi chorobami i stanami), psychologiczne, a także fizjologiczne.
Do stanów sprzyjających zmniejszeniu apetytu należą:
- ból
- odwodnienie
- uraz
- zaburzenia węchu i smaku
- rekonwalescencja po zabiegach chirurgicznych
- problemy z zębami lub jamą ustną powodujące ból podczas jedzenia.
Utrata apetytu – zakażenia
Do najczęstszych przyczyn krótkotrwałego braku apetytu należą zakażenia. Mogą to być zakażenia wirusowe lub bakteryjne, takie jak m.in.:
- przeziębienie
- grypa
- Covid-19
- zapalenie płuc
- zapalenie oskrzeli
- zapalenie opon mózgowych.
Przy zwykłych, często występujących zakażeniach, takich jak np. przeziębienie, brak apetytu jest najczęściej przejściowy, trwa kilka dni, a następnie apetyt wraca do normy. Często brak apetytu towarzyszy też gorączce w przebiegu zakażeń. U niektórych osób zmniejszenie apetytu może trwać dłużej, także przez jakiś czas po wyzdrowieniu.
Brak apetytu – zaburzenia żołądkowo-jelitowe
Brak apetytu występuje często po błędach dietetycznych, które powodują dolegliwości ze strony układu pokarmowego, a także w zakażeniach, którym towarzyszą objawy, takie jak biegunka, mdłości, wymioty. Brak apetytu może się też wiązać z przejedzeniem, np. po zjedzeniu nadmiernej ilości pokarmów (np. podczas świąt) albo dużej ilości słodyczy, może wystąpić przejściowy brak apetytu. Podobnie dzieje się w zatruciach pokarmowych, a także przy zatruciu alkoholem.
Brak apetytu – przyczyny psychologiczne
Stres, smutek, żal, żałoba mogą powodować krótkotrwałą utratę apetytu. Często ludzie będący w napięciu odczuwają objawy somatyczne, takie jak np. „ściśnięty” żołądek, mdłości, co może powodować brak chęci spożywania pokarmów.
Podobnie dzieje się w różnych zaburzeniach psychicznych. Brak apetytu może być jednym z objawów depresji, a także występować u osób z zaburzeniami lękowymi.
Osobnym zagadnieniem są zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja, bulimia, w których odczuwanie głodu, apetytu i wszystkie czynności wokół spożywania posiłków mogą być nieprawidłowe.
Brak apetytu – choroby przewlekłe
Choroby przewlekłe także mogą powodować utratę apetytu. Wówczas brak apetytu trwa dłużej. Narządy, których nieprawidłowe funkcjonowanie wpływa na zmniejszenie apetytu, to przede wszystkim wątroba i nerki. Dlatego też przewlekłe choroby wątroby, np. marskość, zapalenie wątroby mogą prowadzić do niedożywienia. Podobnie może być u osób chorych na niewydolność nerek.
Inne choroby, które mogą powodować brak apetytu to między innymi:
Brak apetytu – nowotwory złośliwe
Nowotwory złośliwe także mogą powodować brak apetytu. Należy jednak pamiętać, że nie jest to wówczas jedyny objaw nowotworu, a brakowi apetytu zwykle towarzyszy niezamierzone zmniejszenie masy ciała. Nowotwory złośliwe, które mogą powodować brak apetytu, to przede wszystkim nowotwory układu pokarmowego, np. rak jelita grubego, żołądka, trzustki, wątroby.
Może Cię zainteresować:
- Rak żołądka - przyczyny, objawy, diagnoza i leczenie
- Rak trzustki - objawy nowotworów złośliwych trzustki - diagnoza i rokowania
- Rak wątroby (nowotwory złośliwe wątroby): rodzaje, objawy, leczenie i rokowanie
Podobnie, leczenie nowotworów, czyli chemioterapia może powodować brak apetytu.
Utrata apetytu – używki
Stosowanie używek, takich jak alkohol, nikotyna, a także narkotyki, może zmniejszać apetyt.
Utrata apetytu – leki
Wiele leków wpływa na zmniejszenie apetytu. Należą do nich między innymi:
- leki przeciwpadaczkowe
- antybiotyki
- leki przeciwdepresyjne
- leki stosowane w chorobie Parkinsona, Alzheimera
- leki przeciwcukrzycowe
- leki przeciwpsychotyczne
- chemioterapia
- leki wpływające na funkcjonowanie układu odpornościowego
- leki wpływające na układ endokrynny (hormony)
- leki na nadciśnienie tętnicze.
Jeśli podczas przyjmowania leku, który ma być stosowany dłużej niż kilka dni, zaobserwuje się utratę apetytu, należy porozmawiać o tym z lekarzem, który może zmodyfikować leczenie.
Zmniejszenie apetytu – fizjologia
Do zmniejszenia apetytu może także dojść w stanach fizjologicznych. Do sytuacji takich należy ciąża, I trymestr oraz starzenie się. U osób powyżej 60. –70. rż dochodzi do zmniejszenia apetytu, a czasem także innych zmian, np. apetytu wybiórczego, czyli jedzenia tylko określonych produktów spożywczych.
Podobnie dzieje się podczas podróży do obszarów o cieplejszym klimacie. Wówczas także może wystąpić zmniejszenie apetytu.
Istnieje także zjawisko polegające na tym, że jeśli po spożyciu danego pokarmu doszło do zaburzeń żołądkowo-jelitowych (co nie zawsze musi się wiązać z określonym produktem spożywczym, a może być np. objawem toczącej się infekcji), zwłaszcza mdłości i wymiotów, to osoba będzie później czuła niechęć do spożywania tego pokarmu.
Uczucie pełności i brak apetytu
Uczucie pełności połączone z brakiem apetytu może występować w wielu sytuacjach. Nie zawsze są to sytuacje nieprawidłowe, ponieważ np. przejedzenie może powodować następnego dnia brak apetytu i uczucie pełności.
Sytuacja taka może wystąpić m.in.:
- u osób z dyspepsją, czyli zaburzeniem, w którym występuje ból w nadbrzuszu, któremu może towarzyszyć uczucie sytości, pełności, nudności i wymioty. Dyspepsja może być czynnościowa, czyli związana z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu pokarmowego lub organiczna, czyli będąca wynikiem zmian w przewodzie pokarmowym, np. choroby wrzodowej. Przeczytaj więcej: Dyspepsja (niestrawność) - objawy, leki i dieta
- w zespole jelita drażliwego
- w zaburzeniach psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe
- w stanach zwiększonego stresu
- w cukrzycy
- u osób z nowotworami złośliwymi
- u osób z chorobami przewlekłymi, takimi jak niewydolność nerek, wątroby, serca.
Kiedy utrata apetytu jest niepokojąca?
Jeśli utrata apetytu jest przejściowa i związana ze znaną przyczyną, np. infekcją dróg oddechowych, to nie stanowi problemu. Przejściowa utrata apetytu i spożywanie mniejszej ilości pokarmu u ogólnie zdrowych, dobrze odżywionych osób nie stanowi zagrożenia. Istnieje przeświadczenie, że należy wówczas jeść „na siłę”, co nie jest prawdą.
Czasem osoba ma wrażenie, że ma mniejszy apetyt i mniej je, ale nie ma to odzwierciedlenia w jej codziennym funkcjonowaniu i masie ciała. Może się to wiązać ze zmianą nawyków żywieniowych, czyli np. spożywaniem mniejszej ilości pokarmów, które zawierają więcej kalorii albo z rozpoczęciem uprawiania sportu i zmianą preferencji żywieniowych.
Jeśli jednak utrata apetytu jest długotrwała i towarzyszą jej inne objawy, takie jak:
- gorączka lub stany podgorączkowe
- zmniejszenie masy ciała
- osłabienie
- objawy emocjonalne, takie jak lęk, obniżony nastrój, bezsenność
- nudności, wymioty, biegunka
- krew w stolcu
- inne niepokojące objawy
Utrata apetytu – metody naturalne
Przy zmniejszeniu lub utracie apetytu najpierw należy zadać sobie pytanie, czy istnieje przyczyna, dla której apetyt się zmienił. Bardzo często już na tym etapie można znaleźć powód zmiany apetytu. Zwykle przyczyna jest przejściowa, a stan taki ustępuje sam.
Metody, które mogą pomóc przywrócić prawidłowy apetyt:
- regularne jedzenie małych porcji, nieprzejadanie się podczas jednego posiłku
- unikanie ciężkostrawnych potraw – tłustych, smażonych, przetworzonych
- regularna aktywność fizyczna
- radzenie sobie ze stresem samodzielnie lub sięgnięcie po pomoc specjalisty
- wybieranie produktów odżywczych, które dana osoba lubi
- zadbanie o atmosferę towarzyszącą posiłkom, estetykę, towarzystwo.
Należy jednak wziąć pod uwagę, że nie każda przejściowa zmiana apetytu jest nieprawidłowa. Wiele osób je bardzo nawykowo, kierując się bardziej przyzwyczajeniami niż głodem i jeśli nie mają od czasu do czasu ochoty na spożywany „zawsze” posiłek, doszukują się w tym nieprawidłowości. Tymczasem organizm nie jest maszyną i na jego funkcjonowanie wpływa wiele czynników, co powoduje także zmiany dotyczące apetytu.
